III SA/Gd 122/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych.

Skarżący M. J. wniósł o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację finansową i brak zatrudnienia. Skarżący oświadczyła, że pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym dwoje małoletnich dzieci. Oświadczył, że nie posiada jakichkolwiek nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych, nie osiąga dochodów, zaś w rubryce nr 11 formularza urzędowego PPF dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków dokonał wpisu "zadłużenia w ZUS". Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 7 kwietnia 2017 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawcy za 2016 rok (ewentualnie za 2015 rok, w sytuacji niezłożenia dotychczas zeznań podatkowych za 2016 rok) bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych w 2016 roku (względnie w 2015 roku); b) oświadczenia, gdzie wnioskodawca zamieszkuje wraz z dwojgiem swych małoletnich dzieci, które - według treści wniosku złożonego na formularzu urzędowym PPF - pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wskazania jaki tytuł prawny przysługuje wnioskodawcy do zajmowanej nieruchomości; w szczególności należy wyjaśnić, jaki tytuł prawny przysługuje wnioskodawcy do lokalu pod adresem: ul. C. [...] w G.; c) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; jeżeli wnioskodawca rachunku bankowego nie posiada, oświadczenia w tym zakresie; e) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez wnioskodawcę oraz osoby, z którymi zamieszkuje, miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty czynszowe, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, lekarstwa, inne) wraz z dokumentami je potwierdzającymi w okresie ostatnich trzech miesięcy ze wskazaniem, kto ponosi ww. koszty i w jakiej wysokości; f) oświadczenia czy wnioskodawca lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystały ze świadczeń z pomocy społecznej; jeżeli tak - stosownego zaświadczenia obrazujące rodzaj i wysokość otrzymanej pomocy wydanego przez organ gminy realizujący zadania z zakresu pomocy społecznej; g) oświadczenia czy wnioskodawca jest obecnie zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; jeżeli tak wnioskodawca zobowiązany jest przedstawić stosowne zaświadczenia w tym przedmiocie. W piśmie z dnia 18 kwietnia 2017 r. wnioskodawca wyjaśnił, że nie składał zeznań podatkowych za lata 2015 i 2016, ponieważ nie był w stosunku pracy, z dwójką dzieci zamieszkuje wraz z żoną w domu, który jest jej własnością, zaś lokal przy ul. C. [...] jest własnością jego matki, nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych, nie posiada rachunków bankowych, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, zaś żona wnioskodawcy pokrywa koszty energii, gazu i innych mediów a dzieci korzystają z pomocy w ramach programu "500+". Wobec powyższych wyjaśnień w związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF oraz oświadczenia złożone w piśmie z dnia 18 kwietnia 2017 r. były niewystarczające do dokonania oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy został on, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 28 kwietnia 2017 r., wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe małżonki i matki za 2016 rok (ewentualnie za 2015 rok, w sytuacji niezłożenia dotychczas zeznań podatkowych za 2016 rok) bądź stosownych zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez ww. osoby w 2016 roku (względnie w 2015 roku); b) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto/netto małżonki i matki wnioskodawcy oraz dokumentów obrazujących stan majątkowy tych osób, w tym posiadane przez nie nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł, w tym zarejestrowane na ww. osoby pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez ww. osoby rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; jeżeli ww. osoby rachunków bankowych nie posiadają, oświadczenia w tym zakresie; c) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich ponoszonych przez wnioskodawcę oraz pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym jego małżonkę i matkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania, w tym kosztów utrzymania domu, w którym wnioskodawca zamieszkuje wraz z małżonką i dziećmi, jak i kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego przy ul C. [...] w G. (opłaty czynszowe, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet, inne) w okresie ostatnich trzech miesięcy ze wskazaniem, kto ponosi ww. koszty i w jakiej wysokości; d) oświadczenia czy osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystały ze świadczeń z pomocy społecznej; jeżeli tak - stosownych zaświadczeń obrazujących rodzaj i wysokość otrzymanej pomocy wydanego przez organ gminy realizujący zadania z zakresu pomocy społecznej Powyższego zobowiązania wnioskodawca nie wykonał do dnia rozpoznania wniosku. Zgodnie z art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącego zawarte w formularzu PPF, jak również w piśmie z dnia 18 kwietnia 2017 r. były niewystarczające i budziły wątpliwości. Jak bowiem z nich wynikało skarżący nie ponosi kosztów utrzymania domu stanowiącym własność jego żony, w którym – według oświadczenia - zamieszkuje wraz z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci, albowiem koszty te są ponoszone ze środków będących w dyspozycji jego żony. Nadto lokal mieszkalny przy ul. C. [...] w G. jest własnością jego matki, przy czym skarżący nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny, czy wobec zamieszkiwania wraz żoną i dziećmi, zamieszkuje również w ww. lokalu mieszkalnym. Lokal położony pod tym adresem skarżący wskazuje w pismach kierowanych do Sądu, jak miejsce zamieszkania. Z tych względów niezbędnym było dokonanie oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych żony oraz matki wnioskodawcy. Wnioskodawca, pomimo oświadczenia, że członkowie jego rodziny partycypują w kosztach utrzymania nieruchomości zajmowanych przez wnioskodawcę, nie przedstawił żadnych oświadczeń ani dokumentów dotyczących sytuacji dochodowej i majątkowej tych osób, wyciągów z rachunków bankowych dla niego prowadzonych, wysokości stałych wydatków ponoszonych przez te osoby, czy też oświadczenia co do korzystanie przez te osoby ze świadczeń z pomocy społecznej. Wyjaśnić należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy obiektywnego uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412). W związku z brakiem oświadczenia w tej kwestii, jak również brakiem przedłożenia odpowiednich dokumentów w tym zakresie okoliczność powyższa pozostała nieustalona. Z tych przyczyn uznano, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy skarżący nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że spełnia przesłanki do przyznania tego prawa. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku, jako że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ 18/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.