III OZ 34/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. sp. z o.o. z siedzibą w P. na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 2709/23 o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi K. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 października 2023 r., nr DIŚ-III.411.99.2023.JK w przedmiocie określenia wysokości zabezpieczenia roszczeń w formie gwarancji ubezpieczeniowej uchyla zaskarżone zarządzenie.

Pismem z 15 listopada 2023 r. K. sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: "skarżąca", "spółka") wywiodła skargę na postanowienie Ministra Klimatu i Środowiska (dalej: "Minister") z [...] października 2023 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zabezpieczenia roszczeń w formie gwarancji ubezpieczeniowej umożliwiającego pokrycie kosztów wykonania zastępczego - decyzji nakazującej posiadaczowi odpadów usuniecie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, o której mowa w art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2023 r., poz. 1587 ze zm.; dalej: "ustawa o odpadach"), a także obowiązku wynikającego z art. 47 ust. 5 ustawy o odpadach, w tym usunięcia odpadów i ich zagospodarowania łącznie z odpadami stanowiącymi pozostałości z akcji gaśniczej lub usunięcia negatywnych skutków w środowisku lub szkód w środowisku w rozumieniu ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz.U. z 2020 r., poz. 2187 ze zm.) w ramach prowadzonej działalności polegającej na przetwarzaniu odpadów w procesie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami, w ramach robót rekultywacyjnych wyrobiska poeksploatacyjnego nr I, zlokalizowanego na terenie kopalni kamienia "P." w P. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 listopada 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 2709/23 wezwano spółkę do uzupełnienia, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, uiszczonego wpisu sądowego od skargi na ww. postanowienie Ministra z 10 października 2023 r., o kwotę 99 900 złotych stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 535; dalej: "rozporządzenie"). Pismem z 29 grudnia 2023 r. spółka wywiodła zażalenie na ww. zarządzenie z 29 listopada 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 2709/23, które zaskarżyła w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez ustalenie wpisu od przedmiotowej sprawy na podstawie "§ 2 ust 3 pkt 3 tego zarządzenia" tj. jako sprawy z zakresu ochrony środowiska i przyrody - w wysokości 200 zł. W ocenie spółki przedmiotowa sprawa nie wiąże się bezpośrednio z należnością pieniężną i brak jest podstaw do ustalania stosunkowego wpisu sądowego. Zdaniem skarżącej, postanowienie nie konkretyzuje i nie określa należności publicznoprawnej, tylko określa formę i wysokość zabezpieczenia, które de facto może mieć różną formę - w tym przypadku gwarancji ubezpieczeniowej. Nie kreuje ono więc bezpośrednio należności publicznoprawnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi wysokość wpisu od skargi na postanowienie w przedmiocie określenia wysokości zabezpieczenia roszczeń w formie gwarancji ubezpieczeniowej. Zdaniem Sądu I instancji wpis od skargi złożonej w niniejszej sprawie jest wpisem stosunkowym i powinien zostać pobrany w wysokości określonej na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia. Stanowisko skarżącej spółki odwołuje się zaś do wpisu stałego w sprawach z zakresu ochrony środowiska i przyrody, tj. § 2 ust 3 pkt 3 rozporządzenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie, to stanowisko skarżącej spółki jest zasadne. Przedmiotem aktu zaskarżonego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie jest bowiem należność pieniężna. Zgodnie z art. 48a ust. 1 ustawy o odpadach, posiadacz odpadów obowiązany do uzyskania zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie odpadów, jest obowiązany do ustanowienia zabezpieczenia roszczeń w wysokości umożliwiającej pokrycie kosztów wykonania zastępczego decyzji nakazującej usunięcie odpadów. Stosownie do art. 48a ust. 7 ustawy o odpadach postanowienie w tym przedmiocie określa formę i wysokość zabezpieczenia. Zabezpieczenie roszczeń może mieć formę depozytu, gwarancji bankowej, gwarancji ubezpieczeniowej lub polisy ubezpieczeniowej (art. 48a ust. 4 ustawy o odpadach). Jak wskazuje się w piśmiennictwie: "gwarancja ubezpieczeniowa jest umową, na mocy której zakład ubezpieczeń udziela podmiotowi uprawnionemu z gwarancji ochrony na wypadek ryzyka wystąpienia skutków zdarzeń losowych określonych w treści gwarancji ubezpieczeniowej. W gwarancji zakład ubezpieczeń zobowiązuje się do zapłaty określonej w niej kwoty, w przypadku gdy podmiot, za który została udzielona gwarancja, nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań wobec beneficjenta gwarancji. Ubezpieczyciel-gwarant odpowiada wobec beneficjenta do wysokości określonej w gwarancji kwoty." (zob. I. Heropolitańska, Prawne zabezpieczenia zapłaty wierzytelności, Warszawa 2023, LEX). Odnotować w tym kontekście należy, że: "wystawienie gwarancji związane jest ze stosunkiem łączącym gwaranta (wystawiającego gwarancję na zlecenie dającego zlecenie wystawienia gwarancji – dłużnika ze stosunku podstawowego zabezpieczanego gwarancją) z beneficjentem (wierzycielem ze stosunku podstawowego)" (M. Foltyn [w:] Gwarancje bankowe i ubezpieczeniowe w praktyce i orzecznictwie, red. P. Wierzbicki, Warszawa 2021, LEX). Przenosząc wyżej poczynione rozważania na grunt niniejszej sprawy można stwierdzić, że udzielenie gwarancji ubezpieczeniowej zabezpieczenia roszczeń, o którym mowa w art. 48a ustawy o odpadach oznacza, że gwarant zobowiązuje się do pokrycia kosztów usunięcia odpadów, w przypadku gdy zlecający wystawienie gwarancji nie wywiąże się z tego obowiązku. Mając te okoliczności na względzie przyjąć należy, że należności pieniężne stanowią świadczenia umowy nienazwanej, którą stanowi gwarancja bankowa. Zaskarżone postanowienie nie stanowi gwarancji bankowej, a jedynie określa spółce wysokość zabezpieczenia roszczeń oraz formę tego zabezpieczenia, które spółka jest obowiązana uzyskać. Odnotować jednocześnie należy, że postanowienie nie określa rzeczywistych świadczeń, które obciążą spółkę w związku z zawarciem umowy gwarancji ubezpieczeniowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedmiotem zaskarżonego w niniejszej sprawie aktu nie jest zatem należność pieniężna, a jedynie nałożenie obowiązku uzyskania odpowiedniego zabezpieczenia (w postaci gwarancji ubezpieczeniowej) na wypadek, gdy podmiot, za który została udzielona gwarancja (spółka), nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań wobec beneficjenta gwarancji (właściwego organu). Warunkiem pobrania wpisu stosunkowego jest istnienie bezpośredniego związku pomiędzy decyzją będącą przedmiotem zaskarżenia, a należnością pieniężną (zob. postanowienie NSA z 17.06.2014 r., I GZ 134/14, LEX nr 1480833). Jak trafnie zauważono w piśmiennictwie, decyzja pozostaje w bezpośrednim związku z należnością pieniężną, jeżeli wynika z niej wprost obowiązek zapłaty określonej kwoty pieniężnej (K. Stuła-Marcela oraz P. Łukasik, Wpis stały oraz wartość przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sprawach podatkowych, Monitor Podatkowy 2007, nr 3, str. 22). W niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony, zatem w sprawie należy pobrać wpis stały w sprawach z zakresu ochrony środowiska i przyrody, tj. wpis w wysokości określonej w § 2 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia. Na marginesie zaznaczenia wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpatrującym sprawę, przyjmuje stanowisko, że przez postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, o których mowa w przepisie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, należy rozumieć rozstrzygnięcia wydawane w toku postępowania administracyjnego o charakterze procesowym i wpadkowym, a nie postanowienia merytorycznie rozstrzygające sprawę administracyjną, co do jej istoty (por. postanowienie NSA z 18.05.2012 r., II OZ 413/12, LEX nr 1292518). Z tej przyczyny § 2 ust. 1 rozporządzenie nie znalazł zastosowania w tej sprawie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 oraz art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.