III OZ 521/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 25 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 września 2023 r. sygn. akt III SA/Gd 364/23 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M.G. na decyzję Rektora [...] z dnia 4 kwietnia 2023 r. nr SK/2022/2 w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów postanawia oddalić zażalenie.

M.G. pismem z dnia 23 maja 2023 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Rektora [...] z dnia 4 kwietnia 2023 r. nr SK/2022/2 w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów. Następnie w piśmie procesowym z dnia 31 lipca 2023 r. skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, wskazując, że skreślając go z listy doktorantów organ w sposób rażący i stronniczy pozbawił go niezbędnych środków do życia, poprzez brak możliwości pobierania stypendium doktoranckiego. Ponadto podał, że ma dwójkę dzieci i kredyt hipoteczny z bardzo wysoką ratą oraz dodatkowo spłaca kredyt studencki. Poprzez pozbawienie skarżącego statusu doktoranta odebrano mu możliwość czynnego uczestnictwa w zajęciach, przez co nie będzie w stanie wypełnić nałożonych na niego obowiązków, a zatem nie będzie mógł rozliczyć roku akademickiego (w semestrze zimowym miał 100 % frekwencji). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 4 września 2023 r. sygn. akt III SA/Gd 364/23 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu postanowienia powołał treść art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") i wskazał, że warunkiem wstrzymania wykonania decyzji na podstawie tego przepisu jest przede wszystkim jej niewykonanie do czasu rozpoznania wniosku, a dopiero następnie wystąpienie okoliczności w nim wymienionych. Mając na uwadze realia niniejszej sprawy i charakter wydanej względem skarżącego decyzji, Sąd pierwszej instancji podkreślił, że ostateczna decyzja o skreśleniu z listy doktorantów pozbawiła skarżącego statusu doktoranta. Co istotne, nie wymaga ona, poza ewentualnym wykonaniem następczych czynności materialno-technicznych polegających na uczynieniu odpowiedniej adnotacji w ewidencji uczestników studiów doktoranckich o wykreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich danego roku, żadnych dalszych aktów lub czynności warunkujących wykonanie tej decyzji. Tym samym zaskarżona decyzja została już wykonana, zaś jej skutki mogą być zniwelowane jedynie przez pozytywne dla skarżącego orzeczenie Sądu uwzględniające skargę. W obecnej sytuacji wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji stanowiłoby w istocie jej uchylenie z pominięciem rozpoznania skargi, co jest niedopuszczalne. Wstrzymanie wykonania decyzji nie może być bowiem utożsamiane z czasowym wstrzymaniem czy też zawieszeniem skutków faktycznych i prawnych decyzji już wykonanej. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia M.G. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie ze stanowiska zajętego przez Sąd pierwszej instancji. W uzasadnieniu zażalenia wskazał na trudną sytuację życiową swojej rodziny, będącą konsekwencją skreślenia z listy doktorantów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli w wyniku jego wykonania zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wyjaśnić należy, iż instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu została powołana do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie taki akt mógłby dla strony wywołać, zanim zostanie zbadany przez sąd administracyjny pod kątem legalności. Odnosi się ona do sytuacji szczególnego i wyjątkowego zagrożenia, która wymaga zastosowania specjalnego rodzaju tymczasowej ochrony strony postępowania. Niebezpieczeństwo, o którym mowa w w/w przepisie oznacza, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. W szczególności będzie to miało miejsce w takich przypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Natomiast trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie i przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Przesłanki w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie, na skutek uwzględnienia skargi – wzruszony. Podkreślenia wymaga jednak, że samo złożenie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu administracyjnego nie oznacza automatyzmu w blokowaniu realizacji wynikających z niego praw i obowiązków, zaś omawiana instytucja nie służy odwróceniu już zaistniałych następstw wykonania takiego aktu. Nie ma zatem podstaw do jej zastosowania w sytuacji, gdy wszystkie skutki, które mogły wyniknąć z wykonania kwestionowanej decyzji, już wystąpiły. W konsekwencji przyjąć należy, że gdy zaskarżona decyzja została już wykonana – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – to bezprzedmiotowym jest wydawanie postanowienia o wstrzymaniu jej wykonania. Skoro więc postanowienie Sądu ma za zadanie uchronić stronę przed skutkami wykonania decyzji, to jej wykonanie niweczy ten cel. Wykonanie decyzji przemawia bowiem za tym, że nie jest już możliwe – poprzez wstrzymanie jej wykonania – osiągnięcie celu, jaki przyświeca instytucji ustanowionej w art. 61 § 3 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA z dnia: 19 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 621/08; 10 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 716/09; 6 stycznia 2010 r., sygn. akt I OZ 1172/09; 10 lutego 2011 r., sygn. akt II OZ 56/11 i 17 listopada 2020 r., sygn. akt I OZ 950/20). W niniejszej sprawie skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania decyzji, na mocy której został skreślony z listy doktorantów. Wbrew twierdzeniom skarżącego, skreślenie to wywołało już skutek z momentem wydania oraz doręczenia mu zaskarżonej decyzji i wstrzymanie jej wykonania nie przywróci mu uprawnień wynikających z posiadania statusu doktoranta. Dopiero wyeliminowanie przez sąd administracyjny z obrotu prawnego ostatecznej decyzji o skreśleniu z listy doktorantów może zniweczyć skutki decyzji, powodując odzyskanie statusu doktoranta, a zatem restytucję sytuacji prawnej skarżącego. Orzekanie w okolicznościach tej konkretnej sprawy o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji jest zatem bezprzedmiotowe, gdyż w ten sposób nie ma możliwości odwrócenia dokonanych już czynności (por. postanowienia NSA z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt II OZ 435/13; 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OZ 451/12; 6 września 2011 r., sygn. akt I OZ 625/11 i 18 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 857/23). W konsekwencji powołanie się przez skarżącego na trudną sytuację życiową swojej rodziny, co jego zdaniem jest konsekwencją skreślenia z listy doktorantów, nie mogło odnieść zamierzonego przez niego skutku, bowiem przesłanki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a. – jak już wyżej wykazano – nie mogły być przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.