III OZ 49/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 2543/21 w przedmiocie kosztów postępowania w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Prezesa Agencji Mienia Wojskowego z dnia 23 kwietnia 2021 r., nr BP-DZ.412.8.2021/2 w przedmiocie wypłaty odprawy mieszkaniowej postanawia oddalić zażalenie.

Wyrokiem z 6 września 2023 r., sygn. akt III OSK 1019/22 Naczelny Sąd Administracyjny, w pkt 1. oddalił skargę kasacyjną Prezesa Agencji Mienia Wojskowego (dalej: "Prezes") od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 2543/21 w sprawie ze skargi T.K. (dalej: "skarżący") na decyzję Prezesa z 23 kwietnia 2021 r., nr BP-DZ.412.8.2021/2 w przedmiocie wypłaty odprawy mieszkaniowej, a w pkt 2. uwzględnił zażalenie skarżącego i uchylił postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania zawarte w punkcie 2. wyroku WSA w Warszawie z 26 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 2543/21, i w tym zakresie przekazał sprawę WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu orzeczenia w zakresie uchylonego postanowienia o kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przedmiotem niniejszej sprawy jest wypłata odprawy mieszkaniowej w wysokości 145 559,42 zł. NSA wskazał, że prima facie należałoby przyjąć, że przedmiotem niniejszej sprawy jest więc należność pieniężna i wychodząc z takiego założenia sąd pierwszej instancji powinien obliczyć i przyznać skarżącemu stosowny zwrot kosztów postępowania. Niemniej z uzasadnienia sądu pierwszej instancji nie wynika dlaczego sąd ten przyznał skarżącemu zwrot kosztów postępowania w kwocie 480 zł, która to odpowiada stawce z art. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na brak szczegółowego uzasadnienia w tym zakresie konieczne było uchylenie postanowienia zawartego w punkcie 2. zaskarżonego wyroku i w tym zakresie przekazanie sprawy WSA w Warszawie. Postanowieniem z 7 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 2543/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu wniosku skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania, zasądził od Prezesa na rzecz skarżącego kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w ocenie Sądu I. instancji Naczelny Sąd Administracyjny nie przesadził według jakiej stawki należy obliczyć i przyznać skarżącemu zwrot kosztów postępowania. Podkreślone przez WSA w Warszawie zostało, że w niniejszej sprawie skarżący został zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. d) p.p.s.a., a wpis sądowy od skargi kasacyjnej wniesionej przez organ został pobrany w stawce stałej 100 zł. Sprawa niniejsza dotyczy bowiem sposobu wyliczenia wysokości odprawy mieszkaniowej tj. ustalenia ilości norm powierzchni użytkowej podstawowej, które powinny zostać przyjęte do obliczenia należnej odprawy mieszkaniowej. Zdaniem Sądu I. instancji tego rodzaju sprawa odnosi się zatem do samego zastosowania określonej normy prawa materialnego. Skarżący w skardze kwestionował przyjętą przez organy ilość norm powierzchni użytkowej podstawowej stanowiących podstawę wyliczenia odprawy, a nie samą kwotę odprawy mieszkaniowej wyliczoną w oparciu o uwzględnioną przez organ ilość norm powierzchni użytkowej podstawowej. Tym samym przedmiot sporu ma pośredni związek z należnością pieniężną. W ocenie WSA w Warszawie nieuzasadnionym byłoby przyjmowanie aby kategorie spraw jak w niniejszym postępowaniu, można było traktować jako sprawy, w których przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna. Pismem oznaczonym datą 29 grudnia 2023 r. (data nadania w placówce pocztowej – 31 grudnia 2023 r.) skarżący, reprezentowany przez adwokata, wywiódł zażalenie na postanowienie z 7 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 2543/21. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 190 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a poprzez nieuwzględnienie stanowiska NSA zawartego w treści wyroku z 6 września 2023 r., sygn. akt: III OSK 1019/22 w treści którego Naczelny Sąd Administracyjny określił, że przedmiotem sprawy pozostaje należność pieniężna w kwocie 145 559,42 zł i wychodząc z takiego założenia Sąd I. instancji winien obliczyć i przyznać skarżącemu stosowany zwrot kosztów postępowania; 2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie polegające na niewłaściwym zasądzeniu na rzez skarżącego od Prezesa kwoty 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, podczas gdy przy prawidłowym zastosowaniu wskazanych powyżej przepisów Sąd I. instancji winien zasądzić na rzecz skarżącego kwotę 5400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na tych podstawach skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie na rzecz skarżącego od Prezesa kwoty 5400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I. instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych. Pismem oznaczonym datą 17 stycznia 2024 r. (data nadania w placówce pocztowej – 18 stycznia 2024 r.) Prezes wniósł o oddalenie w całości zażalenia oraz zasądzenie kosztów procesu wg norm obowiązujących. Zdaniem organu, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku III OSK 1019/22 nie wskazał wprost - używając trybu oznajmującego - że przedmiotem skargi jest kwota odprawy mieszkaniowej tj. 145 559,42 zł. lecz wyraził wątpliwość w tym zakresie używając trybu przypuszczającego. Naczelny Sąd Administracyjny nie badał zatem motywów Sądu I. instancji jakie stanowiących podstawę orzekania o zwrocie kosztów postępowania, lecz uznał brak uzasadnienia w tym zakresie jako okoliczność kluczową dla uchylenia postanowienia o kosztach. Prezes dodał, że w podobnych sprawach (wypłaty odprawy mieszkaniowej) zapadło wiele orzeczeń, uznających te koszty jako prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Stosownie do art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jak wynika z przytoczonego stanu faktycznego kwestia kosztów postępowania stanowiła już przedmiot kontroli instancyjnej. W wyroku z 6 września 2023 r., sygn. akt III OSK 1019/22 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przedmiotem niniejszej sprawy jest wypłata odprawy mieszkaniowej w wysokości 145 559,42 zł. W powołanym orzeczeniu wyrażono ocenę, iż prima facie należałoby przyjąć, że przedmiotem niniejszej sprawy jest więc należność pieniężna i wychodząc z takiego założenia sąd pierwszej instancji powinien obliczyć i przyznać skarżącemu stosowny zwrot kosztów postępowania. Jako bezpośredni powód uchylenia zaskarżonej decyzji Naczelny Sąd Administracyjny wskazał jednak uwagi na brak szczegółowego uzasadnienia zasądzonego zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 września 2023 r., sygn. akt III OSK 1019/22. Sąd kasacyjny interpretuje jednak wynik tej wykładni odmiennie niż skarżący w stanowisku zawartym w zażaleniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ze stwierdzenia "prima facie należałoby przyjąć, że przedmiotem niniejszej sprawy jest więc należność pieniężna i wychodząc z takiego założenia sąd pierwszej instancji powinien obliczyć i przyznać skarżącemu" nie wynika kategoryczna ocena, która mogłaby wiązać Sąd I. instancji co do treści rozstrzygnięcia. Znaczenie używanego w języku prawniczym łacińskiego zwrotu prima facie tożsame jest z polskim zwrotem "na pierwszy rzut oka" (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 2 lutego 2023 r., sygn. III SA/Gd 795/22, CBOSA lub M. Kuryłowicz, Słownik terminów, zwrotów i sentencji prawniczych łacińskich oraz pochodzenia łacińskiego, Kraków 2002, s. 73). Należy zatem przyjąć, że w wyroku z 6 września 2023 r. wyrażono ocenę, iż na pierwszy rzut oka tj. bez głębszej analizy i po wstępnej ocenie przedmiotem niniejszej sprawy jest należność pieniężna. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny posłużył się trybem przypuszczającym. Ze względu brak szczegółowego uzasadnienia postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania zawarte w wyroku WSA w Warszawie z 26 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 2543/21 nie poddawało się bowiem kontroli instancyjnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia orzeczenia, zachodzi m.in. w sytuacji, gdy brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu (zob. wyrok NSA z 20.12.2023 r., I GSK 451/20, LEX nr 3646046). Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu uniemożliwiło to wówczas instancyjną kontrolę zaskarżonego orzeczenia i stanowiło podstawę do jego uchylenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, Sąd I. instancji zasadnie przyjął w postanowieniu z 7 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 2543/21 za podstawę prawną sposobu obliczenia stawki minimalnej § 14 ust. 1 pkt 1. lit. c) rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie zasądza się tzw. stałą stawkę opłat za czynności adwokackiej (tj. 480 złotych w innych sprawach przed sądem pierwszej instancji, a w drugiej instancji 240/360 złotych) w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia jest decyzja o wypłacie odprawy mieszkaniowej (zamiast wielu zob. wyroki NSA z 24.11.2023 r., III OSK 2942/21; z 26.07.2023 r., III OSK 629/22; z 02.06.2022 r., III OSK 5108/21; z 16.03.2021 r., III OSK 305/21 czy wyroki WSA: z 20.06.2023 r., II SA/Wa 2210/22; z 24.02.2023 r., II SA/WA 1639/22; z 04.10.2022 r., II SA/Wa 655/22). Podkreślenia przy tym wymaga, że wbrew stanowisku skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega związek między ustawowym zwolnieniem od obowiązku uiszczania kosztów sądowych a kosztami postępowania, na które oprócz kosztów sądowych składa się m.in. wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika. Zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych, w tym wpisu, to przede wszystkim zapewnienie możliwości realizacji prawa obywatela do sądu przez minimalizację kosztów postępowania. Charakter niektórych kategorii spraw przesądza z reguły o tym, że strona nie ma dostatecznych środków pozwalających na prowadzenie postępowania sądowego (zob. H. Knysiak-Sudyka [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 239). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, minimalizacja kosztów postępowania powinna stanowić dyrektywę interpretacyjną w zakresie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w sprawach, w których pomimo użycia różnych metod wykładni, wciąż pozostają co najmniej dwa, równie uprawnione, sposoby rozumienia danego przepisu stanowiącego podstawę obliczenia stawki wynagrodzenia. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, w której przedmiotem zaskarżonej decyzji jest wypłata odprawy mieszkaniowej. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania zażaleniowego, ponieważ przepisy p.p.s.a. nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. W myśl art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają jednak zastosowania do postępowania toczącego się na skutek zażalenia, na co wskazuje zakres odesłania zawartego w art. 197 § 2 p.p.s.a.