III OZ 219/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 marca 2026 r., sygn. akt IV SPP/Po 93/25 o odrzuceniu zażalenia A.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 września 2025 r., sygn. akt IV SPP/Po 93/25 utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 września 2025 r., sygn. akt IV SPP/Po 93/25 w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie z wniosku A.P. w przedmiocie wymierzania Prezydentowi Miasta Leszna grzywny za nieprzekazanie skargi postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 17 marca 2026 r., sygn. akt IV SPP/Po 93/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: Sąd I instancji, WSA) odrzucił zażalenie A.P. (dalej: skarżący) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 30 września 2025 r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 września 2025 r. w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie z wniosku skarżącego przeciwko Prezydentowi Miasta Leszna w przedmiocie wymierzenia organowi grzywny za nieprzekazanie skargi. W uzasadnieniu wskazano, że postanowieniem z 15 kwietnia 2025 r. sygn. akt IV SO/Po 13/23, wydanym na posiedzeniu niejawnym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu wniosku skarżącego wymierzył organowi grzywnę za nieprzekazanie skargi w wysokości 100 zł. Następnie 16 maja 2025 r. stwierdził, że wydane w sprawie orzeczenie jest prawomocne od 10 maja 2025 r. Skarżący pismem z 16 lipca 2025 r., powołując się m.in. na sprawy o sygn. akt IV DK/Po 61/22 i IV SO/Po 13/23, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Powyższy wniosek został rozpoznany przez referendarza sądowego, który postanowieniem z 9 września 2025 r. umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Po rozpoznaniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 30 września 2025 r. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego. Skarżący pismem z 9 października 2025 r. wniósł zażalenie na w/w postanowienie domagając się jego uchylenia. Sąd I instancji uznał, że zażalenie jest niedopuszczalne i podlega odrzuceniu. WSA wskazał, że zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Postanowienie, o którym mowa w art. 260 § 1 p.p.s.a. nie zostało wymienione w żadnym z punktów art. 194 § 1 p.p.s.a., ponadto ustawa nie przewiduje wniesienia zażalenia na tego rodzaju postanowienie. Stosownie bowiem do art. 260 § 2 p.p.s.a., Sąd orzeka bowiem jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, co oznacza, że droga sądowa zostaje wyczerpana. Mając na uwadze powyższe regulacje oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego, Sąd I instancji stwierdził, że w obowiązującym stanie prawnym, na postanowienie wydane po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, zażalenie nie przysługuje. Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 194 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 p.p.s.a. Zażalenie przysługuje zatem wyłącznie wtedy, gdy przewiduje to przepis ustawy. Żaden przepis prawa nie przewiduje jednak możliwości złożenia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydane na podstawie art. 260 p.p.s.a., utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy. Z art. 260 § 1 p.p.s.a. wynika, że rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy wojewódzki sąd administracyjny wydaje postanowienie, w którym zmienia albo utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Stosownie do art. 260 § 2 zdanie drugie p.p.s.a., w takim postępowaniu wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z powołanej regulacji wynika zatem, że postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy jest traktowane przez ustawodawcę jako orzeczenie wydane w pierwszej instancji, natomiast sprzeciw wniesiony od tego postanowienia jako środek odwoławczy. Tym samym wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw w przedmiocie prawa pomocy, działa jako sąd drugiej instancji. W konsekwencji, na postanowienia wydane w tej sytuacji przez wojewódzki sąd administracyjny nie przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W niniejszej sprawie skarżący 16 lipca 2025 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 9 września 2025 r. umorzono postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy skarżącemu. Skarżący nie zgodził się z tym postanowieniem i złożył od niego sprzeciw. Sprzeciw ten został następnie rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który wydając postanowienie z 30 września 2025 r. orzekał jako sąd drugiej instancji i stosował odpowiednio przepisy o zażaleniu. Tym samym, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał dwukrotnemu merytorycznemu rozpoznaniu. Ustawodawca nie przewidział w takiej sytuacji uprawnienia do złożenia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego, więc Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo uznał, że zażalenie skarżącego było niedopuszczalne i z tego powodu, na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., podlegało odrzuceniu. Z powyżej wskazanych przepisów wynika bowiem, że wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek odrzucenia na posiedzeniu niejawnym zażalenia wniesionego po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnego, jak również zażalenia, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.