III OZ 268/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Bd 782/23 o umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem z dnia 27 grudnia 2024 r. o zmianę pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi T.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 26 kwietnia 2023 r., nr SKO-81-7/23 w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, postanowieniem z dnia 19 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Bd 782/23, umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem T.D. z dnia 27 grudnia 2024 r. o zmianę pełnomocnika ustanowionego z urzędu. W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że wyrokiem z dnia 31 stycznia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 26 kwietnia 2023 r. w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. Wnioskiem z dnia 24 kwietnia 2024 r. skarżący wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2024 r., sygn. akt II SPP/Bd 54/24, starszy referendarz sądowy ustanowił skarżącemu adwokata, zaś w pozostałym zakresie wniosku umorzył postępowanie. Pismem z dnia 27 września 2024 r. Okręgowa Rada Adwokacka [...] poinformowała o wyznaczeniu dla skarżącego adwokata I.B. Pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 12 listopada 2024 r. wniósł opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 31 stycznia 2024 r. Odpis opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej doręczono skarżącemu wraz z pouczeniem o terminie do wniesienia skargi kasacyjnej oraz o wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej przez zawodowego pełnomocnika i skutkach jego niedochowania. Skarżący pismem z dnia 27 grudnia 2024 r. wniósł o uznanie, że złożona w sprawie opinia nie spełnia wymogów należytej staranności wobec czego zachodzi przesłanka zastosowania art. 177 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. dalej "P.p.s.a."). Jednocześnie skarżący wniósł o wyznaczenie w sprawie nowego pełnomocnika. Mając tak ustalony stan faktyczny i prawny, Sąd I instancji uznał, że postępowanie o zmianę pełnomocnika ustanowionego z urzędu wszczęte na skutek wniosku skarżącego z dnia 27 grudnia 2024 r. należało umorzyć, bowiem postanowieniem z dnia 11 czerwca 2024 r., sygn. akt II SPP/Bd 54/24 został dla skarżącego ustanowiony adwokat. Na skutek powyższego orzeczenia, Okręgowa Rada Adwokacka [...] poinformowała o wyznaczeniu dla skarżącego adwokata z urzędu w osobie I.B., która w imieniu skarżącego sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Z przywołanych okoliczności wynika zatem, że żądanie ustanowienia przez sąd skarżącemu kolejnego pełnomocnika z urzędu, nie może odnieść zamierzonego skutku. W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulującej procedurę sądowoadministracyjną, a co za tym idzie również przesłanki ustanawiania pełnomocnika z urzędu, brak jest przepisu, który uprawniałby stronę do żądania wyznaczenia kolejnego adwokata w sytuacji, gdy dotychczas wyznaczony adwokat nie spełnił jej oczekiwań (w ocenie strony nie działał zgodnie z jej interesem). Skoro stronie zostało już przyznane prawo pomocy w tym zakresie, to zostało one już skonsumowane. Jeżeli pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenie zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi, gdyż nie może on wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci innego pełnomocnika. Skarżącemu przyznano już prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, wobec czego rozpoznanie wniosku skarżącego o zmianę pełnomocnika ustanowionego z urzędu datowanego na dzień 27 grudnia 2024 r. uznać należało za zbędne i umorzyć postępowanie, na podstawie art. 249a P.p.s.a. Z powyższym postanowieniem nie zgodził się skarżący, wnosząc zażalenie i domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz rozpoznania wniosku z dnia 27 grudnia 2024 r. zgodnie z jego treścią. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 249a ustawy P.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Przyznanie prawa pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała zgodnie z art. 251 P.p.s.a. Ponadto prawo pomocy może być stronie cofnięte w całości lub części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć (art. 249 P.p.s.a.). Jeżeli nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w powołanych przepisach, to strona z przyznanego jej prawa pomocy może korzystać na wszystkich etapach postępowania przed sądami administracyjnymi w ramach sprawy, w której prawo pomocy zostało jej przyznane. Ponadto P.p.s.a nie zawiera przepisu, który upoważniałby stronę do żądania w drodze kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy wyznaczenia innego pełnomocnika w sytuacji, gdy ten wyznaczony nie spełnił jej oczekiwań w zakresie czynności procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt I OZ 654/11). Dlatego też nie ma możliwości ponownego rozstrzygania o przyznaniu prawa pomocy, w sytuacji gdy skarżący z takiego prawa już korzysta, a nie zostało ono cofnięte lub nie wygasło. Jeżeli pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenie zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych (w tym przypadku ORA [...]), a nie sądowi, gdyż nie może on wydać ponownego rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy w postaci innego pełnomocnika, bowiem przyznane stronie prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane (por. postanowienie NSA z dnia 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II OZ 262/05). Skarżący korzysta w niniejszym postępowaniu z przyznanego mu prawa pomocy, dlatego też nie może skutecznie domagać się wyznaczenia kolejnego pełnomocnika. W tym stanie rzeczy, rozpoznanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne. Podkreślić należy, że sąd administracyjny, o ile zachodzą przesłanki do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu sądowym, wskazuje jedynie na obowiązek jego wyznaczenia przez właściwą okręgową radę adwokacką. Natomiast kwestię możliwości ubiegania się o zmianę poprzez wyznaczenie innego pełnomocnika strona powinna zgłaszać bezpośrednio właściwej okręgowej rady adwokackiej. WSA w Bydgoszczy zasadnie zatem umorzył postępowanie wywołane powtórnym wnioskiem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.