III OZ 281/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SO/Wa 47/22 o wymierzeniu grzywny w sprawie z wniosku D. R. o wymierzenie grzywny Prezesowi Urzędu Ochrony Danych Osobowych za nieprzekazanie w ustawowym terminie skargi wraz odpowiedzią na skargę i kompletnymi aktami sprawy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 6 kwietnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku D. R. o wymierzenie grzywny za nieprzekazanie w terminie skargi wraz odpowiedzią na skargę i kompletnymi aktami sprawy, wymierzył Prezesowi Urzędu Ochrony Danych Osobowych grzywnę w kwocie 500 zł. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskiem z 17 października 2022 r. D.R. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wymierzenie Prezesowi Urzędu Ochrony Danych Osobowych grzywny w maksymalnej wysokości za nieprzekazanie w ustawowym terminie skargi wraz odpowiedzią na skargę i kompletnymi aktami sprawy. Skarżący wskazał, że organ nie przekazał do sądu jego skargi do chwili obecnej. Wyjaśnił, że wiosek dotyczy skargi na decyzję organu wymierzającą karę upomnienia Komendantowi Wojewódzkiemu Policji w Białymstoku za naruszenie przepisów RODO na jego szkodę oraz szkodę W. F. i N. K. W odpowiedzi na wniosek organ wniósł o jego oddalenie. Wyjaśnił, że podniesiony przez skarżącego zarzut nieprzekazania skargi nie znajduje potwierdzenia w aktach administracyjnych. Wymierzając Prezesowi Urzędu Ochrony Danych Osobowych, sąd pierwszej instancji ustalił, że w niniejszej sprawie pismem z 29 grudnia 2020 r., które zostało przesłane za pośrednictwem platformy ePUAP, skarżący złożył skargę na decyzję Prezesa Urzędu z 23 listopada 2020 r. nr ZSOŚS.440.154.2019, e-PUSAP, 100314, 100316, w przedmiocie przetwarzania danych osobowych. Sąd nie zgodził się ze skarżącym, że powyższa skarga nie została przekazana do sądu – z akt o sygn. II SA/Wa 167/21, pod którą zarejestrowana została powyższa skarga, wynika, że organ przekazał skargę do sądu w zakreślonym terminie 30 dni (21 stycznia 2021 r.), jednakże w taki sposób, że sporządził wydruk skargi, a następnie przesłał wydruk za pośrednictwem poczty. Taka forma nie umożliwiała sądowi weryfikację prawidłowości złożonych podpisów pod skargą i była niezgodna z § 3 ust. 1-4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 maja 2019 r. w sprawie szczegółowego sposobu oraz szczegółowych warunków przekazania skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę do sądu administracyjnego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1003). Sąd dwukrotnie wzywał organ do nadesłania skargi w formie źródłowej przez platformę ePUAP: pismem z 24 lutego 2021 r. oraz pismem z 1 kwietnia 2021 r. Ostatecznie organ przesłał skargę w odpowiedniej formie w dniu 8 kwietnia 2021 r. Zdaniem sądu z powyższych okoliczności wynika jednoznacznie, że organ administracji nie przekazał w prawidłowy sposób skargi do sądu administracyjnego, a wzywany dwukrotnie do właściwego wypełnienia obowiązku, wypełnił go dopiero 8 kwietnia 2021 r. W tej sytuacji sąd ten uznał przedmiotowy wniosek o wymierzenie grzywny za zasadny. Skarga bowiem została przekazana do sądu z naruszeniem ustawowego terminu. Taka sytuacja nie może być akceptowana, bowiem prowadzi do pozbawienia strony wynikającego z Konstytucja RP prawa do sądu. W ocenie sądu, biorąc pod uwagę, że uchybienie organu polegało na nieprzekazaniu w ustawowym terminie skargi we właściwej formie, wymierzona grzywna opiewa na kwotę 500 zł. Organ wykazał wolę współpracy w tym zakresie, jednakże czas, który upłynął od złożenia skargi do jej prawidłowego przekazania, uzasadnia uwzględnienie wniosku. W tej sytuacji wymierzona grzywna pełni funkcję przede wszystkim represyjną, ale również prewencyjną. Nie jest bowiem pożądanym, aby tego typu zaniedbania, jakich dopuścił się organ, występowały w przyszłości. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 55 § 1 w zw. z art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; zwanej dalej "p.p.s.a."), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył organowi grzywnę w kwocie 500 zł. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł organ, zaskarżając je w całości, wnosząc o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 55 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 2 tej ustawy polegającą na mylnym przyjęciu, że wyłączną, materialnoprawną przesłanką wymierzenia grzywny jest niedopełnienie przez organ obowiązku z art. 54 § 2 p.p.s.a, tj. błędne przyjęcie przez sąd, że przewinienie organu polegające na niedopełnieniu obowiązku ma charakter przewinienia bezskutkowego. W ocenie organu funkcja represyjna grzywny urzeczywistnia się dopiero wtedy, gdy naruszenie normy zobowiązującej organ do przekazania skargi w formie określonej ustawą wywołałoby ujemne skutki dla strony przeciwnej. W odpowiedzi na zażalenie skarżący wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, aczkolwiek z przyczyn innych niż w nim wskazane. Stosownie do art. 55 § 1 p.p.s.a. sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Uprawnienie sądu do nałożenia na organ grzywny aktualizuje się zatem w razie łącznego spełnienia dwóch warunków: naruszenia obowiązku przekazania sądowi skargi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę oraz złożenia stosownego wniosku przez skarżącego. Nie budzi przy tym wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że naruszenie obowiązku z art. 54 § 2 p.p.s.a. jest jedyną materialnoprawną przesłanką wymierzenia organowi grzywny. Obowiązek przekazania akt sprawy ma charakter bezwzględny i sama motywacja organu pozostaje bez znaczenia pod kątem możliwości nałożenia grzywny. Wskazuje na to Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały z 3 listopada 2009 r. II GPS 3/09 (pub.: orzeczenia.nsa.gov.pl), że ustanowienie terminu na dopełnienie obowiązku przekazania skargi, odpowiedzi na skargę i akt sprawy wyklucza jakąkolwiek swobodę organu w tym zakresie, a organ musi dochować terminu z art. 54 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela także pogląd wyrażony w uzasadnieniu powyższej uchwały, że nałożenie grzywny za przekroczenie terminu z art. 54 § 2 p.p.s.a. wiąże się z funkcją represyjną, albowiem możliwość nałożenia grzywny na organ realizuje konstytucyjne prawo do rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki. Wymierzenie grzywny pełni także funkcję prewencyjną, ponieważ służy również zapobieganiu naruszeniom prawa w przyszłości, tak przez ukarany organ, jak i przez pozostałe organy. Z powyższego wynika, że nie ma racji organ, podnosząc w zażaleniu, że wymierzenie grzywny jest uzależnione od "ujemnych skutków dla strony". Podstawą do uchylenia zaskarżonego postanowienia było nierozważenie przez sąd pierwszej instancji dopuszczalności przedmiotowego wniosku o wymierzenie organowi grzywny w sytuacji, w której przed wniesieniem tego wniosku została prawomocnie rozpoznana skarga, której prawidłowego przekazania do sądu domaga się skarżący. Należy zwrócić uwagę, że bezspornie w niniejszej sprawie pismem z 29 grudnia 2020 r., które zostało przesłane za pośrednictwem platformy ePUAP, skarżący złożył skargę na decyzję Prezesa Urzędu z 23 listopada 2020 r. nr ZSOŚS.440.154.2019, e-PUSAP, 100314, 100316, w przedmiocie przetwarzania danych osobowych. Sąd pierwszej instancji ustalił, co nie zostało przez żadną ze stron zakwestionowane, że z akt o sygn. II SA/Wa 167/21, pod którą zarejestrowana została powyższa skarga, wynika, że organ przekazał skargę do sądu w zakreślonym terminie 30 dni (21 stycznia 2021 r.), jednakże w taki sposób, że sporządził wydruk skargi, a następnie przesłał wydruk za pośrednictwem poczty. Sąd dwukrotnie wzywał organ do nadesłania skargi w formie źródłowej przez platformę ePUAP: pismem z 24 lutego 2021 r. oraz pismem z 1 kwietnia 2021 r. Ostatecznie organ przesłał skargę w odpowiedniej formie w dniu 8 kwietnia 2021 r. Prawomocnym wyrokiem z 10 marca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił powyższą skargę. Pismem z 17 października 2022 r. skarżący wniósł o wymierzenie organowi grzywny "za nieprzekazanie sądowi całości akt sprawy (...)" dotyczącej ww. skargi. W tej sytuacji rolą sądu pierwszej instancji było rozważenie w pierwszej kolejności dopuszczalności wniosku o wymierzenie organowi grzywny, czego sąd ten nie uczynił. Wymierzenie organowi grzywny jest więc przedwczesne. Rozpoznając ponownie przedmiotowy wniosek, sąd pierwszej instancji powinien więc rozważyć czy dopuszczalne jest wymierzenie organowi grzywny w okolicznościach niniejszej sprawy, tj. czy dopuszczalne jest złożenie takiego wniosku w sytuacji, w której sprawa ze skargi, której prawidłowego przekazania do sądu domaga się wnioskodawca, została już prawomocnie rozstrzygnięta. Sąd ten weźmie pod uwagę w szczególności ratio legis regulacji zawartej w art. 55 § 1 p.p.s.a. oraz funkcje jakie spełnia grzywna wymierzana na podstawie tego przepisu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się do wniosku o zwrot kosztów postępowania zażaleniowego, zauważyć należy, że przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł również o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest bowiem przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 – 261 p.p.s.a.