III OZ 295/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1715/23 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi [...] S.A. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Urzędu Danych Osobowych z dnia 21 czerwca 2023 r. znak [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 1715/23, odmówił Spółce [...] S.A. z siedzibą w W. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Prezesa Urzędu Danych Osobowych z dnia 21 czerwca 2023 r., znak [...], w przedmiocie przetwarzania danych osobowych. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, postanowieniem z dnia 29 listopada 2023 r., odrzucił skargę wniesioną przez Spółkę [...] S.A. z siedzibą w W. – dalej: "Spółka" z uwagi na fakt, że została ona wniesiona z uchybieniem 30-dniowego terminu określonego w treści art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.) - dalej: "P.p.s.a.". Przedmiotowe postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi strony skarżącej w dniu 16 stycznia 2024 r. (k. 64). Pismem z dnia 22 stycznia 2024 r. wniesionym za pośrednictwem organu, pełnomocnik strony skarżącej złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wskazując, że wniosek o przywrócenie terminu złożony zostaje z ostrożności procesowej, równolegle, (ale niezależnie) ze skargą kasacyjną na ww. postanowienie o odrzuceniu skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazano m.in., że o uchybieniu terminu pełnomocnik strony skarżącej dowiedział się wobec doręczenia mu ww. postanowienia o odrzuceniu skargi. W toku postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją skarżąca spółka ustanowiła pełnomocnikiem pracownika spółki K. L., a jej pełnomocnictwo zostało złożone do akt. W dniu 23 czerwca 2023 r. organ doręczył przedmiotową decyzję nie pełnomocnikowi lecz zarządowi skarżącej spółki dopuszczając się tym samym uchybienia art. 40 § 2 K.p.a. Skarżąca spółka przekazała pełnomocnikowi procesowemu zaskarżoną decyzję pocztą elektroniczną w dniu 26 czerwca 2023 r. (poniedziałek), w związku z czym pełnomocnik nie miał wiedzy, że korespondencja wpłynęła do zarządu skarżącej spółki w dniu 23 czerwca 2023 r. (piątek). Z uwagi na nieprawidłowe doręczenie przedmiotowej decyzji nie rozpoczął biegu termin na wniesienie skargi na tą decyzję. Rozpoznając powyższy wniosek Sąd pierwszej instancji uznał, że nie zawiera on usprawiedliwionych podstaw. Zdaniem tego Sądu skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Pracownik skarżącej spółki winien był bowiem ustalić datę doręczenia zaskarżonej decyzji celem chociażby zabezpieczenia dochowania terminu na do jej zaskarżenia. Natomiast bez wpływu na dalsze postępowanie pozostawał fakt, że pełnomocnik procesowy ustanowiony w zakresie wniesienia skargi na tą decyzję, otrzymał dokumenty od skarżącej spółki później, albowiem to na nim jako na ustanowionym przez skarżącą spółkę profesjonaliście ciążył obowiązek sporządzenia zgodnej z przepisami prawa skargi na decyzję, wniesienia jej do właściwego organu oraz we właściwym czasie, czyli prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Nadto w ocenie Sądu meriti pełnomocnik strony skarżącej nie podjął żadnych działań mających na celu zabezpieczenie w dotrzymaniu terminu, polegających chociażby na sprawdzeniu na stronie internetowej Poczty Polskiej, gdzie już na stronie głównej istnieje opcja śledzenia przesyłek rejestrowanych, w ramach której możliwa jest do ustalenia data nadania, awizowania oraz doręczania przesyłek poleconych. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Spółka. Zaskarżając powyższe postanowienie w całości, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.: I. art. 86 § 1 zd. 1 i § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 53 §1 P.p.s.a. i art. 40 § 2 K.p.a. - poprzez błędne zastosowanie, polegające na wadliwym uznaniu, że [...] S.A. uchybił terminowi do wniesienia skargi na decyzję, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie wniosku o przywrócenie terminu, albowiem błędne wnioskowanie Sądu pierwszej instancji spowodowało, że pomimo braku tego uchybienia przez skarżącą Sąd wadliwie zakwalifikował jej działanie jako niezasługujące na umożliwienie podjęcia przez nią działań służących realizacji uprawnienia do zaskarżenia decyzji oraz uniemożliwił naprawienie skutków wadliwych działań organu; II. art. 86 § 1 zd. 1 i § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 53 § 1 P.p.s.a. w z zw. z art. 40 § 2 K.p.a. oraz art. 133 § 1 i art. 106 § 3 P.p.s.a. a. - poprzez ich błędne zastosowanie, tj. zaniechanie dokonania ustaleń, co do okoliczności istotnych dla oceny, czy rozpoczął bieg termin do wniesienia przez Spółkę skargi na decyzję, a tym samym, czy termin ten został w ogóle naruszony, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie wniosku skarżącej o przywrócenie terminu, albowiem gdyby Sąd ustalił te okoliczności, to powinien był: - oddalić wniosek skarżącej, uznając jednak odmiennie niż uczynił to w postanowieniu, tj. stwierdzając, że przywrócenie terminu do wniesienia skargi, nie jest zasadne, gdyż termin do jej wniesienia nie biegł i nie biegnie z uwagi na brak właściwego doręczenia decyzji, względnie: - uznać wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję za niedopuszczalny, jednak z tym uzasadnieniem, że uchybienie terminu nie powoduje dla skarżącej ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego, jako że dotychczas nie doszło do doręczenia decyzji, względnie - przywrócić termin, uznając, że strona nie powinna ponosić niekorzystanych konsekwencji wadliwego działania organu; III. art. 86 § 1 zd. 1 i § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 170 P.p.s.a. - poprzez błędne zastosowanie, polegające na wadliwym przyjęciu, że Sąd pierwszej instancji jest związany bliżej niesprecyzowanymi przez Sąd ustaleniami, co do kwestii "skuteczności doręczenia decyzji", wyrażonymi rzekomo w postanowieniu z dnia 29 listopada 2023 r. o odrzuceniu skargi Spółki na decyzję, co miało wpływ na rozstrzygnięcie wniosku skarżącej o przywrócenie terminu, albowiem za sprawą powyższego bezpodstawnego "odwołania się" do innego orzeczenia Sąd pierwszej instancji zaniechał ustalenia kluczowej dla tego rozstrzygnięcia okoliczności; IV. art. 86 § 1 zd. 1 P.p.s.a. - poprzez błędne zastosowanie w wyniku wadliwego uznania, że uchybienie terminowi na wniesienie skargi na decyzję było zawinione i w wyniku powyższego błędne nieuwzględnienie wniosku Spółki o przywrócenie terminu na wniesienie skargi na decyzję. W oparciu o powyższe zarzuty strona żaląca się wniosła o uchylenie postanowienia w całości i przekazanie Sądowi pierwszej instancji sprawy w zakresie wniosku [...] S.A. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję; względnie o zmianę postanowienia w całości poprzez orzeczenie o przywróceniu [...] S.A. terminu na wniesienie skargi na decyzję. W uzasadnieniu zażalenia powyższe zarzuty szerzej umotywowano. W odpowiedzi na zażalenie organ administracji wniósł o jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 P.p.s.a.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia powinien zatem powoływać się na okoliczności wskazujące na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że skarżący nie uprawdopodobnili braku winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 r., II CRN 448/71, OSPiKA 1972, z. 7-8, poz. 144), czy postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2015r., sygn. akt I OZ 104/15 (LEX nr 1643284). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 6 października 1998 r., II CKN 8/98, LEX nr 50679). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 14 maja 1998 roku, sygn. akt IV SA 1153/96 (LEX nr 45637), brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Jak wynika z akt sprawy na etapie postępowania przed organem administracji skarżąca Spółka ustanowiła swoim pełnomocnikiem pracownika Spółki, dokładnie - Kierownika Działu Ochrony Danych Osobowych K. L. Z treści znajdującego się w aktach sprawy pełnomocnictwa nie wynika, aby korespondencja kierowana do Spółki miałaby być adresowana na inny adres niż adres siedziby Spółki. Tym samym wszystkie kierowane do Spółki pisma były adresowane na ul. [...] w W. i tam też odbierane przez pracowników Spółki, o czym świadczą znajdujące się w aktach zwrotne potwierdzenia odbioru. Na ten sam adres został również wysłany odpis zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji i również jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru został odebrany przez pracownika Spółki w dniu 23 czerwca 2023 r. Tym samym podnoszony przez skarżącą Spółkę zarzut nieprawidłowego doręczenia jej zaskarżonej decyzji uznać należy za chybiony. W okolicznościach przedmiotowej sprawy podkreślenia wymaga przede wszystkim to, że pełnomocnik jest osobą dokonującą czynności procesowych w imieniu i na rzecz swojego mandanta (mandantów), co oznacza, że czynności procesowe (i zaniechania) pełnomocnika oceniane są w taki sposób, jakby sama strona ich dokonywała, tyle że przy wykorzystaniu fachowej pomocy. Wszelkie działania pełnomocnika traktuje się jak czynności i zaniechania osoby reprezentowanej. Od dawna w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, wedle którego zawinienie pełnomocnika jest zawinieniem strony. Mocodawcę obciążają przeto wszelkie skutki - zarówno pozytywne jak i negatywne - działań i zaniechań pełnomocnika. W tej sytuacji należy również uznać, iż problemy w kontaktach Spółki (jej pracowników) z wybranym przez Spółkę pełnomocnikiem, w tym również przekazywanie sobie informacji i obieg dokumentów należą do kategorii ich wewnętrznych stosunków, nie uzasadniających przywrócenia terminu do dokonania czynności prawnej. Powyższe świadczy wyłącznie o braku wymaganej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Przy czym w stosunku do fachowego pełnomocnika miernikiem tym jest staranność szczególna (por. np. wyrok NSA z dnia 2 października 2015 r., sygn. akt II OSK 148/14, LEX nr 1987030). W tym stanie rzeczy trafnie przyjęto, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka ustanowiona w art. 86 § 1 P.p.s.a., warunkująca przywrócenie uchybionego terminu, a zatem postanowienie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.