III OZ 35/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.L. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Gl 615/24 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi J. L. na pismo z dnia 18 maja 2023 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach w przedmiocie wezwania do sprecyzowania charakteru prawnego złożonego przez stronę pisma postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.

Zarządzeniem z dnia 2 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 615/24, Przewodniczący Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") oraz "§ 2 pkt. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193)", wezwał J.L. (dalej: "skarżącego") do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na pismo z 18 maja 2023 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Zażalenie na powyższe zarządzenie złożył skarżący. Skarżący podniósł, że nie stać go na opłaty i koszty, w tym na uiszczenie wymaganego zarządzeniem wpisu. W uzasadnieniu zażalenia skarżący zamieścił liczne dane dotyczące swojej sytuacji majątkowej. Sąd I instancji zakwalifikował tę część pisma skarżącego jako wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z tego też powodu Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o zarządzenie z dnia 13 maja 2024 r. Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA, zwrócił akta z ww. zażaleniem Sądowi I instancji celem rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z akt sprawy oraz z akt dotyczących rozpoznanego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy (sygn. akt II SPP/Gl 38/24), skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Postanowienie z dnia 27 grudnia 2024 r., sygn. akt III SPP/Gl 38/24, stało się ostateczne jako wydane przez sąd, po rozpoznaniu środka odwoławczego skarżącego w postaci sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. Wobec powyższego WSA w Gliwicach ponownie przesłał akta sprawy wraz z zażaleniem skarżącego na przywołane na wstępie zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w nim wskazanych. Zgodnie z art. 230 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a."), od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami, o których mowa w § 1, są skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania. Stosownie do art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata. W takim przypadku, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do uiszczenia opłaty, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia pisma (skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania). Zasadą jest zatem obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od wnoszonego przez stronę pisma. Wyjątkami od tego obowiązku są podmiotowe zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów (art. 239 p.p.s.a.) oraz instytucja prawa pomocy (art. 243 i następne p.p.s.a.). Co oczywiste, wezwanie do uiszczenia wpisu następuje wówczas, gdy przedmiot skargi został tak określony przez skarżącego, że nie budzi on jakichkolwiek wątpliwości Sądu I instancji. Tylko bowiem w takiej sytuacji skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego jest pismem wszczynającym postępowanie przed tym sądem, a nadto – tylko wówczas sąd ten – jego przewodniczący – wzywa skarżącego, aby uiścił wpis i to w wysokości ściśle określonej przedmiotem skargi, czyli w istocie przedmiotem sprawy, tak jak zostało to unormowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535, dalej jako "rozporządzenie"). W rozpoznanej sprawie ten warunek nie został jednak spełniony. I tak, jak wynika z akt sprawy, w piśmie z dnia 17 października 2023 r. skarżącego wezwano do sprecyzowania wniesionej skargi w zakresie jej przedmiotu (k. 17 akt sprawy). W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył pismo z dnia 10 listopada 2023 r. (k. 20 i n. akt sprawy). Wskazał w nim, że wezwanie go było zbędne i bezprzedmiotowe i skarży działania SKO w Katowicach niezgodne z zapisami ustawy k.p.a. Dodał, że nie skarży postanowienia. Podniósł też, że przedmiot jego skargi kwalifikuje się pod punkt 4 lub inne czynności zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, w tym wypadku ustawy zwanej k.p.a., przy czym, podał następnie, że przedmiot zaskarżenia "można też podciągnąć pod punkt 9 czy 8, jako przewlekłość, gdyż sprawa jest prowadzona przez organ SKO od 1997 r. a mamy rok 2023 r." Mimo zakreślonego w ww. wezwaniu i poprzedzającym je zarządzeniu (k.16) rygoru odrzucenia skargi, Sąd odstąpił od szczegółowej analizy treści pisma procesowego skarżącego z dnia 10 listopada 2023 r. i na mocy zarządzenia z dnia 13 grudnia 2023 r. (k. 24 akt sprawy) ograniczył się do stwierdzenia, że: "w związku z pismem strony skarżącej z dnia 10 listopada 2023 r. – brak podstaw do odrzucenia skargi z powodów wskazanych przez organ w odpowiedzi na skargę" (pkt 1 zarządzenia). W pkt. 2. tego samego zarządzenia WSA w Gliwicach wezwał organ do uzupełnienia akt administracyjnych poprzez nadesłanie w terminie 7 dni postanowienia SKO w Katowicach z dnia 2 lutego 2023 r., nr SKO.OS/49.1/760/2022/14354/AK w sprawie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia wniesionego na postanowienie tego Kolegium z dnia 28 listopada 2022 r., a w pkt. 3. zarządzenia - postanowił o nadaniu skardze dalszego biegu poprzez wezwanie skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi. Natomiast w odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, uznając, że przedmiotem skargi jest pismo organu z dnia 18 maja 2023 r. nr SKO.OS.41.9/495/2023/10781/AK, które to pismo Sąd I instancji, zarówno w zaskarżonym zarządzeniu wzywającym do uiszczenia wpisu, jak też w wydanym w dniu 27 grudnia 2024 r. postanowieniu w przedmiocie prawa pomocy, wymienił jako przedmiot skargi. Czynności podejmowane w sprawie nie dały zatem jednoznacznej odpowiedzi, czy przedmiot skargi został ustalony w sposób niebudzący wątpliwości i czy możliwe było, w związku z tym, wezwanie skarżącego do uiszczenia wpisu. Podkreślić trzeba, że skarżący nie wymienił pisma organu z dnia 18 maja 2023 r. w swoim piśmie z dnia 10 listopada 2023 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu I instancji z dnia 17 października 2023 r. Wymienił je wprawdzie w skardze z dnia 8 czerwca 2023 r., ale tylko jako jeden z przedmiotów wniesionej skargi - obok innych pism. Dodatkowo zauważyć należy, iż Sąd I instancji, przywołanym zarządzeniem, wezwał organ do złożenia postanowienia, które skarżący w piśmie z dnia 10 listopada 2023 r. wprost wyłączył z zakresu przedmiotowego swojej skargi. Czynności podejmowane przez Sąd I instancji mogą zatem wskazywać, że ustalenie przedmiotu zaskarżenia nastąpiło nie według treści skargi (art. 57 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), ale wg stanowisko organu. W szczególności, przemawia za takim wnioskiem okoliczność odstąpienia przez WSA w Gliwicach od jednoznacznego rozstrzygnięcia kwestii dopuszczalności skargi w świetle wykonania przez skarżącego wezwania Sądu z 17 października 2023 r., wzywającego go do sprecyzowania przedmiotu skargi w sposób opisany powyżej. W takim stanie sprawy należało uznać, że zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu od skargi bez uprzedniego wyjaśnienia kwestii jej przedmiotu było przedwczesne. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.