III OZ 483/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2023 r., sygn. akt II SAB/Wa 446/18 wydane w sprawie ze skargi M.B. na bezczynność Ministra Finansów w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 17 maja 2023 r., sygn. akt II SAB/Wa 446/18, uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2023 r. o odrzuceniu sprzeciwu i wezwał M.B. do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis wyroku z uzasadnieniem w terminie 2 miesięcy, od daty doręczenia odpisu postanowienia o wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej, pod rygorem ściągnięcia tej opłaty w trybie egzekucyjnym. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że M.B. pismem z dnia 23 czerwca 2018 r. wniosła do WSA w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Finansów w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 grudnia 2018 r., sygn. akt II SAB/Wa 446/18 skargę oddalił. Odpis sentencji wyroku z dnia 20 grudnia 2018 r., wydanego na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym został doręczony pełnomocnikowi do doręczeń w dniu 2 stycznia 2019 r. Pismem z dnia 8 stycznia 2019 r. skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, w dniu 11 lutego 2019 r. doręczono pełnomocnikowi do doręczeń. Referendarz sądowy WSA w Warszawie, zarządzeniem z dnia 13 lutego 2019 r., na podstawie art. 234 § 2 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej "P.p.s.a."), wezwał skarżącą do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem, w terminie 7 dni, w wysokości 100 zł. Odpis zarządzenia doręczono pełnomocnikowi do doręczeń w dniu 19 lutego 2019 r. W dniu 21 lutego 2019 r., na adres poczty elektronicznej Wydziału Informacji Sądowej WSA w Warszawie wpłynęła wiadomość, do której dołączono m.in. plik w formacie pdf, zawierający sprzeciw skarżącej na zarządzenie z dnia 13 lutego 2019 r. Pismem z dnia 21 marca 2019 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia braku formalnego sprzeciwu, w terminie 2 miesięcy, przez jego podpisanie. Wezwanie to doręczono pełnomocnikowi do doręczeń w dniu 25 marca 2019 r. W dniu 10 kwietnia 2019 r. do WSA w Warszawie wpłynął sprzeciw skarżącej z dnia 21 lutego 2019 r., wysłany pocztą (przesyłka pocztowa nadana w Australii 17 marca 2019 r.), który nie zawierał podpisu skarżącej. Zarządzeniem sędziego z dnia 21 sierpnia 2019 r., na podstawie art. 49 § 2 P.p.s.a., sprzeciw skarżącej na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2019 r. pozostawiono bez rozpoznania, z powodu nieuzupełnienia braku formalnego sprzeciwu - brak podpisu. Odpis zarządzenia doręczono pełnomocnikowi skarżącej do doręczeń w dniu 3 września 2019 r. Z tych względów, skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego sprzeciwu, wskazując, że załącza podpisany sprzeciw i nie ponosi winy w uchybieniu terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 maja 2022 r., sygn. akt II SAB/Wa 446/18, odmówił skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego sprzeciwu z dnia 21 lutego 2019 r., a Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 8 listopada 2022 r., sygn. akt III OZ 667/22, uchylił zaskarżone postanowienie i przywrócił termin do uzupełnienia braku formalnego sprzeciwu. Dlatego też, WSA w Warszawie, w wykonaniu zarządzenia z dnia 21 grudnia 2022 r., wezwał skarżącą do uzupełnienia, w terminie 7 dni, braku formalnego w postaci nadesłania podpisanego sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2019 r., pod rygorem jego odrzucenia. Sąd skierował to wezwanie za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej (ePUAP), w związku z tym, że skarżąca od 14 października 2021 r. zainicjowała prowadzenie korespondencji drogą elektroniczną, a na dalszym etapie prowadzonego postępowania sądowego nie zrezygnowała z tej możliwości. Przesyłkę elektroniczną, zawierającą wezwanie do uzupełnienia braków formalnych, na mocy art. 74a § 8 P.p.s.a., uznano za doręczoną w dniu 25 stycznia 2023 r. Pismem z dnia 24 stycznia 2023 r., skarżąca, powołując się na art. 300 P.p.s.a. i art. 130 § 11 K.p.c. podniosła, że wyznaczono za krótki termin na uzupełnienie braku formalnego. Termin ten powinien być nie krótszy niż 3 miesiące, gdyż skarżąca zamieszkuje w Australii. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2023 r. WSA w Warszawie odrzucił sprzeciw. Pismem z dnia 24 lutego 2023 r., skarżąca, za pośrednictwem platformy e-PUAP, wniosła zażalenie na postanowienie z dnia 2 lutego 2023 r. oraz wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu. WSA w Warszawie, w wykonaniu zarządzenia z dnia 6 marca 2023 r., wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych pism z dnia 24 lutego 2023 r. (zażalenia oraz wniosku o przywrócenie terminu) poprzez ich podpisanie wraz z załącznikami. Wezwanie zostało doręczone skarżącej 14 marca 2023 r. Braki formalne pism z dnia 24 lutego 2023 r. zostały uzupełnione w terminie. Następnie WSA w Warszawie wyjaśnił, że zgodnie z art. 195 § 1 zd. 1 P.p.s.a., akta sprawy wraz z zażaleniem wojewódzki sąd administracyjny przedstawia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu po doręczeniu zażalenia pozostałym stronom. Stosownie do art. 195 § 2 zd. 1 P.p.s.a. jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Skoro skarżąca uzupełniła brak formalny sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2019 r., to należało zastosować instytucję tzw. autokontroli i uchylić zaskarżone postanowienie w całości. Na mocy art. 167a § 2 P.p.s.a. od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 30 § 1, art. 49 § 2 oraz art. 234 § 2, przysługuje sprzeciw. Sprzeciw rozpoznaje sąd, w którym wydano zaskarżone orzeczenie. Zgodnie z art. 167a § 3 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, zarządzenie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Sąd rozpoznaje wówczas sprawę jako Sąd pierwszej instancji – art. 167a § 6 P.p.s.a. Skoro sprzeciw został przez skarżącą skutecznie wniesiony, to zarządzenie referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2019 r., straciło moc. Konieczne było w związku z tym wezwanie skarżącej do opłacenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, w wysokości 100 zł, zgodnie z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1090, dalej "rozporządzenie"). Następnie WSA w Warszawie wyjaśnił, że w myśl art. 141 § 2 P.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Z art. 234 § 2 P.p.s.a. wynika, że opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem - doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia - pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządza ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek, po uprzednim wezwaniu strony do jej uiszczenia. Zgodnie z art. 220 § 2 P.p.s.a., jeżeli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą, która nie ma w kraju przedstawiciela, przewodniczący wyznaczy termin do uiszczenia opłaty nie krótszy niż dwa miesiące. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w sprawie, w której Sąd oddalił skargę, a skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 20 grudnia 2018 r., sygn. akt II SAB/Wa 446/18. Skarżąca w toku postępowania sądowego nie była zwolniona od kosztów sądowych. Okoliczność ta skutkuje koniecznością wydania przez Sąd postanowienia zawartego w punkcie drugim sentencji przez wezwanie skarżącej do opłacenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia w wysokości 100 zł, zgodnie z § 2 rozporządzenia. Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się skarżąca, wnosząc zażalenie i domagając się jego uchylenia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 141 § 2, art. 234 § 2 i art. 220 § 2 P.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowane w sprawie. W uzasadnieniu zażalenia podniosła, że z art. 141 § 2 P.p.s.a. nie wynika, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia podlega opłacie. Dalej podniosła, że WSA w Warszawie wskazał, że złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 20 grudnia 2018 r., podczas gdy w sprawie nie wnioskowała o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, lecz o sporządzenie uzasadnienia. Podkreśliła ponadto, że art. 234 § 2 P.p.s.a. wyklucza pobieranie opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, jeśli orzeczenie nie zostało ogłoszone. Tymczasem w niniejszej sprawie orzeczenie wydano w trybie uproszczonym. W takim trybie nie ogłasza się orzeczeń. Orzeczenie ogłasza się jedynie na posiedzeniu jawnym. Dlaczego zatem WSA w Warszawie uznał, że art. 234 § 2 P.p.s.a. ma zastosowanie w sprawie, skoro wyrok, który został jej doręczony nie został ogłoszony. Skarżąca podkreśliła, że nie wnioskowała o doręczenie jej odpisu wyroku z uzasadnieniem. Sąd doręczył te dokumenty z urzędu, a zatem Sąd nie powinien był wzywać jej do opłaty kancelaryjnej. W myśl bowiem art. 234 § 3 P.p.s.a. nie pobiera się opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, podlegający doręczeniu z urzędu. Pismem z dnia 7 października 2023 r. skarżąca złożyła wnioski o: 1) skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o zbadanie zgodności rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministarcyjnych; 2) przekazanie akt sprawy do WSA w Warszawie celem wydania kopii wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 20 grudnia 2018 r.; 3) możliwość wzięcia udziału w posiedzeniach Sądu, w którym rozpatrywane będą wnioski zawarte w tym piśmie oraz zażalenie na postanowienie z dnia 17 maja 2023 r.; 4) wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza. Postanowieniem z dnia 10 października 2023 r., sygn. akt III OZ 483/23, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek M.B. o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów niż te, na które wskazała skarżąca. W myśl art. 234 § 2 P.p.s.a. opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządza ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek, po uprzednim wezwaniu strony do jej uiszczenia. Przepisów art. 220 nie stosuje się. Zgodnie natomiast z art. 226 § 1 P.p.s.a. prawo do żądania kosztów sądowych przedawnia się z upływem trzech lat licząc od dnia, w którym koszty należało uiścić. W myśl art. 211 P.p.s.a. koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków, zaś poprzez opłaty sądowe należy rozumieć wpis i opłatę kancelaryjną (art. 212 § 1 P.p.s.a.). W odniesieniu do pisma podlegającego opłacie, termin przedawnienia liczony jest od dnia, w którym należało uiścić koszty, czyli w istocie od dnia wniesienia pisma do Sądu (art. 234 § 2 zd. 1 P.p.s.a.) Z akt sprawy wynika, że skarżąca pismem z dnia 8 stycznia 2019 r. złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia. Obowiązek uiszczenia opłaty kancelaryjnej powstał zatem z dniem zgłoszenia tego wniosku o sporządzenie uzasadnienia, tj. z dniem 8 stycznia 2019 r. Oznacza to, że prawo do żądania kosztów sądowych w postaci opłaty kancelaryjnej przedawniło się z dniem 10 stycznia 2022 r. W konsekwencji bezzasadnym było wydanie zaskarżonego postanowienia z dnia 17 maja 2023 r., skoro w tej dacie nie przysługiwało już Sądowi roszczenie o zapłatę kwoty 100 złotych tytułem opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zaznaczyć przy tym trzeba, że termin przedawnienia jest terminem prawa materialnego, a więc Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę upływ tego terminu z urzędu (zob. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007 r., s. 195; J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi komentarz, Warszawa 2006 r., s. 473, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi komentarz, Wolter Kluwer 2009 r., s. 650). Upływ terminu przedawnienia skutkował więc wygaśnięciem prawa Sądu do żądania od skarżącej należnych kosztów sądowych. Tym samym rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji należało uznać za wadliwe. Odnosząc się do wniosków skarżącej z dnia 7 października 2023 r. o: skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o zbadanie zgodności rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministarcyjnych oraz możliwość wzięcia udziału w posiedzeniach Sądu, w którym rozpatrywane będą wnioski zawarte w tym piśmie oraz zażalenie na postanowienie z dnia 17 maja 2023 r. wyjaśnić należy, że po pierwsze, przesłanką wystąpienia z pytaniem w trybie art. 193 Konstytucji RP jest nabranie przez Sąd uzasadnionych wątpliwości, co do zgodności danego przepisu z Konstytucją RP, bądź ratyfikowaną przez Polskę umową międzynarodową, w sytuacji, w której udzielenie odpowiedzi ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest uzasadnionych podstaw do kwestionowania zgodności z Konstytucją wskazanych w pytaniu przepisów prawa. Odnośnie natomiast wniosku o udział w posiedzeniu Sądu rozpoznającego zażalenie, wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 197 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 95 zd. drugie P.p.s.a. na posiedzenia niejawne mają wstęp tylko osoby wezwane. Konstrukcja tego przepisu uzależnia wezwanie określonej osoby na posiedzenie niejawne, jedynie od uznania Sądu prowadzącego to postępowanie. Nie można, zatem od Sądu skutecznie domagać się, aby wezwał określoną osobę na takie posiedzenie. Skład sądu rozpoznającego niniejszą sprawę uznał, że takie wezwanie strony nie jest konieczne. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.