III OZ 45/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 listopada 2023 r. sygn. akt III SAB/Po 141/23 oddalające wniosek o wyłączenie asesora WSA w Poznaniu Arkadiusza Skomry w sprawie ze skargi M. J. na bezczynność Dyrektora Instytutu Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 20 listopada 2023 r. sygn. akt III SAB/Po 141/23 wydanym w sprawie ze skargi M. J. na bezczynność Dyrektora Instytutu Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, na podstawie art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) dalej zwanej "p.p.s.a." oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie asesora WSA w Poznaniu Arkadiusza Skomry. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wniosek o wyłączenie ww. asesora WSA w Warszawie podlegał oddaleniu, albowiem argumentacja wniosku została oparta na zarzucie braku bezstronności asesora, związanym z faktem uzyskania przez ww. osobę nominacji po przejściu postępowania przed Krajową Radą Sądownictwa wyłonioną w części przez polityków partii rządzącej. Sąd zwrócił uwagę, że okoliczności te mogą być badane tylko w trybie art. 5a ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22, uznał, że art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał także, aby istniały zindywidualizowane i zobiektywizowane okoliczności, które budziłyby wątpliwości co do bezstronności ww. asesora w niniejszej sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie wniosku strony lub skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 19 p.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jak podkreśla się w doktrynie, w związku z tym, że względne przesłanki wyłączenia nie zostały jednak w art. 19 p.p.s.a. określone w sposób wyczerpujący, to przyjmuje się, że "przepis ten odnosi się do istnienia okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, czyniąc go potencjalnie podejrzanym o brak obiektywizmu przy jej rozpoznawaniu (tzw. iudex suspectus). W literaturze przyjmuje się, że samo występowanie sytuacji uzasadniającej w jakimś stopniu podejrzenie sędziego o stronniczość może stanowić przyczynę jego wyłączenia ze sprawy (J.P. Tarno, Wyłączenie sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, s. 233). Jednocześnie przyjęcie, że subiektywne przeświadczenie wnioskującego o braku obiektywizmu sędziego może skutkować wyłączeniem sędziego od rozpoznania sprawy, prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (post. NSA z 14 czerwca 2012 r., I OZ 420/12, Legalis). Celem tej regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyr. TK z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyr. TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004, Nr 7, poz. 67)" - tak np. w komentarzu do art. 19 p.p.s.a. w: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 6, Warszawa 2019. Wniosek o wyłączenie asesora WSA w Poznaniu Arkadiusza Skomry został uzasadniony okolicznościami związanymi z przebiegiem jego kariery. Skarżący kwestionuje bezstronność asesora, uzasadniając iż osoba ta uzyskała nominację asesorską na skutek wniosku Krajowej Rady Sądownictwa wyłonionej w części przez polityków partii rządzącej, co ma uzasadniać zarzut bezskuteczności powołania na stanowisko asesora oraz braku bezstronności ww. asesora. Argumentacja ta jest jednak bezzasadna. Jak słusznie zauważył Sąd Wojewódzki, kluczowe znaczenie w sprawie ma związanie sądu stanowiskiem zajętym przez NSA w uchwale z 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22. Z sentencji tej uchwały wprost wynika, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Jak bowiem trafnie wskazał NSA w ww. uchwale, w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te, jak wyżej wskazano, różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Stosownie do art. 269 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanowiskiem zawartym w powyższej uchwale, nie znajdując jednocześnie podstaw do przedstawienia powstałego zagadnienie prawnego do ponownego rozstrzygnięcia w drodze uchwały NSA. Oznacza to, że niedopuszczalne jest kwestionowanie w trybie art. 19 p.p.s.a. rękojmi bezstronnego rozpoznania sprawy przez asesora WSA w Poznaniu Arkadiusza Skomry wyłącznie z uwagi na okoliczności związane z jego powołaniem na stanowisko asesora WSA, gdyż art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego (asesora) sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu. Jednocześnie w ocenie NSA nie wystąpiły przesłanki do wyłączenia ww. asesora w trybie art. 19 p.p.s.a. z uwagi na podnoszone we wniosku okoliczności związane z przedmiotem sprawy. Sąd Wojewódzki trafnie przyjął, że skarżący nie wykazał, aby istniały takie zindywidualizowane i zobiektywizowane okoliczności, które budziłyby wątpliwości co do bezstronności ww. asesora sądowego w niniejszej sprawie. Asesor WSA w Poznaniu Arkadiusz Skomra na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. złożył do akt sprawy oświadczenie, w którym wskazał, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności w niniejszej sprawie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego (asesora) przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (asesora) – przykładowo postanowienia NSA z 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12, z 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13 oraz z 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14, dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Skarżący nie wskazał ani też nie udowodnił żadnych okoliczności, które uzasadniałyby jego wniosek, należało więc uznać zarzuty w tej kwestii za nietrafne. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.