III OZ 134/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 października 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 1201/21 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 17 października 2022 r., III SA/Gl 1201/21, po rozpoznaniu zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 16 maja 2022 r., III SA/Gl 1201/21 odmawiające wyłączenia sędziego WSA Doroty Fleszer i sędziego WSA Adama Gołucha na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z [...] czerwca 2021 r., nr [...]w przedmiocie skreślenia z listy studentów, uchylił postanowienie z 16 maja 20222 r. oraz oddalił wniosek o wyłączenie sędziów. Sąd pierwszej instancji wskazał, że R. S. (dalej: "skarżący") 15 lipca 2021 r. wniósł skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z [...] czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Wnioskami z [...] kwietnia 2022 r. skarżący zwrócił się o wyłączenie sędziów WSA Doroty Fleszer i Adama Gołucha. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że w jego przekonaniu istnieją okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów w tej sprawie. Sędzia WSA Dorota Fleszer oraz sędzia WSA Adam Gołuch 5 i 6 maja 2022 r. złożyli oświadczenia o braku podstaw do ich wyłączenia w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 16 maja 2022 r. oddalił wniosek o wyłączenie ww. sędziów. Pismem z 13 czerwca 2022 r. skarżący wniósł zażalenie, w którym podtrzymał argumentację przemawiającą za wyłączeniem ww. sędziów. Uchylając w trybie autokontroli postanowienie z 16 maja 2022 r., Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 16 maja 2022 r., pod sentencją postanowienia nie zawierało trzech podpisów członków składu orzekającego, a jedynie dwa podpisy. Postanowienie to zostało podpisane tylko przez sędziów WSA: Barbarę Brandys –Kmiecik i Magdalenę Jankiewicz. Brak pod sentencją wymaganych podpisów wszystkich członków składu orzekającego uniemożliwia ocenę, że istotnie wszyscy sędziowie brali udział w wydaniu tego rozstrzygnięcia. Z tego względu Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane w warunkach nieważności postępowania. Natomiast rozstrzygając merytorycznie wniosek o wyłączenie sędziów Sąd pierwszej instancji podniósł, że nie mógł on odnieść skutku. Powody podane przez skarżącego we wnioskach o wyłączenie sędziów nie wskazują na możliwy brak bezstronności w rozpoznawaniu niniejszej sprawy. Skarżący w uzasadnieniu wniosku o wyłączenie sędziego WSA Adama Gołucha wskazał, że sędzia ten jest najprawdopodobniej absolwentem Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...]w K. i należał do miłośników Stowarzyszenia "[...]". Zdaniem skarżącego ww. sędzia działał w tej organizacji również pod koniec lat 80-tych, będąc studentem tego wydziału i nie jest wykluczone, że po obronie pracy magisterskiej współpracował również zawodowo z wydziałem. Dotyczy to w szczególności nawiązania stosunku pracy lub w formie umów cywilnoprawnych np. zlecenia. W ocenie skarżącego na tej podstawie można przyjąć, że istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w sprawie, gdzie organem wydającym zaskarżoną decyzję jest Rektor Uniwersytetu [...]w K. Motywując wniosek o wyłączenie sędziego WSA Doroty Fleszer skarżący stwierdził, że sędzia jest najprawdopodobniej absolwentką Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w K., a według danych zaprezentowanych na stronie internetowej uczelni uchwałą Rady Wydziału nr [...] z [...] listopada 2019 r. otrzymała stopień doktora habilitowanego nauk prawnych. Zdaniem skarżącego, zgodnie z tymi informacjami można przyjąć, iż istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w sprawie, gdzie organem wydającym zaskarżoną decyzję jest Rektor Uniwersytetu [...]w K. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że wymienieni sędziowie w złożonych przez siebie oświadczeniach nie dopatrzyli się podstaw do wyłączenia od rozpatrywania niniejszej sprawy. Autorytet moralny sędziego lub asesora sądowego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia. Wobec tego, zdaniem Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające wyłączenie sędziów. Skarżący, nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej punktu 2. oraz o wstrzymanie jego wykonania do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a."), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). Wymaga podkreślenia, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość, co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku, którą należy odnieść do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie. Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Takie zaś nieskonkretyzowane okoliczności przedstawiono zarówno we wniosku o wyłączenie, jak i powtórzono w zażaleniu. Informacja o ukończeniu przez sędziego WSA Adama Gołucha oraz Dorotę Fleszer Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...]w K., nie może stanowić przesłanki do wyłączenia sędziego, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji w swoim postanowieniu. Również pozostałe argumenty wniosku nie uprawdopodobniają zarzutu stronniczości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek, które uzasadniałyby wyłączenie sędziów wymienionych we wniosku o wyłączenie. W sprawie nie zachodzą bowiem przesłanki wyłączenia określone w art. 18 p.p.s.a., a podane okoliczności nie są tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. Ponadto wskazać należy, że sędziowie, których dotyczył wniosek o wyłączenie, w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji złożyli wymagane oświadczenia. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia. We wniosku o wyłączenie sędziów brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonych przez sędziów w tej sprawie oświadczeń. W konsekwencji stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że wniosek o wyłączenie nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem nie zaistniały przesłanki określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji