III OZ 319/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SPP/Wa 5/24 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z.N. na Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w przedmiocie działania organu postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SPP/Wa 5/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Z.N. (dalej: "skarżący") przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z.N. na Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w przedmiocie działania organu. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że skarżący pismem z 21 listopada 2023 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na Szefa ABW w przedmiocie działania organu, w której zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. Następnie wnioskiem z 9 lutego 2024 r. złożonym na urzędowym formularzu, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 93/24, odrzucił skargę uznając, że jest ona niedopuszczalna. Wskazując na treść art. 247 p.p.s.a. Sąd wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi uczyniono działanie funkcjonariuszy ABW, a tego rodzaju skargę kwalifikować należy, jako tzw. skargę obywatelską, o której mowa w art. 227 i n. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572). Wyjaśnił, że skargę taką wnosi się do właściwych organów wymienionych w art. 229 powołanej ustawy, a nie sądów administracyjnych, których kognicja nie obejmuje orzekania zarówno w sprawach tych skarg jak i sposobu ich rozpoznania. W konsekwencji Sąd wskazał, że wniesiona skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu, na podstawie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a zatem jest oczywiście bezzasadna, co powoduje, że prawo pomocy skarżącemu nie przysługuje. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejność przypomnieć należy, że zakres kognicji sądu administracyjnego określa art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) (dalej: "p.p.s.a.").Przepis ten aktualnie stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2023 r., poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Ponadto zgodnie z art. 3 § 2a p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego; zaś stosownie do art. 3 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Z treści przywołanych przepisów nie wynika aby działanie funkcjonariuszy ABW, które przedmiotem zaskarżenia uczynił skarżący, stanowiło przejaw działalności organu, która podlegałby kognicji sądu administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 247 p.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, że chodzi o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania strony skarżącej. Oznacza, to że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. (por. m.in. postanowienia NSA: z 30 września 2014 r., II OZ 998/14; z 17 lipca 2014 r., II OZ 700/14). W konsekwencji ustalenie, że skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. w sytuacji rozpatrywania wniosku o prawo pomocy determinuje odmowę uwzględnienia takiego wniosku w oparciu o art. 247 p.p.s.a. Inaczej brak dopuszczalności skargi (art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.) czyni koniecznym stwierdzenie oczywistej bezzasadności skargi co w konsekwencji uzasadnia także odmowę przyznania prawa pomocy, jeśli w rozpatrywanej sprawie wniosek o prawo pomocy został złożony. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.