III OZ 382/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 11 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 547/23 o odmowie uzupełnienia wyroku w sprawie ze skargi R. T. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia 28 kwietnia 2022 r., nr 27/2022 w przedmiocie utraty prawa do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 547/23 odmówił uzupełnienia wyroku tego Sądu z dnia 14 lutego 2024 r., na mocy którego uchylono decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia 28 kwietnia 2022 r., nr 27/2022 w przedmiocie utraty prawa do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komendanta Centralnego Biura Śledczego Policji z dnia 15 października 2021 r., nr 133/B/2021. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w wyroku z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 547/23 nie zostało zawarte rozstrzygnięcie o kosztach na rzecz skarżącego, bowiem choć Sąd uwzględnił skargę R. T. (dalej także jako: skarżący), to w sprawie nie zaistniały należne skarżącemu koszty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że skarżący działał osobiście, a skarga przez niego wniesiona dotyczyła decyzji z zakresu stosunków służbowych, wobec czego w świetle art. 239 § 1 pkt 1 lit. d Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie miał obowiązku uiszczania kosztów sądowych i był całkowicie zwolniony od opłat sądowych. Następnie Sąd I instancji podkreślił, że zgodnie z art. 205 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie użyty w art. 205 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwrot "koszty przejazdów do sądu strony" nie oznacza jednak jakichkolwiek przejazdów strony do sądu, a jedynie takie, które są spowodowane zarządzonym osobistym stawiennictwem strony lub jej pełnomocnika. Zdaniem Sądu I instancji w pozostałych przypadkach strony nie mogą skutecznie domagać się zwrotu kosztów dojazdu do sądu. W związku z powyższym Sąd I instancji uznał, że przejazd skarżącego do sądu na rozprawę, o której terminie jedynie zawiadomiono, a nie wezwano i to z dodatkowym pouczeniem, że stawiennictwo nie jest obowiązkowe, trudno uznać za niezbędny koszt postępowania. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie takie koszty związane ze swoim udziałem w sprawie strona ponosi sama. Sąd I instancji dodał, że to samo dotyczy dojazdu strony do sądu w celu przejrzenia akt sprawy i sporządzania ich fotokopii, gdyż zdaniem WSA w Warszawie czynność ta – choć istotna dla strony – nie była obiektywnie potrzebna do ochrony jej praw, czy niezbędna do celowego dochodzenia praw. Sąd I instancji stwierdził, że poniesione przez skarżącego w związku z tą czynnością koszty nie były obiektywnie potrzebne i wskazał, że strona jest informowana o wszelkich czynnościach procesowych podejmowanych przez pozostałych uczestników postępowania, w szczególności doręczane są jej wszystkie odpisy pism składanych do akt sprawy i odpisy wydanych orzeczeń. Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dodał, że skarżący nie wskazał dlaczego nie mógł złożyć wniosku o udostępnienie akt sądowych w Portalu Akt Sądowych Sądów Administracyjnych. Wreszcie, Sąd I instancji podkreślił, że instytucja zwrotu kosztów postępowania dotyczy wyłącznie postępowania przed sądem administracyjnym i odnosi się tylko do kosztów, jakie strona ponosi w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a do kosztów tych nie zaliczają się koszty dojazdu do sądu w celu zapoznania się z aktami administracyjnymi. W ocenie Sądu I instancji trudno też takie koszty – już na etapie postępowania przed sądem, a więc po zapoznaniu się z zaskarżonym rozstrzygnięciem organu i sporządzeniem skargi – uznać za koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw. Postanowienie powyższe stało się przedmiotem zażalenia skarżącego z dnia 1 lipca 2024 r., w którym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia, uzupełnienie wyroku o zasądzenie zwrotu kosztów w kwocie 1398,40 zł, zwrotu wszystkich kosztów sądowych oraz zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. W obszernym uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że zgodnie z art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt (...) zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, a więc skarżącemu taki zwrot koszów się należał, gdyż składał w tym zakresie stosowne wnioski. Natomiast jeżeli Sąd I instancji uznał, że taki zwrot kosztów jest niezasadny w realiach niniejszej sprawy, to – w ocenie skarżącego – winien był to wprost stwierdzić w swoim wyroku z dnia 14 lutego 2024 r. i stosownie to uzasadnić, czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie zrobił, naruszając tym samym art. 209 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym skarżący wskazał, że z uwagi na pominięcie przez Sąd I instancji orzeczenia o kosztach w wyroku wydanym w niniejszej sprawie, wniosek o jego uzupełnienie był zasadny. Skarżący zgodził się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, że nie miał obowiązku uiszczać kosztów sądowych i był całkowicie zwolniony od opłat sądowych, lecz podniósł jednocześnie, powołując się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OZ 656/17, że art. 205 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w żaden sposób nie uzależnia możliwości zasądzenia zwrotu kosztów postępowania od charakteru stawiennictwa stron. Istnieje bowiem możliwość zasądzenia kosztów przejazdów do sądu, nawet jeśli stawiennictwo nie było obowiązkowe. W ocenie skarżącego Sąd I instancji bagatelizuje orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie. Skarżący podkreślił, że stawił się na rozprawie w dniu 31 stycznia 2024 r., chociaż jego stawiennictwo faktycznie nie było obowiązkowe i czynnie w rozprawie tej uczestniczył, przedstawiając dodatkowe argumenty przemawiające za koniecznością uwzględnienia skargi i wyjaśniał zaistniałe w sprawie wątpliwości. Skarżący podniósł, że jego obecność na rozprawie bezpośrednio przyczyniła się do odroczenia wydania wyroku, a być może i do wydania korzystnego dla niego orzeczenia. Powyższe świadczy w ocenie skarżącego o tym, że leżało to w jego interesie, aby uczestniczyć w rozprawie, a poniesione przez niego koszty związane ze stawiennictwem na niej były niezbędne do celowego dochodzenia praw. Tym samym skarżący podkreślił, że wniosek o zwrot kosztów był w realiach niniejszej sprawy konieczny, a Sąd I instancji miał obowiązek odnieść się do niego w wydanym w dniu 14 lutego 2024 r. wyroku. Skarżący podniósł także, że wbrew twierdzeniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, nie otrzymywał wszystkich odpisów pism składanych do akt sprawy, czy wydawanych orzeczeń, a zaznajomienie się z aktami sprawy umożliwiło mu przedstawienie nowych wniosków i dowodów, zaś bez tych wszystkich zainicjowanych i przeprowadzonych czynności i tym samym dodatkowo poniesionych przez niego kosztów nie doprowadziłby do korzystnego dla niego rozstrzygnięcia w sprawie. W odpowiedzi na zażalenie Komendant Główny Policji wniósł o oddalenie w całości przedmiotowego zażalenia oraz o zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym stosownie do obowiązujących w tym zakresie norm i wskazał, że w pełni podziela stanowisko i argumentację Sądu I instancji zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zgodnie z którymi wniosek skarżącego co do zwrotu kosztów postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne, choć nie wszystkie podniesione w nim argumenty zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – dalej: p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W razie uwzględnienia skargi przez sąd I instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.). Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie (art. 205 § 1 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 547/23 uchylił decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia 28 kwietnia 2022 r., nr 27/2022 w przedmiocie utraty prawa do równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komendanta Centralnego Biura Śledczego Policji z dnia 15 października 2021 r. nr 133/B/2021. Natomiast wskutek rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 7 kwietnia 2024 r. postanowieniem z dnia 23 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 547/23 Sąd I instancji odmówił uzupełnienia ww. wyroku w zakresie zwrotu skarżącemu kosztów postępowania sądowego obejmującego koszty dojazdu do sądu w dniu 27 listopada 2023 r. w celu przejrzenia akt sprawy i sporządzenia fotokopii w wysokości 699, 20 złotych oraz koszty dojazdu do sądu na rozprawę w dniu 31 stycznia 2024 r. w wysokości 699, 20 złotych. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zgodnie z którym w postępowaniu sądowoadministracyjnym istnieje możliwość zasądzenia kosztów podróży tylko jeżeli stawiennictwo na rozprawie było obowiązkowe. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że generalną zasadę zwrotu kosztów postępowania między stronami stanowi art. 205 § 1 p.p.s.a., z którego jednoznacznie wynika, że do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście zalicza się poniesione przez stronę koszty przejazdów do sądu oraz równowartość utraconego zarobku. Przepis ten w żaden sposób nie uzależnia możliwości zasądzenia zwrotu kosztów postępowania od charakteru stawiennictwa stron. Istnieje możliwość zasądzenia kosztów przejazdów do sądu, nawet jeśli stawiennictwo nie było obowiązkowe (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2019 r., sygn. akt I GZ 371/19, z dnia 20 października 2017 r., sygn. akt II GZ 729/17, z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OZ 656/17, z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1087/14). Natomiast w pozostałym zakresie zażalenie skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że przepis art. 205 § 1 p.p.s.a. nie obejmuje swym zakresem żądanego przez skarżącego zwrotu kosztów dojazdu do sądu w celu przejrzenia akt sprawy i sporządzenia ich fotokopii. Tym samym wniosek skarżącego w tym zakresie nie mógł zostać uwzględniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę zasądzenia kosztów postępowania w zakresie zwrotu kosztów dojazdu skarżącego na rozprawę w dniu 31 stycznia 2024 r., ustali, czy kwota określona w zestawieniu kosztów złożonych przed Sądem I instancji, o której zwrot wniósł skarżący, została prawidłowo obliczona i udokumentowana i wyda postanowienie w zakresie zwrotu tych wydatków. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Odnosząc się zaś do wniosku skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie może on zostać uwzględniony, gdyż zgodnie z art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a., a niniejsze postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest żadnym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a.