III OZ 113/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 października 2023 r. sygn. akt II SA/Kr 197/23 odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 8 grudnia 2022 r. nr SKO.PW/4171/119/2022 w przedmiocie zmiany stosunków wodnych postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 19 października 2023 r. sygn. akt II SA/Kr 197/23 wydanym w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 8 grudnia 2022 r. nr SKO.PW/4171/119/2022 w przedmiocie zmiany stosunków wodnych, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) dalej zwanej "p.p.s.a." odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wyrokiem z 2 sierpnia 2023 r., wydanym na rozprawie, Sąd oddalił skargę. Następnie, 16 września 2023 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, wskazując że 15 lipca do 15 września 2023 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim, zaś w wyznaczonym terminie "dolegliwości chorobowe nasiliły się". Jednak w ocenie Sądu I instancji okoliczności te nie uzasadniały wniosku o przywrócenie terminu. Przebywanie strony na zwolnieniu lekarskim nie jest wystarczającą przesłanką do tego, aby przywrócić termin do dokonania czynności procesowej. Nie każda choroba uzasadnia uwzględnienie prośby o przywrócenie terminu. Ograniczając się do przedłożenia zwolnień lekarskich skarżący nie wykazał, że w terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie mógł samodzielnie, ani za pomocą innych osób dokonać tej czynności procesowej. Sąd podkreślił, że z przedłożonych dokumentów nie wynika, że choroba skarżącego była tego rodzaju, że uniemożliwiła mu dokonanie w terminie czynności procesowej, a w obu przedłożonych zwolnieniach lekarskich wpisano, iż "chory może chodzić". Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, zaskarżając je w całości. Zarzucił naruszenie: 1. art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. przez nieprzywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku z uwagi na mylne rozumienie przez WSA w Krakowie terminu "uprawdopodobnić okoliczności do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku; 2. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez uniemożliwianie skarżącemu realizacji obrony swoich praw na drodze sądowej, wobec naruszenia art. 9 konstytucyjnej zasady prawa do sądu, 3. art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, przez nierozpoznanie wnikliwego i dokładnego uzasadnienia, a tym samym odmówienie prawa do sądu. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że uprawdopodobnił przyczynę uchybienia terminu, przedkładając zaświadczenia lekarskie. W ocenie skarżącego jego sytuacja chorobowa, materialna i rodzinna w sposób jednoznaczny wskazują, iż nie miał on możliwości złożenia wniosku podczas zwolnienia lekarskiego. Opis choroby, wedle którego skarżący miał ostre bóle stawów i kręgosłupa lędźwiowego, tylko uwypukla brak możliwości złożenia wniosku w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowo Sąd I instancji odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a. wymogiem uwzględnienia wniosku jest brak winy strony. W orzecznictwie wskazuje się, iż "kryterium to wymaga uprawdopodobnienia, że pomimo dołożenia szczególnej staranności przy prowadzeniu własnej sprawy, wystąpiły okoliczności od strony niezależne, które uniemożliwiły dochowania tej staranności. Zatem strona wnioskująca o przywrócenie terminu powinna przedstawić okoliczności, poparte argumentacją lub dokumentami źródłowymi, na podstawie których możliwe będzie uznanie, że powołane we wniosku okoliczności faktycznie wystąpiły. W przypadku choroby należy zatem wykazać, że choroba była takiego rodzaju, że uniemożliwiała wyręczenie się inną osobą, a tym bardziej, że jej rodzaj, czy objawy uniemożliwiały osobiste działanie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2013 r., sygn. akt II OZ 1053/13 oraz z 5 września 2013 r., sygn. akt II FZ 746/13)" (postanowienie NSA z 25 października 2023 r., III OZ 522/23, LEX nr 3622800). Podkreślenia wymaga, iż nie każda choroba czy dolegliwość uzasadnia uwzględnienie prośby o przywrócenie terminu. Wnioskodawca zobowiązany jest uprawdopodobnić, że dla zachowania terminu dolegliwości te były okolicznością nie do przezwyciężenia mimo dopełnienia regułom należytej staranności (wyrok NSA z 11 stycznia 2023 r., I GSK 788/22, LEX nr 3504178). W ocenie NSA skarżący – przebywając na zwolnieniu lekarskim – nie znajdował się w stanie uniemożliwiającym dochowanie staranności przy prowadzeniu własnej sprawy. Z dołączonego do wniosku o przywrócenie terminu zaświadczenia lekarskiego ZUS ZLA wynika, że skarżący może chodzić. Jednocześnie skarżący zawiadomiony o terminie rozprawy został prawidłowo pouczony, że w przypadku oddalenia skargi uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Oznacza to, że skarżący w terminie do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku był w stanie uzyskać informację o treści orzeczenia, np. kontaktując się telefonicznie z wojewódzkim sądem administracyjnym. Skarżący mógł złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku nie tylko przy pomocy innych osób (czemu strona zaprzecza w zażaleniu), ale także elektronicznie, a więc samodzielnie i bez wychodzenia z domu. Skarżący prawidłowo pouczony o skutkach niezłożenia wniosku o uzasadnienie wyroku powinien był przewidzieć i mieć świadomość negatywnych skutków prawnych, jakie wiążą się z zaniechaniem w tym zakresie. Oceny tej nie zmienia wynikające z art. 45 Konstytucji RP i art. 6 EKPC prawo do sądu. Prawo to prowadzi do odrzucenia wyników wykładni zbyt rygorystycznej, zamykającej stronie drogę do rozpoznania jej sprawy przez sąd przez nadmierny formalizm (wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., II OSK 1656/11). Koresponduje z tym także dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w świetle którego sądy muszą, stosując przepisy proceduralne, unikać zarówno nadmiaru formalizmu, który mógłby podważyć rzetelność postępowania, jak i nadmiernej elastyczności, która prowadziłaby do zniesienia wymogów proceduralnych ustanowionych przez prawo (wyrok ETPC z 11 października 2018 r. w sprawie Parol przeciwko Polsce, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). Sytuacja taka nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie. Zarówno wymóg złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku oddalającego skargę, jak i wymóg braku winy jako przesłanka przywrócenia terminu do dokonania tej czynności procesowej, nie są przejawami nadmiernego formalizmu, a wyłącznie uzasadnionych wymogów porządkujących przebieg postępowania przed sądem administracyjnym. Końcowo wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uwzględnić załączonego do zażalenia zaświadczenia lekarskiego z 17 listopada 2023 r. Postępowanie zażaleniowe ma na celu zweryfikowanie prawidłowości działania Sądu pierwszej instancji przy wydawaniu objętego zażaleniem postanowienia (co wynika z art. 194 § 1 p.p.s.a.), a nie ponowne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie rola Naczelnego Sądu Administracyjnego ogranicza się jedynie do kontroli pod względem zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Lexis Nexis 2010, s. 212-213; postanowienia NSA z: 2 października 2014 r., II OZ 1009/14; 12 września 2014 r., II OZ 917/14; 23 czerwca 2014 r., II OZ 601/14; 10 października 2013 r., II OZ 862/13; 8 października 2013 r., I OZ 851/13; 21.3. 2013 r., II OZ 194/13; 10 listopada 2011 r., II OZ 1074/11 – orzeczenia dostępne w Systemie Informacji Prawnej LEX). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.