III SA/Gd 1120/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Alina Dominiak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 marca 2021 r. sprawy ze skargi K.E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 września 2020 r., nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta L. z dnia 20 lipca 2020 r., nr (...).

Decyzją z dnia 3 września 2020 r., nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta (...) z dnia 20 lipca 2020 r., nr (...), którą odmówiono K.E. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matka A.E. . Organ I instancji wskazał w uzasadnieniu, że A.E. (urodzona 11 sierpnia 1933 r.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 27 maja 2020 r., w którym wskazano, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 maja 2020 r. Orzeczenie wydano na stałe. K.E. zamieszkuje wraz z matką, zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. z prawem do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 14 kwietnia 2020 r. Ostatnie okresy zatrudnienia obejmuje zaświadczenie Zakładu Karnego w K. , w którym wnioskodawczyni przebywała w okresie od 22 czerwiec 2016 r. do 1 kwietnia 2020 r. Postanowieniem Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 16 kwietnia 2020 r., udzielono K.E. przerwy na okres 5 miesięcy w odbywaniu kary, "(...) ze względu na bardzo trudną sytuację matki (...), "(...) zwłaszcza wobec ogłoszonego stanu zagrożenia epidemiologicznego związanego z wirusem SARS CoV- 2 (...)". Ponadto organ wskazał, że nie ma innych osób mogących dopełnić obowiązku alimentacyjnego względem A.E. , gdyż jej rodzice i mąż nie żyją a wnioskodawczyni nie ma rodzeństwa. Z wywiadu środowiskowego wynika, że 87 letnia wdowa A.E. jest osobą schorowaną, wymaga pomocy osób drugich w zakresie czynności związanych z pielęgnacją oraz prowadzeniem gospodarstwa domowego. K.E. sprawuje faktyczną opiekę nad matką. Organ I instancji jako przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał na niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. 2020 poz. 111 - dalej zwanej jako: "u.ś.r."), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W sprawie bowiem nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności A.E. , a stopień niepełnosprawności został u niej ustalony w wieku 87 lat, który nie mieści sie w przedziale wiekowym zakreślonym przez wskazany przepis. Organ jednocześnie podkreślił, że w sprawie nie można pominąć tej przesłanki mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), stwierdzającego niekonstytucyjność art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż w uzasadnieniu wyroku wskazano, że wyrok ten nie oznacza usunięcia kryterium daty powstania niepełnosprawności z ustawy. Po rozpoznaniu odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) utrzymując w mocy decyzje organu I instancji wskazało na inną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia K.E. Kolegium nie podzieliło zasadności argumentacji organu I instancji dotyczącej podstawy prawnej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na czas powstania niepełnosprawności osoby dorosłej i tym samym niespełnienie przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Kolegium podkreśliło, że w tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną odwołującej. W wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis art.17 ust. 1 b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność. Kolegium podzieliło również linię orzeczniczą sądów administracyjnych, która w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Kolegium stwierdziło jednak, że przepisy u.ś.r. w rozpoznawanej sprawie nie pozwalają na przyznanie K.E. przedmiotowego świadczenia ze względu na pobieranie przez nią zasiłku dla bezrobotnych. K.E. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, co potwierdza znajdującą się w aktach sprawy decyzja PUP w L. . Orzeczono w niej prawo do zasiłku dla bezrobotnych przez 365 dni od dnia 14 kwietnia 2020 r. w wysokości 80% podstawowej kwoty zasiłku tj. 689,20 zł miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku i 541,20 zł miesięcznie w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku. Zasiłek podlegać będzie waloryzacji. W oświadczeniu z dnia 8 czerwca 2020 r. wnioskodawczyni potwierdziła, że jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku. Kolegium stwierdziło, że wprawdzie w świetle art. 17 ust. 6 u.ś.r., zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże przepis ten nie uprawnia do przyznania świadczenia osobie zarejestrowanej w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadająca status osoby bezrobotnej, pobierającej zasiłek dla bezrobotnych. Kolegium podkreśliło, że należy odróżnić sytuację posiadania uprawnienia do zasiłku dla bezrobotnych i jego niepobieranie od stanów faktycznych, w których osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne pobiera już zasiłek dla bezrobotnych. Cechą wspólną osób otrzymujących w oparciu o u.ś.r. wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że nie uzyskują one żadnych dochodów decydując się na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. K.E. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wskazując na swoją trudną sytuację finansową oraz życiową. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - powoływanej dalej jako: "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W niniejszej sprawie organy zgodnie wskazały, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności A.E. z dnia 27 maja 2020 r. nie da się ustalić od kiedy istnieje jej niepełnosprawność, jednakże odmiennie oceniły ten fakt na tle przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Organ I instancji przyjął, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ustalony stopień niepełnosprawności A.E. datuje się od 5 maja 2020 r., czyli od 87 roku jej życia, a zatem niepełnosprawność nie powstała w przedziale wiekowym zakreślonym w przepisie art. 17 ust. 1 b u.ś.r., który nadal ma wpływ na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 nie zmienia w tym zakresie sytuacji prawnej. W kwestii różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi ze względu na moment powstania niepełnosprawności Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji organu II instancji, zgodne z jednolitym obecnie orzecznictwem sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Kolegium słusznie przyjęło zatem, że data powstania niepełnosprawności u wymagającej opieki matki skarżącej nie wpływa na zasadność przyznania przedmiotowego świadczenia. Natomiast nie jest trafne stanowisko Kolegium, że status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku wyklucza możliwość przyznania K.E. świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślania wymaga, że jednoznaczny w swej treści przepis art. 17 ust. 6 u.ś.r. stanowi, iż zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym wskazana okoliczność nie mogła stanowić podstawy odmowy przez organ administracji publicznej przyznania skarżonej świadczenia pielęgnacyjnego. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2407/16. NSA wskazał, że osoba bezrobotna, będąc z definicji jedynie "gotową do zatrudnienia", spełnia obie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osoba bezrobotna de facto rezygnuje z gotowości do podjęcia zatrudnienia. Trudno bowiem oczekiwać, aby już w dacie składania przedmiotowego wniosku zainteresowany rezygnował ze statusu osoby bezrobotnej, pozbawiając się tym samym m.in. ubezpieczenia zdrowotnego. Podkreślić należy natomiast, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2020r. poz. 1409 ze zm.) przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego spowoduje utratę przez nią statusu osoby bezrobotnej, a co za tym idzie także i prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, gdyż obie naruszają przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Rzeczą organu administracji będzie ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej, wobec przedstawionej powyżej wykładni przepisów prawa i istnienia przesłanek warunkujących uzyskanie tego prawa. Organy winny również zwrócić uwagę, że osoba wymagająca opieki A.E. , zmarła w dniu 8 listopada 2020 r., informację tę skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym wraz z przedmiotową skargą. Okoliczność ta mieć będzie oczywiste znaczenie dla określenia czasowego zakresu przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.