III OZ 214/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 stycznia 2026 r., sygn. akt III SPP/Gl 301/25 o oddaleniu wniosku o wyłączenie starszego referendarza sądowego Jolanty Skowronek od rozpoznawania sprawy w sprawie z wniosku A.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi A.G. na bezczynność Prokuratora Rejonowego [...] w przedmiocie skargi na działanie prokuratora postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 stycznia 2026 r., sygn. akt III SPP/Gl 301/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, sprawy z wniosku A.G. (dalej także jako: "skarżący", "wnoszący zażalenie") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi A.G. na Prokuratora Rejonowego [...] w przedmiocie, tzw. inne: oddalił wniosek o wyłączenie starszego referendarza sądowego Jolanty Skowronek od rozpoznawania sprawy. Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożył skarżący wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i wyłączenie starszego referendarza sądowego Jolanty Skowronek lub z ostrożności procesowej – o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W zażaleniu skarżący podniósł argumentację, jak we wniosku o wyłączenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie jako instytucja regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Instytucja wyłączenia sędziego jak również, na mocy art. 24 § 1 p.p.s.a. referendarza sądowego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do ich bezstronności i obiektywizmu w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego (referendarza sądowego) w sprawie następuje na wniosek, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (referendarza sądowego, art. 19 p.p.s.a.). Przepis art. 19 p.p.s.a. reguluje przypadek wyłączenia sędziego (referendarza sądowego) ze względu na istnienie przesłanki o tzw. względnym charakterze. Oznacza to konieczność oceny każdego konkretnego przypadku. Podkreślenia wymaga, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego (referendarza sądowego) w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość, co do bezstronności sędziego (referendarza sądowego) musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji we wniosku, którą należy odnieść do wątpliwości co do braku bezstronności w konkretnej sprawie. Ustawodawca, posługując się pojęciem "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności", nałożył na Sąd obowiązek badania, czy owa okoliczność w danej sprawie rzeczywiście występuje i czy uzasadnia wyłączenie wskazanego sędziego (referendarza sądowego). Wobec braku w tym zakresie kryteriów ustawowych, Sąd musi kierować się zasadami doświadczenia życiowego, mając na uwadze fakt, że – zgodnie z art. 21 i art. 22 § 2 p.p.s.a. – orzeczenie w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień – oświadczenia, przez tego sędziego (referendarza sądowego). W niniejszej sprawie referendarz sądowy, którego wyłączenia domaga się skarżący, dnia 13 stycznia 2026 r. złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia go od rozpoznawania w niniejszej sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie ocenił, że w sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie referendarza sądowego. Wobec faktu, iż w zażaleniu sformułowano jedynie nieweryfikowalne ogólniki oraz twierdzenia niemające oparcia w materiale dowodowym, które w żaden sposób nie podważają prawdziwości złożonego oświadczenia starszego referendarza sądowego – zaskarżone postanowienie należy uznać za w pełni trafne. Sam fakt zainicjowania przez skarżącego postępowań dyscyplinarnych wobec referendarza nie stanowi przesłanki uzasadniającej jego wyłączenie. Zaznaczyć należy, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego czy referendarza sądowego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność takiego oświadczenia (por. postanowienia NSA: z 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12, z 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13 oraz z 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14). Tym samym Sąd I instancji prawidłowo uznał, że wniosek o wyłączenie referendarza sądowego nie zasługiwał na uwzględnienie. Wobec niewskazania w zażaleniu jakichkolwiek konkretnych, merytorycznych i obiektywnych okoliczności ani argumentów, które mogłyby podważyć wiarygodność oświadczenia referendarza sądowego, stwierdzić należy, że przedstawiona przez skarżącego argumentacja ma charakter subiektywny i nie znajduje oparcia w obiektywnie weryfikowalnych przesłankach. W konsekwencji brak było podstaw do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji, który oddalił wniosek o wyłączenie referendarza sądowego jako niezasadny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.