III SA/Gd 237/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Specjalista Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2023 r. sprawy ze skargi A. C. i R. C. na czynność Wójta Gminy Stężyca z dnia 6 marca 2023 r. w przedmiocie zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego dziecka do przedszkola oddala skargę.

III SA/Gd 237/23 UZASADNIENIE A. i R. C. zwrócili się do Wójta Gminy Stężyca o zwrot kosztów przewozu dziecka niepełnosprawnego dokonywanego własnym transportem do Terapeutycznego Punktu Przedszkolnego [...] w K. za miesiąc grudzień 2022r. We wniosku wskazali, że ich syn M. posiada orzeczenie o niepełnosprawności oraz orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na autyzm dziecięcy. Uczęszcza on do klasy 0 Terapeutycznego Punktu Przedszkolnego [...] przy ul. J. z oddziałem przy ul. [...] w K. codziennie od poniedziałku do piątku. Jest dowożony oraz odbierany prywatnym samochodem przez jednego z rodziców. Odległość od miejsca zamieszkania do placówki wynosi 22,7 km. Po odwiezieniu dziecka do placówki wnioskodawcy udają się do miejsca pracy, które znajduje się w C. Odległość od placówki oświatowej do miejsca pracy rodziców wynosi 10 km. W dniach wolnych od pracy, po odwiezieniu syna do placówki wnioskodawcy wracają do domu, po czym ponownie odbierają go o wyznaczonej godzinie. Wójt Gminy Stężyca, odpowiadając na wniosek powołał się na przepis art. 32 ust. 6 ustawy Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1082 z późn. zm. powoływanej dalej jako u.p.o.), który nakłada na gminę obowiązek zapewnienia niepełnosprawnym dzieciom pięcioletnim i sześcioletnim oraz dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym na podstawie art. 31 ust. 2 bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego lub ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Zgodnie z uchwałą Nr VI/79/2019 Rady Gminy Stężyca z dnia 14 maja 2019 roku w sprawie sieci publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych prowadzonych przez Gminę Stężyca (w załączeniu) - w miejscowości K., znajduje się Oddział Przedszkolny przy Szkole Podstawowej im. [...] w K. wchodzącej w skład Zespołu Kształcenia i Wychowania w K., ul. [...], [...] K. Wskazane przez wnioskodawców miejsce realizacji wychowania przedszkolnego przez ich syna jest oddalone od ich miejsca zamieszkania o 22,7 km. Najbliższy oddział przedszkolny (kl. 0) znajduje się w odległości ok. 450 metrów od miejsca zamieszkania wnioskodawców, tj. w Zespole Kształcenia i Wychowania w K. - w którym obecnie uczą się również dzieci, u których stwierdzono autyzm (w tym zespół Aspergera) oraz z niepełnosprawnością sprzężoną, w których jedną z niepełnosprawności jest autyzm. W związku z tym, Terapeutyczny Punkt Przedszkolny [...] w K., w którym syn wnioskodawców odbywa wychowanie przedszkolne nie jest placówką wychowania przedszkolnego najbliższą w rozumieniu art. 32 ust. 6 u.p.o. Powyższe stanowisko Wójt podtrzymał w swym piśmie z 6 marca 2023r., wskazując dodatkowo, że orzeczenie wystawione przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w K. w dniu 1 września 2020 roku dla syna wnioskodawców M. wskazuje, iż należy zapewnić M. możliwość korzystania z wszelkich form terapii dostępnych w placówce i wskazuje jakie to między innymi mogą być formy pomocy. Szkoła w K. zapewnia odpowiedni poziom edukacji i opieki. Zatrudnia nauczycieli współorganizujących kształcenie specjalne (tzw. nauczycieli wspomagających) oraz zapewnia pomoc psychologiczno-pedagogiczną. Skargę na powyższą czynność Wójta Gminy Stężyca, polegającą na odmowie zwrotu kosztów przewozu dziecka niepełnosprawnego własnym transportem do Terapeutycznego Punktu Przedszkolnego [...] w K. za miesiąc grudzień 2022 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. i R. C. Zaskarżonej czynności zarzucili naruszenie przepisu art. 32 ust. 6 u.p.o. poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie polegające na stwierdzeniu, że najbliższą placówką, która jest w stanie zapewnić realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności jest Zespół Kształcenia i Wychowania w K., a tym samym niezasadny jest wniosek o zwrot kosztów dojazdu dziecka do Terapeutycznego Punktu Przedszkolnego [...] w K. W uzasadnieniu skargi wskazali., że ich syn M. C. posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na autyzm. Zgodnie z treścią w/w orzeczenia "najkorzystniejszą formą kształcenia specjalnego M. jest przedszkole terapeutyczne lub ogólnodostępne z oddziałami integracyjnymi". Ponadto "w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej należy zapewnić M. możliwość korzystania z wszelkich form terapii dostępnych w placówce, może to być m. in. rewalidacja, terapia logopedyczna, terapia psychologiczno-pedagogiczna, terapia integracji sensorycznej, terapia ręki, zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze, zajęcia rozwijające, zajęcia kształtujące kompetencje emocjonalno-społeczne". Z informacji uzyskanych przez wnioskodawców Zespół Kształcenia i Wychowania w K. nie jest placówką terapeutyczną, ani nie posiada oddziałów integracyjnych. Dzieci z niepełnosprawnościami nie są objęte w przedmiotowej placówce żadnymi formami terapii. Również z pism Wójta Gminy Stężyca z dnia 16.01.2023 r. oraz z 6.03.2023 r. nie wynika aby przedmiotowa placówka oferowała jakiekolwiek wsparcie dla dzieci z autyzmem. Zgodnie z pismem wójta do placówki uczęszczają dzieci z autyzmem, jednakże nie zostało podane czy są objęte jakimkolwiek wsparciem, czy terapią, czy są objęte indywidualnym programem edukacyjno-terapeutycznym dostosowanym do ich potrzeb. Organ nie poczynił żadnych ustaleń w przedmiocie tego, czy zaproponowana placówka w K. jest w stanie zrealizować jakiekolwiek zalecenia z orzeczenia o niepełnosprawności M. C. M. C. od stycznia 2020 r. uczęszcza do Terapeutycznego Punktu Przedszkolnego [...] w K., który jest przedszkolem terapeutycznym. Plan zajęć M. jest opracowany na podstawie indywidualnego programu edukacyjnego dostosowanego do jego potrzeb. Zajęcia grupowe obejmują zajęcia dydaktyczne w oparciu o podstawę programowa, zalecenia z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego oraz standardy pracy terapeutycznej z dzieckiem z autyzmem. Dziecko jest objęte pomocą psychologa i pedagoga specjalnego, uczęszcza na indywidualne zajęcia z logopedą, pedagogiem specjalnym terapeutą logopedycznym, terapeutą integracji sensorycznej oraz psychologiem. Chłopiec realizuje też zajęcia z wczesnego wspomagania rozwoju. Z informacji o uczniu z dnia 27 marca 2023 r. wynika, że dziecko poczyniło znaczne postępy, zaś zaniechanie dalszych działań terapeutycznych i przebywanie chłopca w dużej grupie, brak indywidualnej pracy wychowawczej oraz zajęć terapeutycznych dostosowanych do jego potrzeb może prowadzić do nawarstwienia się problemów rozwojowych oraz nasilenia zachowań agresywnych i autoagresywnych. Zgodnie z art. 32 ust. 6 u.p.o. obowiązkiem gminy jest zapewnienie niepełnosprawnym dzieciom pięcioletnim i sześcioletnim oraz dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym na podstawie art. 31 ust. 2 bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego lub ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. W świetle utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych należy stwierdzić, że najbliższe przedszkole, o którym mowa w art. 32 ust. 6 u.p.o. to placówka, która jest wstanie zrealizować w wystarczający sposób realizację zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, nie zaś jakakolwiek najbliższa placówka. Organ gminy nie wykazał w toku postępowania aby zaproponowana placówka w K. była w stanie zrealizować jakiekolwiek zalecenia z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego dla M. C. Z informacji uzyskanych przez wnioskodawców wynika zaś, że placówka ta nie prowadzi żadnych działań terapeutycznych wobec dzieci z autyzmem, nie posiada oddziałów integracyjnych. Niewątpliwie wygodnym dla wnioskodawców byłoby posłanie dziecka do przedszkola oddalonego od ich miejsca zamieszkania o 450 m. Codzienne dojazdy do placówki w K. oddalonej o ponad 22 km wymagają ze strony rodziców znacznego wysiłku i poświęcenia, albowiem czas dojazdu samochodem każdego dnia wynosi ponad godzinę w obie strony. Faktem jest jednak, że placówka do której obecnie uczęszcza dziecko spełnia praktycznie wszystkie zalecenia z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Co więcej kształcenie dziecka w tej placówce przynosi istotne postępy w rozwoju M., których nie byłby w stanie osiągnąć w zwykłej placówce jaką jest Zespół Kształcenia i Wychowania w K. W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Stężyca wniósł o oddalenie skargi w całości. W uzasadnieniu wskazał, że organ zwrócił się do p.o. Dyrektora Zespołu Kształcenia i Wychowania w K. z zapytaniem o podanie informacji o możliwościach zapewnienia zajęć/terapii w chwili pojawienia się w placówce dziecka posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na autyzm przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną celem wykazania, że w momencie pojawienia ucznia ze specjalnymi potrzebami, placówka w K. jest w stanie zapewnić odpowiedni poziom edukacji i opieki, jako najbliższa placówka w rozumieniu art. 32 ust. 6 u.p.o. P.o. Dyrektora wskazała w swym piśmie, że w momencie pojawienia się dziecka w szkole dyrektor powołuje zespół, określający Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny (IPET) zgodnie z którym dobierane są treści, rodzaj i wymiar zajęć aby udzielić uczniowi pomocy psychologiczno - pedagogicznej. Po analizie udzielonej odpowiedzi organ podtrzymał swe stanowisko, że najbliższa dla skarżących placówka przedszkolna, tj. w K. zapewni odpowiedni poziom edukacji i opieki w chwili zapisania dziecka do placówki. W placówce zatrudnieni są nauczyciele posiadający odpowiednie kwalifikacje oraz przygotowanie pedagogiczne, specjalizujący się w zakresie rewalidacji, logopedii, terapii psychologiczno-pedagogicznej, prowadzenia zajęć kształtujących kompetencje emocjonalno-społeczne i mogący być nauczycielami współorganizującym kształcenie specjalne. Jak wskazywał organ na etapie postępowania administracyjnego, co też zgodne jest z orzecznictwem sądowym, obowiązujące regulacje normatywne nie nakładają na gminę obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu do placówki wskazanej przez rodziców, gdy są inne, bliższe placówki zapewniające odpowiedni poziom edukacji i opieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zaskarżona czynność należy do kategorii określonej w przepisie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a więc do innych aktów i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.. Skarżący, formułując swe żądanie skierowane do Wójta Gminy Stężyca powoływali się na orzeczenie nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego ich syna M. C. ze względu na autyzm. W orzeczeniu wskazano, że dla dziecka należy opracować indywidualny program edukacyjno – terapeutyczny zgodnie z podstawą programową wychowania przedszkolnego dostosowany do jego potrzeb i możliwości. Chłopcu należy zapewnić dostępne w oddziale przedszkolnym formy pomocy i wsparcia wskazane przez zespół tworzący indywidualny program edukacyjno – terapeutyczny. Wskazano także, że korzystna będzie edukacja przedszkolna przy udziale nauczyciela wspomagającego mającego kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej, ewentualnie asystenta nauczyciela, który będzie wspierał M. w integracji z rówieśnikami, dostosowywaniu się do otoczenia i nowych warunków oraz nabywaniu nowych umiejętności. W części orzeczenia przeznaczonej na określenie wszystkich możliwych form kształcenia specjalnego, poczynając od najkorzystniejszej dla dziecka lub ucznia, według Zespołu Orzekającego wskazano: 1. Najkorzystniejszą formą kształcenia specjalnego dla M. jest przedszkole terapeutyczne lub ogólnodostępne z oddziałami integracyjnymi, Taka forma kształcenia pozwoli na zapewnienie optymalnego otoczenia, ze względu na mniejszą liczbę dzieci w grupie, jak również stosownych pomocy dydaktycznych i dodatkowych oddziaływań terapeutycznych. 2. Kształcenie może odbyć się również w przedszkolu ogólnodostępnym, przy udziale nauczyciela wspomagającego mającego kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej, ewentualnie asystenta nauczyciela, który będzie wspierał dziecko w integracji z rówieśnikami, dostosowywaniu się do otoczenia i nowych warunków oraz nabywaniu nowych umiejętności. Treść orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wskazuje na to, że każda z powyższych form kształcenia specjalnego jest dopuszczalna. Zgodnie zatem z powyższym orzeczeniem możliwe jest kształcenie M. C. w przedszkolu ogólnodostępnym, z zastrzeżeniem udziału nauczyciela wspomagającego mającego kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej. Z pisma p.o. Dyrektora Zespołu Kształcenia Wychowania w K. z dnia 27 kwietnia 2023r., znajdującego się w aktach administracyjnych wynika, że placówka ta jest w stanie zapewnić M. C. edukację i terapię w zakresie wymaganym orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Placówka ta zatrudnia nauczycieli mających kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej W momencie pojawienia się dziecka w szkole dyrektor powołuje zespół określający indywidualny program edukacyjno – terapeutyczny zgodnie z którym zostaną ustalone treści, rodzaj i wymiar zajęć, by udzielić uczniowi pomocy psychologiczno – pedagogicznej po dokonaniu wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania. Szkoła jest w stanie zapewnić terapię ręki oraz terapię integracji specjalistycznej, dokładając wszelkich starań, by specjalistów w tym zakresie zatrudnić. Zespół Kształcenia i Wychowania w K. położony jest w odległości 400 – 450 metrów od miejsca zamieszkania skarżących. Zgodnie z art. 39 ust. 4 u.p.o. obowiązkiem gminy jest: zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127 (orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego), bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej. Sąd akceptuje w pełni tezę prezentowaną w orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie z którą na użyte w art. 39 ust. 4 pkt 1 u.p.o. pojęcie "bliskości" składa się nie tylko element dotyczący położenia geograficznego, tj. odległości placówki od miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka, ale również element posiadania przez daną placówkę warunków umożliwiających prawidłowe kształcenie dzieci z rozpoznanym rodzajem niepełnosprawności. Ten drugi element, winien być oceniany indywidualnie w odniesieniu do treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, którego zaleceń, o charakterze quasi-opinii biegłych, nie może modyfikować organ reprezentujący gminę. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie szkołą najbliższą w rozumieniu powyższego przepisu. Szkołą najbliższą jest tylko szkoła pozwalająca realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka, a zatem dostosowana do zdolności psychofizycznych ucznia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2021 r. sygn.. akt III OSK 4012/21). Z przedłożonej przez organ informacji sporządzonej przez p.o. dyrektora placówki oświatowej położonej w odległości 400 – 450 m od miejsca zamieszkania skarżących wynika, że placówka ta jest w stanie zaspokoić potrzeby edukacyjno – terapeutyczne syna skarżących określone w orzeczeniu o potrzebie jego kształcenia specjalnego. Zrozumiałe jest oczywiście, że szczegóły zajęć dla syna skarżących i ich organizacja mogą być ustalone w indywidualnym programie edukacyjno – terapeutycznym opracowanym dopiero po zgłoszeniu dziecka do tej placówki. W tej sytuacji skarżący nie mogli skutecznie domagać się zwrotu kosztów dowozu ich syna do przedszkola położonego w odległości 22,7 km od ich miejsca zamieszkania. Nie jest to bowiem placówka najbliższa, o której mowa w powołanym wyżej przepisie. Wybór przez rodziców dziecka jednej z form kształcenia specjalnego określonej w orzeczeniu o potrzebie tego kształcenia, wiążący się z koniecznością dowozu dziecka do placówki oświatowej nie zobowiązuje gminy do ponoszenia kosztów tego dowozu, o ile może ona zagwarantować realizację innej formy kształcenia specjalnego dziecka przewidzianej w orzeczeniu w placówce oświatowej, do której dowóz dziecka nie jest konieczny. W tym stanie sprawy, uznając, że zaskarżona czynność nie narusza prawa Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.