III OZ 326/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 kwietnia 2023 r., sygn. akt: II SA/Sz 3/23 w sprawie ze skargi A.B. na postanowienie Dyrektora Delegatury Najwyższej Izby Kontroli w S. z dnia 9 marca 2022 r., nr LSZ.411.004.02.2021 w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2023 r., sygn. akt: II SA/Sz 3/23 oddalił wnioski A. B. o wyłączenie sędziów WSA w Szczecinie: Marzeny Iwankiewicz i Patrycji Joanny Suwaj oraz asesora WSA w Szczecinie Krzysztofa Szydłowskiego od orzekania w sprawie ze skargi A. B. (dalej także: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Delegatury Najwyższej Izby Kontroli w S. z dnia 9 marca 2022 r., nr LSZ.411.004.02.2021 w przedmiocie nałożenia na skarżącą kary pieniężnej za nieusprawiedliwione niestawiennictwo na przesłuchanie. Sąd stwierdził, że w sprawie nie zaszły przesłanki do wyłączenia ww. sędziów oraz asesora od orzekania, podkreślając, że złożyli oni oświadczenia, z których wynika, że nie zachodzą w stosunku do nich przesłanki obligatoryjnego wyłączenia od orzekania, o których mowa w art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na które zresztą nie wskazywała również skarżąca we wnioskach o wyłączenie, ani przesłanki wyłączenia fakultatywnego wskazane w art. 19 ustawy. Sąd I instancji nie zgodził się jednocześnie ze skarżącą, że o braku bezstronności sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie świadczy to, że mają oni już wyrobiony pogląd w sprawie, gdyż brali udział w wydaniu lub wydali jednoosobowo postanowienia o odrzuceniu jej skarg w sprawach o innych sygnaturach, ale dotyczących podobnego stanu faktycznego i prawnego. Pismem z dnia 1 czerwca 2023 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie art. 185 § 2 oraz art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie sędziów WSA w Szczecinie: Marzeny Iwankiewicz i Patrycji Joanny Suwaj oraz asesora WSA w Szczecinie Krzysztofa Szydłowskiego. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że ww. sędziowie brali udział w wydawaniu postanowień w sprawach tożsamych do niniejszej, które zostały zresztą uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny. Skarżąca podkreśliła, że wszystkie sprawy z jej skarg na postanowienia Dyrektora Delegatury Najwyższej Izby Kontroli w S. dotyczą nałożenia na nią kar pieniężnych za niestawiennictwo na przesłuchania i zostały oparte na identycznej podstawie prawnej oraz faktycznej. Dlatego jej zdaniem wszystkie te sprawy należy traktować jako jedną. W ocenie skarżącej powyższe okoliczności prowadzą również do wniosku, że w okolicznościach niniejszej sprawy naruszono art. 185 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny i uchylenia zaskarżonych orzeczeń w całości lub w części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie, sąd rozpoznaje ją w innym składzie. Zdaniem skarżącej sędziowie objęci jej wnioskiem o wyłączenie wyrazili już stanowisko co do przedmiotu zaskarżenia, tylko że w sprawach zarejestrowanych pod innymi sygnaturami, dlatego nie powinni ponownie orzekać w tym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji dokonał rozpatrzenia wniosku o wyłączenie sędziego opierając się na przepisach art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) -dalej: p.p.s.a., w których wymienione są bezwzględne i względne przesłanki wyłączenia sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podkreślone zostało jednocześnie, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien odwoływać się do zobiektywizowanych i zindywidualizowanych przesłanek, które miałyby świadczyć o obawach co do bezstronności sędziego w odniesieniu do konkretnej, będącej przedmiotem rozpoznania sprawy. Bazując na oświadczeniach sędziów, których dotyczył wniosek o wyłączenie, Sąd I instancji uznał, że nie zachodzą przesłanki bezwzględnego wyłączenia. Stwierdzono również, że o braku bezstronności sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie nie może świadczyć to, że brali udział w wydaniu lub wydali jednoosobowo postanowienia o odrzuceniu skarg A. B. w sprawach o innych sygnaturach, ale dotyczących podobnego stanu faktycznego i prawnego. Skarżąca nie kwestionowała stanowiska Sądu I instancji co do niewystąpienia w sprawie przesłanek wyłączenia sędziego z mocy ustawy wskazanych w art. 18 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast się do okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., należy wyjaśnić, że obejmują one zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Natomiast inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć, np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Przy czym należy podkreślić, że przyczyną fakultatywnego wyłączenia sędziego jest wyłącznie okoliczność wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności konkretnego sędziego – wyłącznie w danej sprawie. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził żadnych nieprawidłowości przy rozpoznawaniu wniosku o wyłączenie sędziów oraz asesora, a tym samym uznał, że zażalenie w tym zakresie nie jest zasadne. Skarżąca nie wskazała na okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności objętych wnioskiem sędziów i asesora w niniejszej sprawie, szczególnie wobec faktu, że nie podejmowali oni dotychczas jakichkolwiek czynności w sprawie ze skargi skarżącej na postanowienie Dyrektora Delegatury Najwyższej Izby Kontroli w S. z dnia 9 marca 2022 r., nr LSZ.411.004.02.2021 w przedmiocie nałożenia na nią kary pieniężnej za nieusprawiedliwione niestawiennictwo na przesłuchanie. Orzekanie przez tego samego sędziego w dwóch różnych sprawach, nawet toczących się równolegle, wszczętych odrębnymi skargami tej samej strony, nie stanowi zatem przesłanki do wyłączenia tego sędziego od rozpoznawania którejkolwiek z tych spraw, nawet jeśli dotyczyły one podobnego stanu faktycznego i prawnego. Wbrew twierdzeniom skarżącej – w przedmiotowej sprawie nie naruszono więc art. 19 oraz 185 § 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.