III OZ 441/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 czerwca 2025 r., sygn. akt IV SPP/Wr 110/25 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P.T. na akt Dyrektora Zakładu Budynków Komunalnych z dnia 12 lutego 2025 r., znak ME.4001.5.2025 w przedmiocie odmowy zamiany lokalu mieszkalnego wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu gminy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, postanowieniem z dnia 30 czerwca 2025 r., sygn. akt IV SPP/Wr 110/25, odmówił P.T. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że skarga strony na pismo Zakładu Budynków Komunalnych z dnia 12 lutego 2025 r. jest oczywiście bezzasadna, ponieważ jej rozpoznanie nie podlega kognicji sądów administracyjnych. Z treści zaskarżonego pisma - w którym poinformowano skarżącą o negatywnym zaopiniowaniu przez Społeczną Komisję Mieszkaniową [...] wniosku o zamianę zajmowanego przez nią lokalu mieszkalnego na inny, większy lokal z zasobu mieszkaniowego Gminy Miasta [...] - wynika bowiem jednoznacznie, że ma ono charakter wyłącznie informacyjny i nie posiada cech aktu z zakresu administracji publicznej. Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się skarżąca, wnosząc zażalenie i domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024, poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.) prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Na gruncie tego przepisu w orzecznictwie słusznie wskazuje się, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy nie ulega najmniejszej wątpliwości, że skarga nie może zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuacje, gdy obowiązujące prawo jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania zawartego w skardze bądź gdy zachodzą przesłanki niedopuszczalności skargi (np. postanowienia NSA: z 21 sierpnia 2014 r., II OZ 765/14, LEX nr 1564210, z 20 sierpnia 2014 r., I OZ 673/14, LEX nr 1501787, z 17 lipca 2014 r., II OZ 700/14, LEX nr 1495334). W konsekwencji jedną z przesłanek uznania skargi za oczywiście bezzasadną jest stwierdzenie podstaw do odrzucenia tego środka prawnego jako niedopuszczalnego. W rozpatrywanej sprawie WSA we Wrocławiu błędnie stwierdził zaistnienie przesłanki wskazanej w art. 247 P.p.s.a. wskazując, że pismo Dyrektora Zakładu Budynków Komunalnych [...] z dnia 12 lutego 2025 r. nie podlega kognicji sądów administracyjnych. Sąd pierwszej instancji pominął bowiem analizę zawartości zaskarżonego pisma i możliwości jego zakwalifikowania jako aktu z art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a. Tymczasem analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do wniosku, że zaskarżonym aktem organ odmówił skarżącej dokonania zamiany zajmowanego przez nią lokalu mieszkalnego na inny, większy lokal z zasobu Gminy. Wskazać należy, że podstawowym kryterium, które określa i statuuje kognicję sądów administracyjnych do kontroli rozstrzygnięć administracyjnych jest rodzaj i charakter prawnej formy działania administracji publicznej wyznaczony przez art. 3 § 2 P.p.s.a. Przepis ten enumeratywnie wymienia akty, jak i czynności z zakresu administracji publicznej, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego. O akcie w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a., na który może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego, można mówić wówczas, gdy akt ten podjęty jest w sprawie indywidualnej z zakresu administracji publicznej, skierowany jest do oznaczonego podmiotu, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego akt dotyczy, jest określone wprost w przepisie prawa powszechnie obowiązującego. Zasadnicze znaczenie ma więc to, czy akt został podjęty przez organ i czy sprawa, w której akt został podjęty jest sprawą z zakresu administracji publicznej. W orzecznictwie opowiedziano się za szerokim rozumieniem pojęcia "sprawa z zakresu administracji publicznej", działalność gmin również w odniesieniu do mienia komunalnego nie opiera się wyłącznie na przepisach prawa cywilnego, ale ze względu na publicznoprawny status gmin i mienia komunalnego działalność gmin odbywa się także według przepisów prawa samorządowego. Z tego względu akty prawne podejmowane przez organy samorządu terytorialnego mogą być kwalifikowane jako działania z zakresu wykonywania administracji publicznej, mimo, że zmierzają do wywołania w przyszłości skutków cywilnoprawnych. Tak więc nie można z góry przyjąć założenia, że akt lub czynność, która pozostaje lub może pozostawać w związku ze sprawą cywilną nie jest sprawą z zakresu administracji publicznej. Należy zatem uznać, że zakresem kognicji sądów administracyjnych objęte są akty organów rozstrzygające, że wnioskodawca nie spełnia warunku do ubiegania się o zamianę lokalu zajmowanego na podstawie umowy najmu na inny lokal pozostający w zasobach gminy. Zaskarżone pismo stanowi zatem akt mający charakter administracyjnoprawny, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 3 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 2523/16, wyrok NSA z dnia 25 listopada 2016 r., I OSK 1228/16). Rozstrzygnięcie to bowiem stwierdza, że wnioskodawczyni nie spełnia warunku do ubiegania się o zamianę lokalu zajmowanego na podstawie umowy najmu na inny lokal pozostający w zasobach gminy. A zatem akt ten rozstrzyga o tym, czy określonej osobie może być udzielona pomoc w zakresie zaspokojenia jej potrzeb mieszkaniowych z wykorzystaniem lokali znajdujących się w mieszkaniowym zasobie gminy. Z powyższych rozważań wynika zatem, że niezasadne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji odnośnie do odrzucenia skargi, z powodu braku kognicji sądu administracyjnego. Zwrócić należy bowiem uwagę, że z uchwały Rady Miasta [...] z dnia 30 grudnia 2020 r., nr XXIV/272/2020 w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miasta [...] wprost wynika, że organem uprawnionym do rozpatrywania wniosków o zamianę lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy (Rozdział 5 Uchwały), jak również wniosków o najem lokali mieszkalnych (Rozdział 6 Uchwały) jest Dyrektor Zakładu Budynków Komunalnych, a sprawy w tym zakresie załatwia w formie pisma, którym zawiadamia wnioskodawcę o sposobie rozpoznania wniosku. Z tych też względów nie można uznać, że zaskarżone pismo jest pismem o charakterze wyłącznie informacyjnym, lecz aktem które zawiera rozstrzygnięcie wniosku skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny nie przesądza w tym miejscu ostatecznie o dopuszczalności skargi wniesionej w sprawie. Kwestia ta podlega bowiem analizie w postępowaniu głównym, z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy. Niemniej podstawową kwestią na obecnym etapie jest okoliczność, że przesłanką zastosowania art. 247 P.p.s.a. nie jest każda bezzasadność skargi, a tylko bezzasadność nosząca znamiona "oczywistej". Sytuacja taka w rozpatrywanej sprawie nie miała miejsca, co, w ocenie NSA, przesądzało o konieczności uchylenia zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.