III OW 91/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.) Sędzia WSA (del.) Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza D. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Burmistrzem D. a Z. Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w S. przez wskazanie organu właściwego w sprawie zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew postanawia wskazać Burmistrza D. jako organ właściwy w sprawie.

W piśmie z 17 grudnia 2024 r. Burmistrz D. (dalej: "Burmistrz") złożył wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Zachodniopomorskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w S. (dalej: "Konserwator") przez wskazanie Konserwatora jako organu właściwego w sprawie zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew. W uzasadnieniu wniosku Burmistrz wskazał, że w dniu 24 kwietnia 2024 r. do organu wpłynęło zgłoszenie dotyczące zamiaru usunięcia drzew z terenu działek nr [...] i [...] obręb G. w gminie D. Burmistrz ustalił, że na ww. działkach zlokalizowane jest stanowisko archeologiczne wpisane do rejestru zabytków pod nr rej. [...] - Dec. [...] z dnia 15 grudnia 1969 r., a następnie przekazał sprawę Konserwatorowi. Konserwator, zawiadomieniem z 6 grudnia 2024 r. przekazał sprawę Burmistrzowi wskazując, że zgodnie ze złożonym doprecyzowaniem wniosku oraz załączoną do wniosku skorygowaną mapą sytuacyjną z lokalizacją drzew, zgłoszenie dotyczy zamiaru usunięcia drzew poza terenem stanowiska archeologicznego, co oznacza, że nie posiada właściwości w sprawie zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew z terenu nie wpisanego do rejestru zabytków. W odpowiedzi na wniosek Konserwator podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zdaniem Konserwatora, zgłoszenie dotyczy zamiaru usunięcia drzew rosnących poza terenem stanowiska archeologicznego, tj. drzew zlokalizowanych na terenie nie wpisanym do rejestru zabytków. W związku z tym, zgodnie z art. 83a, ust. 1, art. 83f ust. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1336 ze zm.; dalej: u.o.p.) Konserwator nie posiada kompetencji do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy dotyczącej zgłoszenia zamiaru usunięcia drzew z terenu części nieruchomości niewpisanej do rejestru zabytków. Naczelny Sąd Administracyjny zaważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 83a, ust. 1 u.o.p. zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a w przypadku gdy zezwolenie dotyczy usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków - wojewódzki konserwator zabytków. Ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 15 grudnia 1969 r., nr [...] wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że za zabytek uznana została wyłącznie osada otwarta, tj. obszar zabytkowy o wymiarach 200x80 metrów. Z akt sprawy nie wynika, aby do rejestru zabytków została wpisana cała nieruchomość, na której posadowione jest stanowisko archeologiczne, czy też jego otoczenie. Organem właściwym do rozpoznania wniosku o wydanie zezwolenia na wycinkę drzewa, na podstawie art. 83a, ust. 1 u.o.p., jest więc organ samorządu terytorialnego, tj. Burmistrz. Odnosząc się do argumentacji zawartej we wniosku Burmistrza o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego NSA wyjaśnia, że zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zakres ochrony prawnej zabytku nieruchomego determinowany jest decyzją wojewódzkiego konserwatora zabytków o wpisie do rejestru zabytków. Przyjęcie stanowiska, że wojewódzki konserwator zabytków jest właściwy do udzielenia zezwolenia na usunięcie drzewa w każdej sytuacji, gdy drzewo to znajduje się na terenie nieruchomości, na której znajduje się zabytek nieruchomy wpisany do rejestru zabytków, doprowadziłoby do nieuprawnionego rozszerzenia kompetencji wojewódzkiego konserwatora zabytków w stosunku do nieruchomości lub ich części niepodlegających jego ochronie (zob. postanowienie NSA z 9 lutego 2023 r., III OW 145/22, LEX nr 3500189 oraz postanowienie NSA z 25 lipca 2019 r., sygn. II OW 39/19). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.