III OZ 1316/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 601/20 odrzucające skargę kasacyjną A. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 15 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 601/20 w sprawie ze skargi A. K. na działalność Dyrektora Zakładu Karnego w P. w przedmiocie skargi na funkcjonowanie zakładu karnego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z 6 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 601/20 w sprawie ze skargi A. K. na działalność Dyrektora Zakładu Karnego w P. w przedmiocie skargi na funkcjonowanie zakładu karnego, na podstawie art. 177 § 1 w zw. z art. 178 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." odrzucił skargę kasacyjną A. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 15 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 601/20. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zaskarżone postanowienie zostało doręczone skarżącemu 23 lipca 2020 r., zaś pełnomocnik otrzymał zawiadomienie o wyznaczeniu go pełnomocnikiem 20 października 2020 r. W takim stanie rzeczy termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął 19 listopada 2020 r., podczas gdy skarga kasacyjna została wniesiona przez pełnomocnika z urzędu 7 stycznia 2021 r. Sąd podkreślił, że doręczenie pełnomocnikowi 8 grudnia 2020 r. odpisu postanowienia wraz z uzasadnieniem nie powodowało rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, albowiem odpis postanowienia z uzasadnieniem został już wcześniej doręczony bezpośrednio stronie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. K., wnosząc i jego uchylenie w całości oraz o przekazanie sprawy WSA w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik z urzędu zwrócił się ponadto na zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym, oświadczając że koszty te nie zostały pokryte ani w całości, ani w części. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że bezzwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o wyznaczeniu pełnomocnik złożył wniosek o doręczenie mu odpisu postanowienia WSA w Bydgoszczy z 15 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Bd 601/20, z uzasadnieniem. Pełnomocnik skarżącego nie był w stanie odebrać od skarżącego odpisu postanowienia z uzasadnieniem, ponieważ skarżący przebywa w zakładzie karnym, a kontakt z klientem jest uniemożliwiony z uwagi na stan pandemii COVID-19. W związku z tym pełnomocnik nie mógł także zapoznać się z aktami sprawy bezpośrednio w WSA w Bydgoszczy. W takim stanie rzeczy zdaniem pełnomocnika żalącego bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej powinien ulec zawieszeniu do czasu odebrania przez pełnomocnika skarżącego postanowienia z uzasadnieniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 177 § 3 p.p.s.a. w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Z językowej wykładni powyższego przepisu wynika, że w przypadku gdy Sąd doręczy stronie odpis orzeczenia z uzasadnieniem, termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy biegnie od chwili zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu. W takim stanie rzeczy termin do złożenia środka odwoławczego nie jest zawieszony do dnia doręczenia pełnomocnikowi strony odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, skoro odpis ten został już doręczony stronie bezpośrednio. Wniosek ten potwierdza analiza poglądów doktryny (zob. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 177, pkt 7). W takim stanie rzeczy powstaje pytanie, czy termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczyna bieg w chwili doręczenia pełnomocnikowi zawiadomienia o wyznaczeniu także wówczas, gdy pełnomocnik nie otrzymał od strony odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć pozytywnie. Interpretując art. 177 § 3 p.p.s.a. należy uwzględnić, że prawo pomocy jest przyznawane w celu zagwarantowania przysługującego stronie prawa do sądu. Nie można jednak pominąć faktu, iż prawo pomocy przyznaje się na wniosek strony, która jest zainteresowana zaskarżeniem niekorzystnego dla niej orzeczenia. Skoro strona ta, już po wyznaczeniu dla niej pełnomocnika z urzędu, nie przekazuje pełnomocnikowi odpisu postanowienia wraz z uzasadnieniem, to działanie takie obciąża stronę, a nie sąd administracyjny. W takiej sytuacji językowa interpretacja art. 177 § 3 p.p.s.a. nie prowadzi do niemożliwych do zaakceptowania skutków, skoro zachowanie strony nie powinno zmierzać do uniemożliwienia pełnomocnikowi wniesienia skargi kasacyjnej w imieniu reprezentowanej strony. Analizę tę potwierdza orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, w którym wskazuje się, że w tak przypadku strony reprezentowanej przez pełnomocnika z wyboru, jak i strony reprezentowanej przez pełnomocnika z urzędu należy oczekiwać dbałości o swoje interesy (wyrok TK z 25 lipca 2013 r., SK 17/12 (pub. OTK-A 2013/6/86). W konsekwencji wykładnia zaprezentowana w zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowa, zaś doręczenie pełnomocnikowi z urzędu odpisu postanowienia wraz z uzasadnieniem nie spowodowało ponownego rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy prawidłowo ustalił, że wobec uprzedniego doręczenia odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem stronie, termin ten rozpoczął bieg w chwili zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, a zatem 20 października 2020 r. Odnosząc się natomiast do argumentacji zażalenia w części dotyczącej braku możliwości zapoznania się z aktami stwierdzić trzeba, że Sąd nie mógł wziąć pod uwagę tej okoliczności rozpoznając zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. W świetle art. 178 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuca skargę kasacyjną wniesioną po terminie. Art. 85 p.p.s.a. stanowi wprost, iż czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Przekroczenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest wystarczającą przesłanką wydania postanowienia na podstawie powołanego przepisu i wystąpienie tej okoliczności powoduje obowiązek Sądu odrzucenia wniesionego środka odwoławczego. W konsekwencji odrzucając skargę kasacyjną Sąd nie bada przyczyn przekroczenia terminu do dokonania czynności procesowej. Przyczyny przekroczenia terminu do dokonania czynności procesowej podlegają ocenie tylko i wyłącznie w postanowieniu rozstrzygającym w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu (art. 86 p.p.s.a.). Przy czym dodać należy, że Trybunał Konstytucyjny powołanym wyżej wyrokiem z 25 lipca 2013 r., SK 17/12, orzekł, że art. 87 § 1 p.p.s.a., rozumiany w ten sposób, że - w sytuacji niedochowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 177 § 1 tej ustawy, na skutek wystąpienia o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustaje z dniem, w którym powiadomiony o ustanowieniu pełnomocnik ma możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP. Z uzasadnienia powyższego judykatu, wydanego co prawda na gruncie nieobowiązującego już brzmienia art. 177 p.p.s.a., wynika że występujące w art. 87 § 1 p.p.s.a. określenie "od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu" uprawnia i zarazem zobowiązuje sąd do ustalenia w każdym konkretnym przypadku, czy i kiedy przyczyna uchybienia ustała, a ustaje ona wtedy, gdy pełnomocnik uzyskuje "realną możliwość wniesienia skargi kasacyjnej". Rozważania te można w ocenie NSA w składzie orzekającym odnieść także do sytuacji, w której pełnomocnik z urzędu wyznaczony do wniesienia skargi kasacyjnej nie ma możliwości zapoznania się z aktami sprawy sądowoadministracyjnego w czytelni akt Sądu, z uwagi na ograniczenia związane z funkcjonowaniem sądów administracyjnych w czasie epidemii COVID-19. Jest to sytuacja analogiczna do sytuacji stanowiącej podstawę orzekania przez Trybunał Konstytucyjny. TK uznał za zgodne z ustawą zasadniczą rozwiązania prawne przewidujące odrzucenie skargi kasacyjnej wniesionej przez pełnomocnika z urzędu, złożonej już po doręczeniu stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem i po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę że w takiej sytuacji pełnomocnikowi przysługuje skuteczne uprawnienie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zatem art. 177 § 3 w zw. z art. 86 § 1 i art. 87 § 1 p.p.s.a. wykładane w powyższy sposób nie naruszają prawa jednostki do sądu, co powoduje bezskuteczność zarzutu naruszenia art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.