III OZ 413/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2020 r., sygn. akt II SAB/Wa 820/19 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi A.P. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Rektora Uniwersytetu [..] w sprawie rozpoznania zażalenia z 2 marca 2018 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2020 r., sygn. akt II SAB/Wa 820/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. P. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Rektora Uniwersytetu [..] w sprawie rozpoznania zażalenia z 2 marca 2018 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że pismem z 17 października 2019 r. A. P. (dalej: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Rektora Uniwersytetu [..] w sprawie rozpoznania zażalenia z 2 marca 2018 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W urzędowym formularzu wniosku PPF skarżąca określiła natomiast, iż wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowieniem z 10 marca 2020 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Od powyższego postanowienia, skarżąca wniosła sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając sprzeciw skarżącej, postanowieniem z dnia 5 listopada 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarządzeniem z 24 listopada 2020 r. wezwał skarżącą do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 złotych, w terminie 7 dni, pod rygorem jej odrzucenia. Korespondencja zawierająca wszystkie powyższe wezwania została prawidłowo doręczona skarżącej w dniu 4 grudnia 2020 r. W Rejestrze Opłat Sądowych nie zidentyfikowano wpłaty do niniejszej sprawy. Skarżąca pismem z dnia 8 grudnia 2020 r. wniosła ponownie o przyznanie jej pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie składając go jednak na urzędowym formularzu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skoro korespondencja zawierająca wezwania do uiszczenia wpisu sądowego została prawidłowo doręczona skarżącej w dniu 4 grudnia 2020 r., to powyższe oznacza, iż w rozpatrywanej sprawie termin na uiszczenie wpisu sądowego upływał w dniu 11 grudnia 2020 r. Strona skarżąca w tym terminie nie wykonała zobowiązania nałożonego przez Sąd, a zatem skargę należało odrzucić. Wniesiony przez skarżącą kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, wobec wezwania jej do prawomocnego wykonania zarządzenia do uiszczenia wpisu sądowego, nie ma znaczenia dla przedmiotowego rozstrzygnięcia. Skarżąca nie złożyła go na urzędowym formularzu, a nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając sprzeciw skarżącej, postanowieniem z dnia 5 listopada 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego wydane w zakresie pierwszego z jej wniosków. Oznacza to, że postępowanie wpadkowe dotyczące zwolnienia skarżącej z kosztów postępowania zostało prawomocnie zakończone. Zażalenie na to postanowienie wniosła skarżąca, domagając się jego uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 220 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej P.p.s.a.) sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek skargi, od której nie zostanie uiszczona opłata. W takim przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego skargę, aby pod rygorem jej odrzucenia uiścił wpis w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W przypadku niedokonania tej czynności, sąd odrzuca skargę. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła do Sądu Wojewódzkiego skargę od której nie uiściła wpisu. Z tego względu została wezwana przez Przewodniczącego Wydziału II do uiszczenia wymaganego wpisu od skargi. Po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 listopada 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego tego Sądu z dnia 10 marca 2020 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy. W związku z tym skarżąca pismem z dnia 24 listopada 2020 r. została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia 3 grudnia 2019 r. Wezwanie to zostało doręczone skarżącej w dniu 4 grudnia 2020 r. Skarżąca w dniu 8 grudnia 2020 r. złożyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy. Ze względu na nieuiszczenie wpisu od skargi Sąd I instancji odrzucił skargę, uznając, że złożony w przez skarżącą kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie miał wpływu na wynik niniejszej sprawy. Nadto Sąd I instancji podniósł, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony na urzędowym formularzu. Na gruncie powstałego stanu faktycznego należy odróżnić dwa zagadnienia: 1) aktualność obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w terminie wskazanym w wezwaniu do uiszczenia wpisu, pomimo zgłoszenia przez stronę skarżącą ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, 2) dopuszczalność odrzucenia skargi z powodu nieuiszczenia wpisu w tym terminie w przypadku zgłoszenia kolejnego wniosku o udzielenie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowadministracyjnym zwraca się uwagę, iż ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy może być spowodowany zmianą sytuacji finansowej skarżącego w stosunku do sytuacji rozpoznawanej na podstawie wcześniejszego wniosku (postanowienia NSA z 28.06.2005 r., II OZ 542.05). Złożenie kolejnego wniosku nie obliguje sądu do ponownej oceny sytuacji materialnej strony skarżącej w pełnym zakresie, gdyż ta została już prawomocnie oceniona. W takim przypadku sąd ma jednak obowiązek zbadać, czy zostały powołane nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę jego dotychczasowego stanowiska w sprawie prawa pomocy (postanowienie NSA z 22.07.2014 r., II FZ 957/14). Wynika to z tego, iż w okresie wyznaczonym datą złożenia pierwszego wniosku o udzielenie prawa pomocy (i jego prawomocnym rozstrzygnięciem przez sąd) a datą złożenia kolejnego wniosku o zwolnienie od wpisu mogło dojść do pogorszenia sytuacji majątkowej strony skarżącej, która aktualnie uniemożliwia jej uiszczenie wpisu. Przed rozpoznaniem powtórnego wniosku, o którym mowa w art. 244 § 1 P.p.s.a. w zakresie nowych okoliczności faktycznych nie jest dopuszczalne odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu, gdyż w ten sposób strona mogłaby zostać pozbawiona konstytucyjnego prawa do sądu. Pogląd ten został ukształtowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego przed 2003 r., gdy sąd ten rozpoznawał rewizje nadzwyczajne od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle obowiązującego wówczas stanu prawnego, który był w tej materii zbliżony do aktualnie obowiązujących regulacji prawnych (postanowienie SN z 8.10.1998 r., III RN 54/98, OSNP 1999/11, poz. 356, postanowienie SN z 14. 11. 2002 r., III RN 7/02, OSNP 2003/22, poz. 530). W rozpoznawanej sprawie skarżąca w terminie do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi złożyła kolejny wniosek o przyznanie "pomocy prawnej", bez zachowania formy urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przypadku złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie zakreślonym do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu, sąd zobowiązany jest w takiej sytuacji wniosek rozpoznać w zawężonym zakresie i ocenić, czy w międzyczasie, tj. od prawomocnego zakończenia uprzednio prowadzonego postępowania w przedmiocie prawa pomocy, nie doszło po stronie skarżącej do zmiany okoliczności faktycznych, które mogłyby skutkować przyznaniem jej obecnie prawa pomocy i zwolnieniem jej od obowiązku uiszczenia wpisu. Do czasu prawomocnego rozpoznania ponownego wniosku nie jest dopuszczalne odrzucenie skargi. Uwzględniając jednak wątpliwość co do kwalifikacji prawnej pisma skarżącej z dnia 8 grudnia 2020 r., Sąd I instancji w dniu 17 lutego 2021 r. zwrócił się do skarżącej o sprecyzowanie w zakreślonym przez Sąd terminie charakteru pisma z dnia 8 grudnia 2020 r., pouczając ją również o obowiązku sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu i kierując do skarżącej taki wniosek, jednakże uczynił to już po odrzuceniu skargi z uwagi na niewykonanie prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu. Tymczasem sekwencja czynności Sądu powinna być odwrotna – odrzucenie skargi powinno poprzedzać skierowanie do skarżącej pisma wzywającego do sprecyzowania charakteru żądania z dnia 8 grudnia 2020 r. i w razie, gdy intencją strony było ponowne domaganie się przyznania prawa pomocy, do nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, a dopiero w dalszej kolejności, gdyby skarżąca tego wezwania nie wykonała w zakreślonym terminie i nie nadesłała urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd powinien skargę odrzucić. Z tych przyczyn należało uznać, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa i na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.