III OZ 663/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Grupy [...] – B.J., J.K., J.P., A.J., Z.K., M.S., B.K., I.M., R.P. i R.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 września 2025 r., sygn. akt II SA/Po 404/25 o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lipca 2025 r., sygn. akt II SA/Po 404/25 oddalającego skargę Grupy [...] – B.J., J.K., J.P., A.J., Z.K., M.S., B.K., I.M., R.P. i R.N. na postanowienie Komisarza Wyborczego w K. II z dnia 13 maja 2025 r., nr 112/2025 w przedmiocie odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum lokalnego postanawia: oddalić zażalenie.

Wyrokiem z 16 lipca 2025 r., sygn. akt II SA/Po 404/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: Sąd I instancji, WSA) oddalił skargę Grupy [...] – B.J., J.K., J.P., A.J., Z.K., M.S., B.K., I.M., R.P. i R.N. (dalej: skarżący) na postanowienie Komisarza Wyborczego w K. II (dalej: organ) z 13 maja 2025 r., nr 112/2025 w przedmiocie odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum lokalnego. Powyższy wyrok został wydany na rozprawie, na której w imieniu strony skarżącej stawili się: B.J., B.K. oraz R.N., (działający w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik całej skarżącej Grupy [...]). Po ogłoszeniu wyroku oraz podaniu ustnych zasadniczych powodów rozstrzygnięcia strony działające bez adwokata lub radcy prawnego zostały pouczone, że uzasadnienie pisemne ogłoszonego wyroku zostanie doręczone na wniosek zgłoszony przez stronę w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Wniosek ten podlega opłacie kancelaryjnej w kwocie 100 złotych. Niezgłoszenie wniosku w terminie powoduje utratę prawa wniesienia skargi kasacyjnej, oraz że od wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożona w terminie 30 dni od daty doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem za pośrednictwem tutejszego Sądu, a także, że powinna ona być sporządzona przez pełnomocnika będącego: adwokatem, radcą prawnym, gdyż niezachowanie tego wymogu spowoduje odrzucenie skargi kasacyjnej (protokół rozprawy - k. 45 akt sądowych sprawy). Wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w dniu jego ogłoszenia złożył pełnomocnik skarżących R.N. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, informacją, iż od powyższego wyroku przysługuje skarga kasacyjna w terminie 14 dni od daty doręczenia wyroku z uzasadnieniem, a także dodatkowym pouczeniem mi.in., iż od "wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w terminie 14 dni od daty doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, za pośrednictwem tutejszego Sądu, przy czym oddanie pisma w placówce Poczty Polskiej S.A. (będącej operatorem wyznaczonym w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe), albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu (art. 83 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - zwanej dalej "p.p.s.a."). Skarga kasacyjna złożona po upływie tego terminu zostanie odrzucona (art. 178 p.p.s.a.)." i wyciągiem z przepisów p.p.s.a. - został doręczony ww. pełnomocnikowi 8 sierpnia 2025 r. (doręczenie odpisu wyroku – k. 76 i zwrotne potwierdzenie odbioru - k. 77 akt sądowych sprawy). Listem poleconym nadanym 3 września 2025 r. profesjonalny pełnomocnik ustanowiony w sprawie przez R.N. (uprawnionego do ustanawiania dalszych pełnomocnictw) skierował do Sądu skargę kasacyjną od ww. wyroku. Postanowieniem z 12 września 2025 r., sygn. akt II SA/Po 404/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił przedmiotową skargę kasacyjną. Sąd wskazał, że skarga kasacyjna została wniesiona po upływie terminu, o którym mowa w art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz.U. z 2025 r., poz. 472; dalej: ustawa o referendum lokalnym). W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik strony skarżącej zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie: - art. 178 p.p.s.a., poprzez błędne uznanie, że skarga kasacyjna została wniesiona po terminie, podczas gdy skarżący zostali pouczeni na posiedzeniu o przysługującym im 30 dniowym terminie na wniesienie skargi kasacyjnej; - art. 6 p.p.s.a., poprzez błędne pouczenie skarżących działających bez profesjonalnego pełnomocnika co do terminu wniesienia skargi kasacyjnej przez Sąd oraz poprzez umieszczenie w pouczeniu sprzecznych informacji odnośnie terminu wniesienia skargi kasacyjnej, skutkującej wniesieniem skargi kasacyjnej z uchybieniem terminu; - art. 112 k.p.a., przez odrzucenie skargi kasacyjnej, podczas gdy została ona wniesiona w terminie wskazanym w pouczeniu, a więc Sąd był obowiązany ją rozpoznać merytoryczne. Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi I instancji, względnie zmianę zaskarżonego postanowienia i przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, obejmujących koszty zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W zażaleniu zawarty został również wniosek dowodowy - w przypadku nagrywania przebiegu posiedzenia sądowego - o przeprowadzenie dowodu z tego nagrania na okoliczność błędnego pouczenia strony o terminie wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu zażalenia wskazano między innymi, iż na posiedzeniu rozpoznającym skargę, skarżący w osobach B.J., R.N. oraz B.K. zostali pouczeni przez Sąd o przysługującym im prawie do wniesienia skargi kasacyjnej w terminie 30 dni, a także, że doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem zawierało pouczenie, które wprowadziło skarżących w błąd. Na pierwszej stronie zawarto bowiem informację, że skarga kasacyjna przysługuje w terminie 14 dni, jednak na drugiej stronie pouczenia wskazano termin trzydziestodniowy. Pełnomocnik strony skarżącej podkreślił również, że w trakcie rozprawy skarżący działali bez profesjonalnego pełnomocnika, a więc zgodnie z art. 6 p.p.s.a., Sąd był zobowiązany do przekazania skarżącym niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Sąd dokonał tego obowiązku, ale w sposób błędny wskazał termin na wniesienie skargi kasacyjnej. W ocenie pełnomocnika strony skarżącej, nie można wymagać od strony, aby ponosiła negatywne konsekwencje sprzecznych i mylących pouczeń sądu. Skoro organ wymiaru sprawiedliwości wprowadził stronę w błąd, to brak jest podstaw do uznania, iż skarga kasacyjna została wniesiona po terminie. Wedle oceny pełnomocnika strony skarżącej, w wyniku analizy piśmiennictwa i orzecznictwa sądów administracyjnych, stwierdzić należy, iż skutkiem prawnym ochrony wynikającej z art. 112 k.p.a., w przypadku wniesienia spóźnionego środka zaskarżenia do sądu, który wpłynął z zachowaniem terminu błędnie podanego w pouczeniu, jest zatem obowiązek rozpatrzenia go przez ten sąd bez potrzeby wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu. W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym, sąd administracyjny rozpatruje skargę w terminie 14 dni od dnia wniesienia skargi. Skargę kasacyjną wnosi się w terminie 14 dni. Przepis ten, będący przepisem szczególnym w stosunku do art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), modyfikuje termin do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawach dotyczących referendum lokalnego z 30 na 14 dni. Z akt sądowych niniejszej sprawy wynika, iż w trakcie rozprawy w dniu 16 lipca 2025 r. Sąd I instancji dokonał nieprawidłowego pouczenia o terminie wniesienia skargi kasacyjnej, niemniej jednak uchybienie to zostało naprawione w chwili dokonanego stronie skarżącej doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem, w którym wyraźnie wskazano nie tylko w treści tego doręczenia poprzez wskazanie, iż "od powyższego wyroku przysługuje skarga kasacyjna w terminie 14 dni od daty doręczenia wyroku z uzasadnieniem", ale również w zawartym w tym doręczeniu pouczeniu, iż ww. 14-dniowy termin jest tym właściwym. W chwili obecnej utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym błędne pouczenie strony o przysługujących środkach odwoławczych nie może powodować, że przysługuje jej inny środek odwoławczy niż wynika to z przepisów p.p.s.a. Jednakże, w sytuacji gdy na skutek błędnych działań sądu administracyjnego strona uchybi wymaganiom formalnym przewidzianym dla danego środka odwoławczego i zostanie on odrzucony, to jest uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej, co pozwoli na uniknięcie negatywnych konsekwencji uchybień powstałych bez winy strony (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt II GSK 1444/19; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 listopada 2024 r., sygn. akt I OZ 748/24 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie powinno jednak umknąć uwadze, iż zarówno sporządzenie, jak i wniesienie skargi kasacyjnej zostało dokonane przez profesjonalnego pełnomocnika, który - uwzględniając posiadaną przez niego wiedzę i obowiązek zachowania należytej staranności - dopuszczając się zaniedbań oraz uchybień swoim działaniem działa bezpośrednio na szkodę swojego mocodawcy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FZ 704/13). Pełnomocnik ma bowiem obowiązek działania na korzyść osoby, którą reprezentuje. To strona ponosi odpowiedzialność za wybór osoby pełnomocnika, toteż działania lub brak działania po stronie pełnomocnika obciążają negatywnymi skutkami mocodawcę, w tym przede wszystkim w zakresie zawinionych działań pełnomocnika (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2024 r., sygn. akt III OZ 511/24). Ustanowiony w sprawie pełnomocnik winien był zatem wiedzieć w jakim terminie należy wnieść skargę kasacyjną, jeśli zaś doszło do przekroczenia tego terminu, to winien był wiedzieć jakie są tego konsekwencje, jakie są niezbędne działania do ich zniwelowania, a także powinien wiedzieć, że treść przepisu art. 112 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.), należy rozumieć w taki sposób, że strona korzystając z właściwych środków procesowych może uniknąć negatywnych skutków uchybienia terminu, jeżeli przyczyną tego uchybienia było błędne pouczenie organu, nie zaś Sądu. Tym samym, skoro w okolicznościach niniejszej sprawy, odpis zapadłego w sprawie wyroku wraz z uzasadnieniem, informacją o terminie wniesienia skargi kasacyjnej i pouczeniem, doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej 8 sierpnia 2025 r., to zasadnie Sąd I instancji stwierdził, iż złożenie 3 września 2025 r. skargi kasacyjnej kwestionującej prawidłowość wydanego orzeczenia, należało uznać za spóźnione. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się z kolei do zawartego w odpowiedzi na zażalenie wniosku o zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu I instancji.