III OZ 217/23

Dnia 16 czerwca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2023 r. sygn. akt III OZ 793/22 w sprawie z zażalenia Z. w G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1976/22 o odrzuceniu skargi Z. w G. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 12 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego, 2. zwrócić Z. w G. ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi o wznowienie postępowania.

Pismem z 14 kwietnia 2023 r. Z. w G., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2022 r. sygn. akt III OZ 217/23 w sprawie z zażalenia Z. w G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 października 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1976/22 o odrzuceniu skargi Z. w G. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z 12 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Jako podstawę wznowienia wskazano art. 271 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: "p.p.s.a." W uzasadnieniu skarżący wskazał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane w warunkach nieważności postępowania bowiem strona nie była należycie reprezentowana. Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy – zdaniem wnoszącego skargę o wznowienie – potwierdzają, że wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi zamiast pełnomocnikowi zostało doręczone osobie trzeciej – N.K., która nie jest i nigdy nie była pracownikiem pełnomocnika, w związku z czym nie była też upoważniona do odbioru korespondencji. W niniejszej sprawie zatem nie doszło do skutecznego doręczenia wezwania, a więc termin z art. 58 § 1 p.p.s.a. nie rozpoczął biegu. Tym samym odrzucenie skargi, z uwagi na nieuzupełnienie w ustawowym terminie braków formalnych, mimo, że strona nie została w sposób prawidłowy wezwana do dokonania określonej czynności procesowej, faktycznie powoduje, iż strona ta została pozbawiona możliwości działania w postępowaniu wszczętym na skutek złożenia skargi, a tym samym podjęcia działań zmierzających do skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu. Rozpatrywana skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2023 r., sygn. akt III OZ 793/22, została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania określonej w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowej. Niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych, a to musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. W myśl przepisów art. 280-282 p.p.s.a. rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania następuje w dwóch etapach. W pierwszym z nich sąd bada pod względem formalnym (na posiedzeniu niejawnym) dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania, tj. czy skarga została wniesiona w terminie oraz czy skarżący wskazał ustawową przyczynę uzasadniającą żądanie wznowienia. Na tym etapie sąd nie bada ani rzeczywistego istnienia podstawy, ani jej trafności, a jedynie fakt jej powołania. Podstawą tej oceny są twierdzenia zawarte w skardze o wznowienie postępowania. W sytuacji, gdy skarga o wznowienie postępowania została wniesiona po terminie lub gdy z samego uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi, skarga jako pozbawiona ustawowych podstaw wznowienia postępowania podlega odrzuceniu (por. postanowienia NSA z: 5 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1057/12; 7 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1285/12 i 16 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2607/12). Badanie pod kątem dopuszczalności wznowienia, o którym mowa w powyższych przepisach, nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. Celem tego badania jest stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania. Podstawą oceny są twierdzenia zawarte w skardze. Uznać zatem należy, że na wstępnym etapie sąd administracyjny odrzuca skargę o wznowienie postępowania, która w ogóle nie opiera się na jednej z podstaw wznowienia opisanych w przepisie działu VII p.p.s.a., względnie, gdy powołana podstawa treściowo odpowiada powyższym przepisom, ale już tylko na podstawie oceny akt sprawy sąd władny jest ocenić, że powołane przez stronę przesłanki nie stanowią rzeczywistej podstawy wznowienia. Gdy nie zachodzi podstawa do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania (skarga jest dopuszczalna, została wniesiona w terminie i istnieje powoływana w niej podstawa wznowienia), rozpoczyna się drugi etap postępowania, w którym sąd rozpoznaje sprawę merytorycznie. Przedmiotem wznowionego postępowania jest ocena wpływu wskazanej podstawy wznowienia na treść poprzedniego rozstrzygnięcia. Negatywny wynik tej oceny, a więc gdy powołane podstawy wznowienia wprawdzie istnieją, ale nie pozostają w związku przyczynowym z treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia, sprawia, że skarga o wznowienie postępowania podlega oddaleniu (tak postanowienia NSA z: 4 września 2013 r., sygn. akt I FSK 1424/13; 23 października 2012 r., sygn. akt II OSK 2531/12). Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania powoduje, iż przyczyny wznowienia postępowania winny być interpretowane w sposób ścisły. Z. w G. wniesioną skargę o wznowienie postępowania sądowego oparł na przesłance z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., w świetle którego można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, m.in. w sytuacji, gdy wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możności działania. Zgodnie z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Przy czym, pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a., muszą zatem zostać spełnione następujące przesłanki: w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2557/11). Jednocześnie konieczne jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (por. wyrok NSA z 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1144/10) albo gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części (por. wyrok NSA z 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10). Brak możności działania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającym na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu, lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony (por. wyrok NSA z 20 maja 2003 r., sygn. akt II SAB 18/03, zob. także wyrok NSA z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2213/17). W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że skarga o wznowienie postępowania na podstawie przesłanki wskazanej w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. przysługuje stronie, której uprawnienia zostały naruszone poprzez zaistnienie jednej z okoliczności tam wskazanych. Innymi słowy, to strona, którą pozbawiono możliwości skutecznego dochodzenia swoich praw, jest uprawniona do występowania ze skargą o wznowienie postępowania na podstawie powyższego przepisu, a nie inna ze stron postępowania. Powyższą interpretację potwierdza również analiza treści art. 277 p.p.s.a., zgodnie z którym skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji, termin ten liczy się od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Odnosząc się do tak rozumianej podstawy wznowienia postępowania, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy stwierdzić trzeba, że wskazane wyżej przesłanki wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. nie ziściły się. Z. w G. upatruje bowiem podstaw do wznowienia postępowania w tym, że był pozbawiony możliwości działania. Należy stwierdzić, że zarzucając pozbawienie możności działania wnoszący skargę o wznowienie postępowania nie tylko winien uprawdopodobnić ten zarzut, ale przede wszystkim wskazać konkretne przepisy prawa, wskutek naruszenia których został pozbawiony możności działania (vide postanowienie NSA z 10 stycznia 2012 r., II OSK 2637/11). Nie stanowi wskazania ustawowej podstawy wznowienia postępowania, polegającej na "pozbawieniu możności działania", powołanie przez stronę okoliczności oceny zarzutów zażalenia odmiennej od oczekiwanej przez stronę. Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu odrzucającym skargę o wznowienie z 28 września 2010 r., I FSK 1051/09, jeśli strona nie została pozbawiona możliwości podejmowania wszelkich dozwolonych w przepisach procedury sądowoadministracyjnej czynności procesowych, to nie sposób uznać, że była ona pozbawiona możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. Zauważyć należy, że z akt postępowania w sprawie o sygn. akt III OZ 793/22, jak i z pism złożonych przez stronę do sprawy niniejszej nie wynika, iż istniały przeszkody do podejmowania przez nią czynności procesowych. Stąd też nie można przyjąć, że mogła zostać pozbawiona możności działania, a w konsekwencji, że okoliczności przez nią wskazane stanowią podstawę wznowienia postępowania. Argumentacja wnoszącego skargę o wznowienie, że osoba upoważniona do obioru korespondencji danego podmiotu musi być pracownikiem tego podmiotu, jest mylna. Wystarczy, aby osoba ta otrzymała stosowne upoważnienie do powyższej czynności odbioru korespondencji. W sprawie natomiast brak było jakichkolwiek podstaw aby stwierdzić, że N.K. nie była upoważniona do obioru korespondencji za pełnomocnika strony, strona nawet nie uprawdopodobniła tej okoliczności. W szczególności nie podnosiła, że N.K. w sposób nieuprawniony weszła w posiadanie pieczęci firmowej strony i posłużyła się nią. Ze złożonych przez stronę pism procesowych nie wynika również, by oprócz wyżej wymienionych okoliczności powoływała ona inne, które mogłyby stanowić podstawę wznowienia. W konsekwencji stwierdzić należy, że jakkolwiek skarżąca formalnie powołała w skardze ustawowe podstawy wznowienia postępowania sądowego, to jednak w rzeczywistości podstawy te w świetle uzasadnienia skargi nie występują. Mając na uwadze brak ustawowych podstaw wznowienia postępowania w sprawie zakończonej postanowieniem wydanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 17 stycznia 2022 r., sygn. akt III 793/22 - skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 280 § 1 w zw. z art. 275 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259).