III SA/Gd 1185/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Janina Guść po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 marca 2021 r. sprawy ze skargi H. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 9 października 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Decyzją z dnia 6 lipca 2020 r. nr [...] Wójt Gminy [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy, odmówił H. H. (dalej także jako "wnioskodawczyni" albo "skarżąca") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. F. (ur. 14 czerwca 1955 r.). W podstawie prawnej decyzji organ pierwszej instancji wskazał m.in. art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") oraz art. 17, art. 20, art. 23 ust. 1 i ust. 2, art. 24 ust. 2a i ust. 4, art. 26 ust. 1 i ust. 2, art. 29 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r"). W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Co istotne, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Organ podniósł, że rozpatrując ponownie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony w dniu 27 lutego 2020 r. do akt sprawy dołączono wywiad środowiskowy z dnia 24 czerwca 2020 r., którego celem było poczynienie szczegółowych ustaleń dotyczących wymagań osoby niepełnosprawnej, to jest możliwości samodzielnego pozostawania w domu mimo poruszania się o kuli, możliwości samodzielnego spożywania posiłków i przyjmowania leków wcześniej przygotowanych przez wnioskodawczynię oraz możliwości samodzielnego podawania insuliny przez osobę wymagającą opieki. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że opieka sprawowana przez wnioskodawczynię nad małżonkiem nie stanowi przeszkody do wykonywania pracy zawodowej. Pracownik socjalny potwierdził sprawowanie opieki, jednak mąż wnioskodawczyni jest na tyle sprawy, że samodzielnie może wykonywać czynności pielęgnacyjno – higieniczne oraz inne czynności dnia codziennego. Mimo swej niepełnosprawności mąż wnioskodawczyni jest w stanie prowadzić samochód czy kosić trawnik. Sam podaje sobie insulinę, samodzielnie zjada posiłki a nawet jest w stanie sam je sobie przygotować. Wnioskodawczyni nad wszystkim sprawuje kontrolę pilnując m.in. godzin podawania insuliny i przyjmowania leków. W ocenie organu pierwszej instancji w tych okolicznościach brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu a niepodejmowaniem z tego powodu zatrudnienia. W ocenie Wójta Gminy [...] wnioskodawczyni mogłaby podjąć zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ nawiązując do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazał ponadto, że nie jest znany okres powstania niepełnosprawności męża wnioskodawczyni. Powyższe okoliczności, na tle przedstawionego stanu prawnego, uzasadniały w ocenie organu pierwszej instancji wydanie decyzji odmownej. W odwołaniu od powyższej decyzji H. H. reprezentowana przez pełnomocnika wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, to jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie ze złożonym wnioskiem. Wydanej decyzji wnioskodawczyni zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; - naruszenie prawa materialnego, to jest art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej i zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1172) poprzez jego nieuwzględnienie i uznanie, że wykonywanie niektórych czynności życia codziennego przez osobę niepełnosprawną nie świadczy o braku zdolności do samodzielnej egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 9 października 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał, że w świetle poczynionych ustaleń faktycznych organ pierwszej instancji zasadnie odmówił przyznania H. H. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej albo też do jej niepodejmowania z uwagi na koniczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki. W realiach sprawy organ pierwszej instancji ustalił, że opieka sprawowana nad mężem nie stanowi przeszkody do podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawczynię a to dlatego, że osoba wymagająca opieki jest na tyle sprawna, że jest w stanie samodzielnie wykonywać czynności pielęgnacyjno – higieniczne i inne czynności dnia codziennego. Pomimo wielu schorzeń mąż wnioskodawczyni jest w stanie m.in. samodzielnie kierować samochodem czy też kosić trawnik (co miało miejsce w dniu wywiadu). Może zatem samodzielnie egzystować i pozostawać samemu w domu podczas nieobecności żony. Zakres opieki wnioskodawczyni ogranicza się z kolei głównie do kontroli czasu, w którym mąż musi przyjąć leki i insulinę. Oznacza to, że wnioskodawczyni jest w stanie podjąć zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium skonstatowało, że w rozpatrywanym przypadku zakres sprawowanej opieki oraz stopień samodzielności i zaradności męża wnioskodawczyni prowadzą do wniosku, że stan jego zdrowia jak i kondycja nie wymagają na tyle absorbującej czasowo opieki by w zupełny sposób wykluczyć możliwość podjęcia pracy przez małżonkę. Tym samym w sprawie nie zachodzi podstawowa przesłanka określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzasadniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze na wyżej wskazaną decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku H. H. reprezentowana przez pełnomocnika wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie decyzji podniosła zarzuty: - naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i uznanie, że w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki, podczas gdy prawidłowo zastosowana wykładnia tego przepisu winna doprowadzić do wniosku, że osoba która ma obiektywną możliwość podjęcia zatrudnienia ale nie czyni tego z uwagi na podjęcie się stałej opieki nad osobą niepełnosprawną staje się uprawniona do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; - naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania żądanego świadczenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi wskazano, że Kolegium winno ustalić jakiej opieki wymaga mąż skarżącej i dojść do wniosku, że wymaga on opieki stałej i długotrwałej. Co nadto istotne, schorzenia męża nie powstały w dniu wydania orzeczenia o niepełnosprawności tylko znacznie wcześniej. Ponadto z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, że osoba niepełnosprawna jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Kolegium nie ma zaś kompetencji aby kwestionować wskazaną adnotację, która została sporządzona przez wykwalifikowany i powołany do tego organ. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021, poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a."), sąd bada zaskarżone orzeczenie (w realiach niniejszej sprawy decyzję administracyjną) pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Przedmiotem oceny Sądu skarżąca uczyniła decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Wskazać w tym miejscu należy, że w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Sądu zestawiając okoliczności faktyczne rozpatrywanej sprawy ze wskazaną regulacją prawną organy orzekające prawidłowo uznały, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki. Z materiału dowodowego sprawy, w tym zwłaszcza z wywiadu środowiskowego z dnia 24 czerwca 2020 r. w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym mężem sprawowana przez skarżącą nią wykluczała podjęcia przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia. W wywiadzie wskazano wprost, że mąż skarżącej wykonuje określone czynności samodzielnie (przygotowywanie posiłków i podawanie leków), samodzielnie prowadzi samochód osobowy czy też wykonuje określone prace domowe (koszenie trawnika). Czynności skarżącej związane z opieką nad mężem, a polegające na kontroli czasu, w którym mąż musi przyjąć leki i insulinę nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. Z kolei czynności składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (opisane w wykazie z dnia 19 lutego 2020 r.) to zbiór czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Nie kwestionując złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności wsparcia męża przez skarżącą (do czego skarżąca jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), należy podkreślić za organami, które nie negują faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącą, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd wskazuje, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Należy nadto zauważyć, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z powyższych przepisów wynika zatem, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Warunek całodobowej opieki jest bowiem związany w sposób konieczny z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, a więc z takimi osobami, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). W ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad mężem a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje taki związek. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że mąż skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 23 listopada 2018 r. nr [...] wydane na okres do dnia 30 listopada 2020 r.) nie sposób jednak przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się mężem, rzeczywiście nie mogła, na tle stwierdzonej w wywiadzie środowiskowym częściowej samodzielności męża, podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem i kwestii związanych z jego stanem i możliwością samodzielnego funkcjonowania w określonych sferach życia. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Uznawszy zatem zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku. Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.