III OZ 655/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 916/23 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Tomasza Szmydta od orzekania w sprawie ze skargi P.M. na postanowienie Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 marca 2023 r., nr 1186/DK w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 29 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 916/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji) oddalił wniosek P.M. (dalej: skarżący) o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Tomasza Szmydta od orzekania w sprawie ze skargi P.M. na postanowienie Ministra Obrony Narodowej z 7 marca 2023 r., nr 1186/DK w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący pismem z 13 listopada 2023 r. (za pośrednictwem platformy ePUAP), złożył wniosek o wyłączenie od orzekania ww. sędziego, podnosząc m. in., że jest osobą represjonowaną przez władzę w związku z jego działalnością jako radcy prawnego, a fakt wyznaczenia do rozpatrzenia sędziego, który był aktywnym uczestnikiem grupy "Kasta" tj. skompromitowanych przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości oraz obecnej (jeszcze) władzy, których działania były ukierunkowane na niszczenie oraz represjonowanie niezależnych przedstawicieli zawodów prawniczych należy traktować jako "ponury żart". W ocenie skarżącego fakt wyrażenia skruchy przez sędziego nie zmienia faktu, że osoba ta nie daje żadnej rękojmi w zakresie niezawisłości oraz niezależności sędziowskiej. Sędzia WSA Tomasz Szmydt złożył oświadczenie stwierdzające, że po jego stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyłączające go od rozpoznania sprawy. Oświadczył, że nie istnieją także inne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w tej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Sąd I instancji uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem za okoliczność wywołującą uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego WSA Tomasza Szmydta w danej sprawie nie można uznać samego przekonania skarżącego co do braku bezstronności. Podkreślono, że wniosek o wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Sąd I instancji zauważył, że instytucja wyłączenia sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu, nie może natomiast służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich. Iudex suspectus to sędzia, który z określonej przyczyny może być zainteresowany wynikiem sprawy lub jest uprzedzony, niekorzystnie nastawiony do strony. W niniejszej sprawie – w ocenie Sądu I instancji - okoliczności takich nie wykazano. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i w zażaleniu, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia, zarzucił mu niewłaściwe zastosowanie art. 19 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), wyłączenie sędziego może nastąpić z mocy ustawy, bądź na żądanie sędziego lub wniosek strony. Wyłączenie sędziego z mocy ustawy następuje na podstawie enumeratywnie wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przesłanek. W przypadku wyłączenia sędziego na wniosek sędziego lub strony, wyłączenie następuje na podstawie okoliczności, która uzasadniałaby wątpliwości co do bezstronności sędziego. Wniosek strony o wyłączenie sędziego, zgodnie z art. 20 p.p.s.a., musi uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia sędziego, natomiast sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, zobowiązany jest do złożenia wyjaśnienia (art. 22 § 2 p.p.s.a.). Podnieść należy, że instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Wymaga podkreślenia, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku, którą należy odnieść do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie. Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Takie zaś nieskonkretyzowane okoliczności przedstawiono zarówno we wniosku o wyłączenie, jak i powtórzono w zażaleniu. Skarżący nie wskazał na okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności objętego wnioskiem sędziego, szczególnie wobec faktu, że sędzia ten nie podejmował dotychczas jakichkolwiek czynności w sprawie ze skargi skarżącego na postanowienie Ministra Obrony Narodowej z 7 marca 2023 r., nr 1186/DK w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak jest zatem przesłanek, które uzasadniałyby wyłączenie sędziego wymienionego we wniosku o wyłączenie. W sprawie nie zachodzą bowiem przesłanki wyłączenia określone w art. 18 p.p.s.a., a podane okoliczności nie są tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. Ponadto wskazać należy, że sędzia, którego dotyczył wniosek o wyłączenie, w postępowaniu przed Sądem I instancji złożył wymagane oświadczenie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia. We wniosku o wyłączenie sędziego WSA oraz w zażaleniu brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego przez sędziego w tej sprawie oświadczenia. W konsekwencji stwierdzić należy, że Sąd I instancji zasadnie uznał, że wniosek o wyłączenie nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem nie zaistniały przesłanki określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.