III OZ 139/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. akt VII SPP/Wa 77/23 o umorzeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze sprzeciwu R. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt VII SPP/Wa 77/23 w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Prezesa Wód Polskich z dnia 9 października 2020 r., nr 144/2020/KUZ w przedmiocie cofnięcia pozwolenia wodnoprawnego bez odszkodowania postanawia: odrzucić zażalenie.

Postanowieniem z 8 lutego 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że R. G., wnosząc skargę na decyzję Prezesa Wód Polskich z dnia 9 października 2020 r. (sprawa zarejestrowana obecnie pod sygn. VII SA/Wa 1808/21, poprzednia sygn. IV SA/WA 2678/20), zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Postanowieniem z 19 maja 2021 r., sygn. IV SPP/Wa 460/20, referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wyrokiem z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 1808/21, WSA w Warszawie oddalił skargę skarżącego. Po otrzymaniu odpisu wyroku skarżący zwrócił się ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowieniem z 7 września 2022 r., sygn. VII SPP/Wa 155/22, referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z 19 maja 2021 r. sygn. IV SPP/Wa 460/20. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem WSA w Warszawie z 9 lutego 2023 r. W dniu 12 marca 2023 r. R. G. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowieniem z 16 maja 2023 r. starszy referendarz sądowy ponownie odmówił zmiany postanowienia z 19 maja 2021 r., od którego to orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw. Zaskarżonym postanowieniem z 8 lutego 2024 r. WSA w Warszawie umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, podnosząc, że wyrok z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 1808/21, uprawomocnił się w dniu 1 kwietnia 2023 r., o czym świadczy postanowienie o stwierdzeniu prawomocności z 22 sierpnia 2023 r. Sąd ten powołał się na art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Sąd przytoczył również art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Sąd ten wskazał, że skarżący otrzymał zapadły w sprawie wyrok wraz z uzasadnieniem w dniu 6 czerwca 2022 r. W terminie do wniesienia skargi kasacyjnej (data nadania 28 czerwca 2022 r.) skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy m.in. w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wniosek ten został rozpoznany ostatecznie 9 lutego 2023 r. (VII SPP/Wa 155/22). Zakończenie postępowania o przyznanie prawa pomocy prowadzonego pod sygnaturą VII SPP/Wa 155/22 zamknęło zatem możliwość przyznania prawa pomocy w związku z zamiarem składania skargi kasacyjnej. Składanie kolejnych wniosków o prawo pomocy pozostaje zatem bez wpływu na możliwość złożenia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Sąd dodał, że w dniu 22 sierpnia 2023 r. wydano postanowienie o stwierdzeniu prawomocności wyroku z 18 stycznia 2022 r., który jest prawomocny od 1 kwietnia 2023 r. Zatem merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu skarżącego od postanowienia w sprawie przyznania prawa pomocy jest zbędne, gdyż na obecnym etapie sprawy na wnioskodawcy nie ciążą żadne koszty sądowe, a sprawa została prawomocnie zakończona. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, odnosząc się w nim do stanu faktycznego sprawy zakończonej wyrokiem z 18 stycznia 2022 r., a także do kwestii związanych z przyznaniem mu prawa pomocy. Wniósł o rzetelne zbadanie jego sprawy przez Naczelny Sad Administracyjny "od początku, a więc od (...)20.08.2014". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlegało odrzuceniu. Zgodnie z art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 p.p.s.a. Zaskarżone postanowienie nie zostało przez ustawodawcę wymienione w art. 194 § 1 p.p.s.a., ustawa nie przewiduje również przepisu szczególnego, który by przewidywał możliwość zaskarżenia tego postanowienia zażaleniem do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W świetle p.p.s.a. czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy. Do czynności, o których mowa wyżej, należą w szczególności wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy (art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.). Stosownie do art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie z 8 lutego 2024 r. zostało wydane w wyniku wniesionego przez skarżącego sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza WSA w Warszawie z 16 maja 2023 r. Z powyższych przepisów wynika, że sąd ten orzekał jako sąd drugiej instancji i orzeczenie to stało się prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługują od niego żadne środki odwoławcze, w tym zażalenie (art. 168 § 1 p.p.s.a.). W obowiązującym stanie prawnym ustawodawca nie przewidział środków odwoławczych od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, które zapadły po rozpoznaniu sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy zażalenie wniesione na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 lutego 2024 r., sygn. akt VII SPP/Wa 77/23, którym to sąd umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w wyniku rozpoznania sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 16 maja 2023 r. w przedmiocie prawa pomocy, jest niedopuszczalne i podlega odrzuceniu, mimo że skarżący został błędnie przez sąd pierwszej instancji pouczony o przysługującym mu zażaleniu. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 180 w związku art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Na marginesie należy skarżącemu wyjaśnić, że przedmiotem niniejszej sprawy jest umorzenie postępowania w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy. W postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy sąd nie dokonuje merytorycznej kontroli zaskarżonego aktu lub czynności. Celem takiego postępowania jest zbadanie przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym stronie, która prawa pomocy się domaga. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny, nawet gdyby był uprawniony do kontroli zaskarżonego przez skarżącego postanowienia WSA w Warszawie z 8 lutego 2024 r. w przedmiocie prawa pomocy, nie mógłby, tak jak tego się domagał skarżący w zażaleniu, zbadać jego sprawy "od początku, a więc od (...)20.08.2014". Merytoryczna kontrola wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 stycznia 2022 r. przez Sąd kasacyjny byłaby możliwa w ramach rozpoznawania skargi kasacyjnej od tego wyroku. Tymczasem skarżący nie wniósł środka zaskarżenia od ww. wyroku, który zgodnie z postanowieniem starszego referendarza WSA w Warszawie z 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1808/21, jest prawomocny od 1 kwietnia 2023 r., zatem nie służy od niego żaden środek zaskarżenia.