III OZ 94/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 listopada 2024 r., sygn. akt II SPP/Lu 236/24 o odmowie wyłączenia sędziów oraz asesorów od orzekania w sprawie ze sprzeciwu Z. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 października 2024 r., sygn. akt II SPP/Lu 236/24 postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 27 listopada 2024 r., sygn. akt II SPP/Lu 236/24 odmówił wyłączenia od orzekania w zakresie rozpoznania sprzeciwu Z. K. (dalej także jako: skarżący) od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 17 października 2024 r., sygn. akt II SPP/Lu 236/24, sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie: Jerzego Parchomiuka, Jacka Czai, Joanny Cylc-Malec, Jerzego Drwala, Roberta Hałabisa, Grzegorza Grymuzy i asesorów sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie: Bartłomieja Pastuchy, Brygidy Myszyńskiej-Guziur, Anny Ostrowskiej i Macieja Gapskiego. Sąd I instancji wyjaśnił w uzasadnieniu postanowienia, że stosownie do art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zaznaczył przy tym, że treść powołanego przepisu nie wskazuje jakiego rodzaju okoliczności mogłyby uzasadniać podejrzenie braku bezstronności i tym samym wyłączenie sędziego. Wobec powyższego zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania oraz na treść podejmowanego rozstrzygnięcia przez sędziego. Mogą to być więc okoliczności wynikające ze stosunku osobistego pomiędzy sędzią, a jedną ze stron, charakteryzujące się przede wszystkim istnieniem więzi emocjonalnej, której podstawą jest np. stosunek pokrewieństwa i powinowactwa (dalszy niż wyłączający sędziego z mocy ustawy), przyjaźni, dłuższej znajomości, zależności służbowej, gospodarczej, społecznej, jak również wszelkie obiektywnie zaistniałe okoliczności dające podstawę do powstania wątpliwości co do bezstronności sędziego. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że w niniejszej sprawie występowanie tego typu sytuacji nie zostało uprawdopodobnione. W szczególności Sąd I instancji uznał okoliczności powołane przez skarżącego za niemogące być w żaden sposób uznane za takie, które spełniałyby przesłanki wynikające z przytoczonego przepisu. Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, fakt orzekania przez sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie w innych sprawach skarżącego, nie może być bowiem uznany za przesłankę dla uznania, że winni oni być wyłączeni od rozpoznawania pozostałych spraw toczących się ze skarg i wniosków skarżącego lub których jest uczestnikiem. Sąd I instancji zauważył, że wobec liczby rozpoznawanych przez sądy administracyjne spraw oraz orzekających w nich sędziów, niemożliwym jest uniknięcie sytuacji, gdy w składach orzekających w poszczególnych sprawach pojawiać się będą ci sami sędziowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podkreślił przy tym, że każda sprawa podlega indywidualnej ocenie przez składy sędziowskie. Z tego też powodu wskazanie, że sędzia orzekał w innej sprawie skarżącego wydając niekorzystne dla niego rozstrzygnięcie, nie powoduje, że można mówić o jakimkolwiek negatywnym lub emocjonalnym nastawieniu sędziego do tej sprawy lub jego osoby. W ocenie Sądu I instancji sam fakt orzekania w innej sprawie lub na wcześniejszym jej etapie nie daje podstawy do sformułowania zastrzeżeń co do bezstronności sędziego. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarżący oparł swój wniosek jedynie na subiektywnym przekonaniu o braku bezstronności sędziów, co nie może mieć znaczenia, gdyż podstawę wyłączenia sędziego mogą stanowić tylko te powody, które obiektywnie powodują utratę zaufania do sędziego. Ponadto, Sąd I instancji podkreślił, że strona, która nie zgadza się z wydanym orzeczeniem sądu, może zwalczać je za pomocą środków odwoławczych. Nie może natomiast, poprzez składanie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziego, wpływać na skład sądu rozpoznającego sprawę. Kontrola wyroku pod kątem uchybień przepisom prawa formalnego albo prawa materialnego, należy do sądu wyższej instancji w ramach kontroli instancyjnej. Sąd rozpoznający wniosek o wyłączenie sędziego nie bada zasadności i prawidłowości czynności podjętych w sprawie przez sąd orzekający. Odnosząc się zaś do uwag skarżącego co do pracy Przewodniczącego Wydziału, Sąd I instancji stwierdził, ze w żaden sposób nie dają one podstaw do formułowania zarzutów o istnieniu jakiejkolwiek stronniczości sędziów orzekających w tym wydziale. Zgodnie bowiem z art. 178 Konstytucji RP sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Co więcej, ustrój i postępowanie przed Sądami określają ustawy (art. 176 ust. 2 Konstytucji RP). Zdaniem Sądu I instancji oznacza to, że instytucja wyłączenia sędziego jest ściśle określona w ustawie, a zatem nie może być dowolnie interpretowana, tj. według uznania stron postępowania. Pismem z dnia 10 grudnia 2024 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i wnosząc o uchylenie ww. postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania albo alternatywnie o wyznaczenie na podstawie art. 22 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi innego sądu administracyjnego do rozpoznania wniosku o wyłączenie wskazanych sędziów oraz asesorów sądowych, jeżeli istnieje taka możliwość prawna, głównie z uwagi na osobę Pani Prezes WSA w Lublinie orzekającej w niniejszej sprawie jako sędzia, zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nieuzasadnioną odmowę wyłączenia od orzekania wymienionych imiennie sędziów i asesorów sądowych Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z uwagi na okoliczności wskazywane przez skarżącego. Skarżący zaznaczył, że dobór składu orzekającego wydającego postanowienie z dnia 27 listopada 2024 r. budzi jego wątpliwości w zakresie bezstronności sędziów, a ponadto dodał, że o składzie tym nie został powiadomiony, co uniemożliwiło mu właściwe działanie. Skarżący podtrzymał argumentację zawartą we wniosku o wyłączenie sędziów i asesorów i ponownie podkreślił, że utracił zaufanie do sędziów objętych jego wnioskiem z uwagi na orzeczenia, które zapadły w jego poprzednich sprawach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji dokonał rozpatrzenia wniosku o wyłączenie wskazanych w nim sędziów oraz asesorów opierając się na art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a., w którym wymienione są względne przesłanki wyłączenia sędziego (asesora) w postępowaniu sądowoadministracyjnym, podkreślając jednocześnie, że wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) powinien odwoływać się do zobiektywizowanych i zindywidualizowanych przesłanek, które miałyby świadczyć o obawach co do bezstronności sędziego (asesora) w odniesieniu do konkretnej, będącej przedmiotem rozpoznania, sprawy. Odnosząc się do okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., należy wyjaśnić, że obejmują one zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią (asesorem), a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego (asesora) mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy rozumieć, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Natomiast inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć, np. wcześniejszych związków sędziego (asesora) z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego (asesora) nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego (asesora). Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora) muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora) i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Przy czym należy podkreślić, że przyczyną fakultatywnego wyłączenia sędziego (asesora) jest wyłącznie okoliczność wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności konkretnego sędziego (asesora) – wyłącznie w danej sprawie. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził żadnych nieprawidłowości przy rozpoznawaniu wniosku o wyłączenie sędziów i asesorów objętych wnioskiem skarżącego od orzekania w niniejszej sprawie, a tym samym uznał, że zażalenie skarżącego nie jest zasadne. Skarżący nie wskazał na okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności objętych wnioskiem sędziów oraz asesorów. Przesłanki do ich wyłączenia nie mogło stanowić bowiem, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, wydawanie przez nich orzeczeń w innych sprawach skarżącego, jak i niezadowolenie skarżącego wywołane wydanymi przez nich rozstrzygnięciami, a do tego właśnie sprowadza się argumentacja skarżącego, również ta przedstawiana w zażaleniu. Zawiera ona bowiem subiektywne obawy skarżącego co do bezstronności sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, oparte na orzekaniu przez nich w sprawach skarżącego, w których uzyskał on niekorzystne dla siebie rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie, o czym prawidłowo orzekł Sąd I instancji. Argumentacja Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie jest wyczerpująca i odnosi się do konkretnych zarzutów skarżącego formułowanych w uzasadnieniu wniosku o wyłączenie sędziów i asesorów od orzekania. Jednocześnie nie ma podstaw do kwestionowania złożonych przez sędziów i asesorów w tej sprawie oświadczeń co do braku okoliczności mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a, postanowił jak w sentencji.