III OZ 327/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2023 r. sygn. akt I SPP/Wa 59/23 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. J. na pismo Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 18 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie uznania skargi za bezzasadną postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 maja 2023 r., sygn. akt I SPP/Wa 59/23, odmówił przyznania R. J. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. J. na pismo Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 18 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie uznania skargi za bezzasadną. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w postanowieniem z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2402/22, odrzucił skargę R. J. (dalej jako: "skarżący") na ww. pismo Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, uznając, że sprawa nie podlega kognicji sądu administracyjnego. W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego postanowienia skarżący, pismem z dnia 15 lutego 2023 r., wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Rozpoznając powyższy wniosek Sąd meriti uznał, że stwierdzona niedopuszczalność skargi z uwagi na art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259) - dalej: "P.p.s.a.", oznacza oczywistą bezzasadność skargi, o której mowa w art. 247 P.p.s.a., a w takiej sytuacji prawo pomocy nie przysługuje. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Z powyższych względów Sąd Wojewódzki, na podstawie art. 247 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Z akt niniejszej sprawy bezsprzecznie wynika, że w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi z dnia 11 stycznia 2023 r. skarżący pismem z dnia 15 lutego 2023 r. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, który byłby uprawniony do złożenia w jego imieniu skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że nie było podstaw do zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 247 P.p.s.a. Odmowa przyznania prawa pomocy z powodu oczywistej bezzasadności skargi nie może bowiem pozbawiać strony prawa do sądu. Jeżeli zatem doszło do odrzucenia skargi z powodu jej niedopuszczalności, nawet jeżeli ta niedopuszczalność jest oczywista, to nie można przyjąć, że w sytuacji złożenia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego do wniesienia skargi kasacyjnej na to postanowienie dopuszczalna będzie odmowa przyznania prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadności skargi. Przede wszystkim dlatego, że Sąd pierwszej instancji nie ma kompetencji do oceny zasadności wnoszonego przez stronę od orzeczeń tego sądu środka prawnego. Inne stanowisko w tej kwestii, pozbawiałoby Naczelny Sąd Administracyjny możliwości dokonania kontroli orzeczeń sądów pierwszej instancji (por. postanowienie NSA z dnia 28 lutego 2020 r., sygn. akt I OZ 160/20, publ. [w:] CBOSA). W sytuacji zatem, kiedy strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy już po odrzuceniu jej skargi, ale w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej, choćby na dzień przed jego upływem, to wniosek ten powinien być merytorycznie rozpoznany, ponieważ art. 247 P.p.s.a. nie ma w tym przypadku zastosowania z wyżej omówionych względów (por. postanowienie NSA z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 201/06, ONSAiWSA 2006/4/102). Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.