III OW 56/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Teresa Zyglewska sędzia del. WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 25 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty Szamotulskiego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Starostą Szamotulskim, a Burmistrzem Miasta i Gminy Wronki w przedmiocie wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy o wpis do ewidencji szkół i placówek niepublicznych – Niepublicznej Szkoły Podstawowej (...) postanawia: wskazać Starostę Szamotulskiego jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z dnia 9 lipca 2026 r. (data prezentaty NSA), na podstawie art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691) oraz art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.), Starosta Szamotulski (dalej także jako: "Starosta") wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy Wronki (dalej także jako: "Burmistrz", "Burmistrz Miasta i Gminy"), a Starostą, poprzez wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy jako organu właściwego do załatwienia sprawy o wpis do ewidencji szkół i placówek niepublicznych – Niepublicznej Szkoły Podstawowej (...). Odpowiedź na wniosek nie została złożona. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: Dnia 29 kwietnia 2026 r. G. Sp. z o.o. (...), złożyła do Urzędu Miasta i Gminy we Wronkach wniosek o wpis do ewidencji szkół i placówek niepublicznych Niepublicznej Szkoły Podstawowej (...). Burmistrz Miasta i Gminy uznał, że nie jest organem właściwym w sprawie i pismem z dnia 29 maja 2026 r., na podstawie art. 19 oraz art. 65 § 1 k.p.a., przekazał wniosek wraz z dokumentacją do Starosty. W uzasadnieniu wskazano art. 168 ust. 1 oraz art. 8 ust. 16 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2026 r. poz. 820). Starosta nigdy nie był i w aktualnym roku szkolnym, również nie jest organem rejestrującym, ani prowadzącym dla żadnej szkoły podstawowej, żadnego typu, podczas gdy w tym samym czasie Burmistrz Miasta i Gminy jest zarówno organem rejestrującym, jak i prowadzącym dla sześciu szkół podstawowych w roku szkolnym 2025/2026 oraz tej samej liczby szkół podstawowych w roku szkolnym 2026/2027 (zgodnie z planami organizacyjnymi). Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. z dnia 21 stycznia 2026 r., Dz.U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Przez spór kompetencyjny (także o właściwość), o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Starostą, a Burmistrzem Miasta i Gminy jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do załatwienia sprawy o wpis do ewidencji szkół i placówek niepublicznych – Niepublicznej Szkoły Podstawowej (...). Dla rozstrzygnięcia zaistniałego sporu należy w pierwszym rzędzie przytoczyć obowiązujące rozwiązania prawne i dokonać wykładni przepisów znajdujących zastosowanie w rozpatrywanym przypadku. W świetle art. 2 pkt 2 lit. a ustawy Prawo oświatowe, system oświaty obejmuje szkoły podstawowe, w tym: specjalne, integracyjne, dwujęzyczne, z oddziałami przedszkolnymi, integracyjnymi, specjalnymi, przysposabiającymi do pracy, dwujęzycznymi, sportowymi i mistrzostwa sportowego, sportowe i mistrzostwa sportowego. W myśl art. 8 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe w zw. z art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe, szkoła i placówka może być szkołą i placówką publiczną albo niepubliczną, zaś szkoły publiczne i niepubliczne dzielą się na następujące typy, w tym: ośmioletnią szkołę podstawową i szkoły ponadpodstawowe. Zgodnie z art. 8 ust. 15 ustawy Prawo oświatowe, zakładanie i prowadzenie publicznych przedszkoli, w tym z oddziałami integracyjnymi lub specjalnymi, przedszkoli integracyjnych i specjalnych oraz innych form wychowania przedszkolnego, o których mowa w art. 32 ust. 2, szkół podstawowych, w tym integracyjnych oraz z oddziałami integracyjnymi lub specjalnymi, z wyjątkiem szkół podstawowych specjalnych, szkół podstawowych dwujęzycznych, szkół artystycznych oraz szkół przy zakładach karnych, szkół w okręgowych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich, należy do zadań własnych gminy. Zgodnie z art. 8 ust. 16 ustawy Prawo oświatowe, zakładanie i prowadzenie publicznych szkół podstawowych specjalnych, szkół ponadpodstawowych, w tym integracyjnych oraz z oddziałami integracyjnymi lub specjalnymi, szkół sportowych i mistrzostwa sportowego oraz placówek wymienionych w art. 2 pkt 3-8, z wyjątkiem szkół i placówek o znaczeniu regionalnym i ponadregionalnym, należy do zadań własnych powiatu, z zastrzeżeniem ust. 6. Stosownie do art. 11 ust. 2 pkt 2 zapewnienie kształcenia, wychowania i opieki, w tym kształcenia specjalnego i profilaktyki społecznej, jest zadaniem oświatowym powiatów – w szkołach i placówkach, o których mowa w art. 8 ust. 16. W myśl art. 29 ust. 3 ustawy Prawo oświatowe, zadania i kompetencje JST, o których mowa m.in. w art. 168 ust. 1, 9 i 11-13 ustawy Prawo oświatowe, wykonuje odpowiednio wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, marszałek województwa. Właściwość rzeczowa konkretnego organu ewidencyjnego wynika z przypisania zadań oświatowych do szczebla jednostki samorządu terytorialnego właściwych do prowadzenia poszczególnych typów szkół i rodzajów placówek. Zgodnie art. 168 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe, osoby prawne i osoby fizyczne mogą zakładać szkoły i placówki niepubliczne po uzyskaniu wpisu do ewidencji prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego obowiązaną do prowadzenia odpowiedniego typu publicznych szkół i placówek. Wskazać należy, że ustawodawca określa podmioty zdolne do zakładania szkół niepublicznych. Są nimi osoby prawne i fizyczne. Może to nastąpić po uzyskaniu wpisu do ewidencji prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego. Jak wskazuje orzecznictwo administracyjne, wykładnia literalna przedstawionego uregulowania wskazuje wprost, że warunkiem sine qua non założenia szkoły niepublicznej jest wcześniejsze uzyskanie wpisu do ewidencji prowadzonej przez właściwą jednostkę samorządu terytorialnego. Do czasu uzyskania wpisu w ewidencji nikt nie ma prawa zakładać szkoły niepublicznej (tak: M. Pyter [w:] A. Balicki, M. Pyter, Prawo oświatowe. Komentarz, wyd. 1, 2017, art. 168, Legalis). Dalej, przedmiotem regulacji w rozdziale 8 ustawy Prawo oświatowe są niepubliczne szkoły w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, placówki oświatowo-wychowawcze, kształcenia ustawicznego oraz artystyczne (art. 2 pkt 3-5 ustawy Prawo oświatowe). Art. 8 ustawy Prawo oświatowe przewiduje, iż szkoła i placówka może być szkołą i placówką publiczną albo niepubliczną. Rozdział 8 ustawy Prawo oświatowe określa szczegółowe przepisy w zakresie jednostek niepublicznych. Nie jest on jednak jedyną częścią ustawy Prawo oświatowe, która odnosi się do szkół i placówek niepublicznych (tak: G. Krawiec [w:] G. Krawiec (red.), Prawo oświatowe. Komentarz, wyd. 1, 2025, art. 168, Legalis). Mając na uwadze powyższe regulacje wskazać należy, że stosując zasady wykładni prawa z art. 8 ust. 16 ustawy Prawo oświatowe – uwzględniając realia i istotę sporu w niniejszej sprawie – należy dekodować normę, z której wynika, że do zadań własnych powiatu należy zakładanie i prowadzenie ewidencji szkół i placówek niepublicznych, w tym niepublicznych szkół podstawowych mistrzostwa sportowego. Art. 8 ust. 16 ustawy Prawo oświatowe wprost wymienia, że do zadań własnych powiatu należy zakładanie i prowadzenie ewidencji szkół sportowych i mistrzostwa sportowego. Niewątpliwie niepubliczna szkoła podstawowa mistrzostwa sportowego mieści się w definicji szkół sportowych i mistrzostwa sportowego, o których mowa w art. 8 ust. 16 ustawy Prawo oświatowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszym składzie, zasadą powinno być ustalenie, że organem właściwym w przedmiocie zakładania oraz prowadzenia ewidencji szkół sportowych i mistrzostwa sportowego – niezależnie od tego, czy jest to szkoła publiczna czy niepubliczna oraz czy jest to ośmioletnia szkoła podstawowa czy szkoła ponadpodstawowa – jest powiat, tj. starosta jako członek zarządu powiatu lub prezydent miasta jako pełniący funkcje organu powiatu w miastach na prawach powiatu (art. 27 ust. 1 i art. 92 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym; Dz.U. z 2025 r. poz. 1684). Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela argumentacji Starosty, że w art. 8 ust. 16 ustawy Prawo oświatowe mowa jest wyłącznie o zakładaniu i prowadzeniu publicznych szkół sportowych i mistrzostwa sportowego. Określenie publicznych występuje również w art. 8 ust. 15 ustawy Prawo oświatowe, więc trudno uznać, że do zadań publicznych powiatu nie będą należeć niepubliczne szkoły sportowe i mistrzostwa sportowego, a obowiązek prowadzenia ewidencji w takich przypadkach miałby spoczywać na gminie na zasadzie a contrario. Dodać należy, że w ogólnodostępnej Wyszukiwarce Rejestru Szkół i Placówek Oświatowych (RSPO; www.rspo.gov.pl) po wpisaniu frazy: "Niepubliczna Szkoła Podstawowa (...)" pojawia się jedenaście wyników wyszukiwania, z których wynika, że organem prowadzącym ewidencję szkół i placówek oraz przekazującym dane do RSPO jest starosta lub prezydent miasta na prawach powiatu. Konkludując organem właściwym do wpisania do ewidencji szkół i placówek niepublicznych – Niepublicznej Szkoły Podstawowej (...) – będzie Starosta Szamotulski. Z tych względów i na podstawie art. 4 p.p.s.a. i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.