III OZ 163/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Wojewody [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 99/20 o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi Wojewody [...] na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. Nr [...] w przedmiocie zmiany uchwały Nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2013 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy [...] postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 3 grudnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 99/20, umorzył postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie ze skargi Wojewody [...] na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., Nr [...], w przedmiocie zmiany uchwały Nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2013 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy [...]. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 24 czerwca 2020 r. zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie uznając, że jej rozstrzygnięcie zależy od wyniku postępowania sądowoadministracyjnego wywołanego skargą Wojewody [...] na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy [...] (sygn. akt IV SA/Po 96/20). Następnie, z uwagi na uprawomocnienie się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 96/20, którym stwierdzono nieważność ww. uchwały Rady Gminy [...] z [...] lutego 2013 r. nr [...], Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 2 września 2020 r., wydanym w niniejszej, sprawie podjął zawieszone postępowanie. W ocenie Sądu utrata mocy obowiązującej uchwały z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...], jest okolicznością przesądzającą o bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego, które dotyczy uchwały nowelizującej z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...]. Skoro będąca przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu uchwała nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. Rady Gminy [...] zmieniająca uchwałę w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy [...], jako uchwała zmieniająca, pełni jedynie funkcję wprowadzenia zmian do uchwały pierwotnej, to nie ma ona samodzielnego bytu prawnego. Jeżeli więc akt nowelizowany utraci moc obowiązującą, pozbawione mocy obowiązującej stają się również normy prawne wprowadzone do takiego aktu w przeszłości przez akt nowelizujący. Akt nowelizujący staje się wówczas pozbawiony znaczenia prawnego. Oznacza to w szczególności, że zbędne i bezprzedmiotowe jest dokonywanie kontroli legalności takiego aktu. Nawet bowiem stwierdzenie jego wadliwości nie spowodowałoby skutku w postaci eliminacji zmian, jakie akt ten wprowadził do systemu prawa. Zmiany te zostały już bowiem wyeliminowane w następstwie wcześniejszej utraty mocy obowiązującej aktu nowelizowanego (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 102/10, LEX nr 737344). Mając powyższe na uwadze Sąd Wojewódzki stwierdził, że postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe. W konsekwencji, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", należało je umorzyć. Zażalenie na to postanowienie wniósł Wojewoda [...]. Zaskarżając je w całości zarzucił naruszenie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że utrata mocy obowiązującej uchwały nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2013 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy [...], czyni postępowanie sądowe w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. zmieniającej uchwałę nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...]lutego 2013 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy [...] bezprzedmiotowym i uzasadnia jego umorzenie. W oparciu o powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że organ nadzoru podziela zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu argumentację Sądu Wojewódzkiego jedynie w części. Zgodzić się bowiem należy ze stwierdzeniem, że z chwilą wyeliminowania z obrotu prawnego uchwały nowelizowanej (uchwały pierwotnej), akt nowelizujący staje się pozbawiony znaczenia prawnego. Niemniej unieważnienie uchwały pierwotnej nie oznacza ex lege, iż uchwała zmieniająca również została wyeliminowana z obrotu prawnego. Pozbawienie skutków prawnych uchwały możliwe jest jedynie w razie jej unieważnienia. Jedynie sąd administracyjny lub organ nadzoru nad samorządem terytorialnym może uchwalę unieważnić. Konieczne jest zatem w takim przypadku bądź wydanie rozstrzygnięcia nadzorczego w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały zmieniającej bądź wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku w przedmiocie stwierdzenia nieważności takiej uchwały. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 161 § 1 P.p.s.a. "Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania: 1) jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę; 2) w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania; 3) gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe". W analizowanej sprawie zachodzi konieczność rozważenia, czy prawidłowo Sąd pierwszej instancji zastosował przesłankę określoną w pkt 3 wymienionego przepisu, tj. bezprzedmiotowość postępowania: "z innych przyczyn" niż wymienione w pkt 1–2 tego przepisu. W przypadku postępowania wszczętego skargą na akt prawa miejscowego bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego może mieć miejsce między innymi w sytuacji, gdy po wniesieniu takiej skargi zakwestionowany akt przestanie obowiązywać (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 29 września 2009 r., sygn. akt II OSK 502/09, LEX nr 602448; por. też B. Dauter, Uwaga 12 do art. 161 [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 437). Zażalenie analizowane w niniejszej sprawie dotyczy postanowienia WSA w Poznaniu, którego przedmiotem była skarga na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. Nr [...], w przedmiocie zmiany uchwały Nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2013 r. W czasie, gdy wydawane było zaskarżone postanowienie (3 grudnia 2020 r.), prawomocny był już wyrok Sądu Wojewódzkiego z dnia 26 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 96/20, którym stwierdzono nieważność uchwały Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...]. Zgodnie z art. 94 ust. 2 zdanie drugie u.s.g., z dniem wydania przez sąd administracyjny orzeczenia o niezgodności uchwały z prawem uchwała taka traci moc prawną. Oznacza to, że uchwała Rady Gminy [...] z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], na skutek prawomocnego stwierdzenia jej niezgodności z prawem przez sąd administracyjny, utraciła moc obowiązującą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, utrata mocy obowiązującej ww. uchwały jest okolicznością przesądzającą o bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego, które dotyczy uchwały nowelizującej z dnia [...] czerwca 2019 r., Nr [...]. Jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji byt prawny aktu prawnego, którego przedmiotem jest wprowadzenie zmian do innego aktu prawnego, zależy od istnienia w systemie prawnym aktu nowelizowanego. Jedyną funkcją aktu nowelizującego jest bowiem modyfikacja treści normatywnej aktu nowelizowanego. Ten skutek prawny aktu nowelizującego realizuje się zaś w chwili wejścia w życie takiego aktu. Jeżeli więc akt nowelizowany utraci moc obowiązującą, pozbawione mocy obowiązującej stają się również normy prawne wprowadzone do takiego aktu w przeszłości przez akt nowelizujący. Akt nowelizujący staje się wówczas pozbawiony znaczenia prawnego. Oznacza to w szczególności, że zbędne i bezprzedmiotowe jest dokonywanie kontroli legalności takiego aktu. Nawet bowiem stwierdzenie jego wadliwości nie spowodowałoby skutku w postaci eliminacji zmian, jakie akt ten wprowadził do systemu prawa. Zmiany te zostały już bowiem wyeliminowane w następstwie wcześniejszej utraty mocy obowiązującej aktu nowelizowanego. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skoro uchwała z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], utraciła moc obowiązującą, to uchwała nowelizująca tę uchwałę (z dnia [...] czerwca 2019 r., Nr [...]), nie posiada obecnie znaczenia prawnego, a zatem nie podlega kontroli legalności. Ziściła się więc przesłanka umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego, o której mowa w art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. i tym samym zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji należy uznać za prawidłowe i zgodne z prawem. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.