III OZ 100/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 stycznia 2023 r., sygn. akt: II SA/Wa 745/22 w sprawie ze skargi D.M. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2022 r., znak: 992700/620/850/2021-SWO w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 stycznia 2023 r., sygn. akt: II SA/Wa 745/22 odrzucił skargę D.M. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2022 r., znak: 992700/620/850/2021-SWO w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że pomimo skutecznego wezwania doręczonego przedstawicielowi ustawowemu skarżącego, brak formalny skargi nie został uzupełniony w wyznaczonym terminie. Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 46 § 2 pkt 1b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pismo strony powinno zawierać w przypadku, gdy jest pierwszym pismem w sprawie numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. Sąd stwierdził, że D.M., reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego K.M., wniósł skargę na ww. decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jednak nie wskazano jego numeru PESEL i brak ten nie został uzupełniony, co obligowało Sąd do odrzucenia skargi. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła K.M. – przedstawiciel ustawowy D.M., podnosząc, że osobą wnoszącą pismo do sądu – skargę – była ona i wskazała swój numer PESEL. Dodatkowo podała, że skarga dotyczyła decyzji, której adresatką była właśnie ona. Ponadto wskazała, że brak numeru PESEL małoletniego syna nie powinien być traktowany jako brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze biegu, skoro PESEL ten znajduje się w aktach administracyjnych, zaś odrzucenie skargi pozbawia możliwości ochrony praw, co jest niezgodne z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, które przytoczyła w zażaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie, co do zasady, podziela i przyjmuje za własne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniach tego Sądu: z 18 września 2019 r. sygn. akt II GZ 174/19, z 25 października 2019 r. sygn. akt I OZ 1017/19, z 29 listopada 2019 r. sygn. akt II FSK 2261/19, z 5 grudnia 2019 r. sygn. akt I OZ 1211/19 i I OZ 1218/19, z 24 stycznia 2020 r. sygn. akt I OZ 1416/19, z 30 stycznia 2020 r. sygn. akt II FZ 18/20, z 13 października 2020 r. sygn. akt II OZ 745/20 i II OZ 774/20, z 16 marca 2021 r. sygn. akt III OZ 157/21, z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt II OZ 224/21, z 27 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OZ 262/21, z 5 października 2021 r. sygn. akt I GZ 295/21, z 8 grudnia 2021 r. sygn. akt II OZ 864/21 oraz z 9 grudnia 2021 r. sygn. akt II OZ 874/21, w myśl którego brak podania w piśmie wszczynającym postępowanie sądowoadministracyjne numeru PESEL strony będącej osobą fizyczną, na podstawie art. 46 § 2 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – dalej: p.p.s.a., stanowi brak formalny takiego pisma; przepis ten stanowi bowiem jednoznaczną podstawę normatywną przywołanego stanowiska. Zarazem Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu wyrażonego w postanowieniach tego Sądu: z dnia 27.11.2019 r. (I GZ 366/19), z dnia 4.12.2019 r. (I OZ 1204/19) i z dnia 19.12.2019 r. (II OZ 1154/19), w myśl którego w sytuacji, gdy w aktach administracyjnych znajduje się numer PESEL strony wnoszącej skargę, nie można uznać, że niepodanie tego numeru w skardze, będące naruszeniem art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a., stanowi brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu. Niezależnie jednak od powyższego, w rozpoznawanej sprawie zaszły podstawy do uwzględnienia zażalenia. Wskazać bowiem należy, że z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (druk Sejmu VIII kadencji nr 3260) wynika, że obowiązek podania numeru PESEL strony postępowania wnoszącej pismo procesowe do sądu jest związany z wprowadzeniem do postępowania przed sądami administracyjnymi możliwości doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu i konieczną w takim przypadku jednoznaczną identyfikacją strony postępowania. Z kolei art. 74a p.p.s.a. stanowi, że doręczanie pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej jest zależne od woli strony. Korzystanie albo niekorzystanie ze środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie jest zatem ciągłe w toku całego postępowania. Uzasadnia to stwierdzenie, że obowiązek podania numeru PESEL w pierwszym piśmie procesowym ma wymiar ogólny, a nie tylko taki, że numer ten jest konieczny w celu nadania biegu pismu procesowemu, w którym powinien być zamieszczony. W związku z tym, że na każdym etapie postępowania może powstać obowiązek sądu doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu, zrozumiałe jest, że ustawodawca uznał, że strona postępowania powinna ten numer podać w pierwszym piśmie procesowym, niezależnie od tego, czy już zdecydowała się na doręczanie pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego. Ponadto zaznaczyć należy, że także po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie, a więc już po zwrocie akt administracyjnych organowi, może powstać obowiązek doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu. Okoliczność ewentualnego znajdowania się numeru PESEL w aktach administracyjnych nie ma zatem przesądzającego znaczenia, gdyż wszystkie dane powinny znajdować się w aktach sądowych. Podanie numeru PESEL przedstawiciela ustawowego realizowałoby założenie powoływanej wyżej zmiany w zakresie ewentualnych doręczeń. Nie mając jednak podstaw do zanegowania konieczności wskazania numeru PESEL małoletniego – skoro obowiązek ten wynika wprost z powołanego wyżej przepisu art. 46 § 2 pkt 1b p.p.s.a., w rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie zażalenia. Jak wynika z akt sprawy i jak słusznie podnosi skarżąca w zażaleniu, była ona adresatką zaskarżanej decyzji, jako K.M., nie jako przedstawiciel ustawowy D.M. K.M. jest także wnoszącą skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny, do którego bezpośrednio została wniesiona skarga, przekazał skargę "K.M." organowi (zarządzenie z dnia 24 marca 2022 r.). Po otrzymaniu odpowiedzi na skargę i akt sprawy, Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydał zarządzenie z dnia 9 maja 2022 r. (zarządzenie wstępne), z którego wynika w punkcie IV, że "skarżąca" zwolniona jest z kosztów sądowych, w punkcie V zarządzono pouczenie "skarżącej" o treści art. 46 i 47, art.70 § 1 i 2 oraz art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a., w punkcie IX zarządzono wezwanie "strony skarżącej" do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie numeru PESEL syna, w punkcie X zarządzono zwrócenie się "do strony skarżącej" o ustosunkowanie się do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W wykonaniu powyższego zarządzenia skierowano do K.M. łącznie trzy pisma w dniu 13 maja 2022 r. – (1) wezwanie strony skarżącej do ustosunkowania się do wniosku organu – skierowane do K.M. jako przedstawiciela ustawowego małoletniego D.M., (2) wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Prezesa zakładu Ubezpieczeń Społecznych poprzez nadesłanie numeru PESEL D.M. – skierowane do K.M. (pod rygorem odrzucenia skargi lecz bez pouczenia o treści art. 46 p.p.s.a.) oraz (3) doręczenie odpisu odpowiedzi na skargę skierowane do K.M., jako przedstawiciela ustawowego D.M. (z pouczeniem o treści art. 46, art. 47, art. 70, art. 210 p.p.s.a.) oraz pouczeniem o regulacji dotyczącej wnoszenia pism w formie dokumentu elektronicznego. Te trzy pisma doręczono K.M. w dniu 28 maja 2022 r. w jednej przesyłce. Powyższe okoliczności łącznie, a więc zarówno okoliczności towarzyszące samemu doręczeniu przesyłki wzywającej do nadesłania numeru PESEL małoletniego syna, jak i okoliczności wniesienia skargi – na skutek skierowania decyzji do K.M., nie jako przedstawicielki ustawowej małoletniego, w zestawieniu z brakiem dostatecznego poinformowania wnoszącej skargę, iż nie jest wnoszącą skargę we własnym imieniu oraz cel wprowadzonej regulacji, powoduje, że - niezależnie od braku reakcji na wezwanie do uzupełnienia braku formalnego - nie było podstaw do odrzucenia skargi z powodu nieuzupełnienia braku formalnego skargi w postaci nieuzupełnienia numeru PESEL małoletniego. Bez wyjaśnienia wnoszącej skargę podstaw przyjęcia, dlaczego PESEL małoletniego był niezbędny do przyjęcia skargi do rozpoznania, odrzucenie skargi w niniejszej sprawie było bezpodstawne. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł postaw do uznania, że odrzucenie skargi w niniejszej sprawie było usprawiedliwione. Z powołanych przyczyn, mając na uwadze prawo strony do sądu, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.