III OW 189/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza [...] o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Burmistrzem [...] a Dyrektorem Zarządu Zlewni w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie przywrócenia pierwotnych stosunków wodnych na działce postanawia: wskazać Dyrektora Zarządu Zlewni w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie jako organ właściwy w sprawie.

, UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 21 października 2022 r. Burmistrz [...] zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Dyrektorem Zarządu Zlewni w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (zwany dalej jako Dyrektor Zarządu Zlewni) poprzez wskazanie Dyrektora Zarządu Zlewni jako organu właściwego do rozpoznania wniosku H. K. w sprawie przywrócenia pierwotnych stosunków wodnych na działce nr [...] położonej w miejscowości P., gmina P. W uzasadnieniu Burmistrz [...] wyjaśnił, że pismem z dnia 18 maja 2022 r. Dyrektor Zarządu Zlewni przekazał mu do rozpatrzenia wniosek H. K. o wszczęcie i przeprowadzenie postępowania mającego na celu zaprzestanie zalewania jej nieruchomości wodami pochodzącymi ze stawu znajdującego się na nieruchomości sąsiedniej nr [...] w miejscowości P., gmina P. Mając na względzie, że w świetle art. 16 pkt 65 lit. c ustawy z dnia 20 lipca z 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2021 poz. 2233 z późn. zm) zwanej dalej Prawo wodne, stawy są urządzeniami wodnymi, a zgodnie z art. 191 ust. 1 Prawa wodnego w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, właściwym jest organ Wód Polskich, wniosek H. K. winien być, zdaniem Burmistrza, rozpoznany przez Dyrektora Zarządu Zlewni. W odpowiedzi na ww. wniosek Dyrektor Zarządu Zlewni wniósł o wskazanie Burmistrza [...], jako organu właściwego w przedmiotowej sprawie. Wskazano, że z pisma H. K. wynika, iż właściciel działki nr [...] dokonał zmiany kierunku odpływu wody ze źródła poprzez zasypanie rowu odprowadzającego wodę, pośrednio przekierowując wodę na działkę sąsiednią należącą do wnioskodawczyni. Podkreślono przy tym, że w rejestrach Państwowego Gospodarstwa Wodnego nie odnotowano zgłoszenia wodnoprawnego związanego z budową stawu lub wniosku o wydanie pozwolenia wodnoprawnego. Biorąc pod uwagę powyższe, a w szczególności fakt, iż z pisma wnioskodawczyni wynika, że do zalewania jej działki doszło wskutek pierwotnego zakopania rowu odprowadzającego wodę ze źródła, organ uznał, że doszło do naruszenia stosunków wodnych. Zastosowanie w sprawie znajdzie zatem art. 234 ust. 1 Prawa wodnego. Zdaniem organu, kwestia budowy stawu jest w drugorzędna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem kompetencyjnym pomiędzy Burmistrzem [...] a Dyrektorem Zarządu Zlewni, który sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wniosek H. K. dotyczący przywrócenia pierwotnych stosunków wodnych na działce nr [...] winien zostać rozpoznany w trybie art. 191 ust. 1 Prawa wodnego czy też w trybie art. 234 ust. 3 tej ustawy. Zgodnie z art. 191 ust. 1 Prawa wodnego, w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód. Z kolei w myśl art. 234 ust. 1 Prawa wodnego właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 234 ust. 2 Prawa wodnego). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3 Prawa wodnego). W pierwszym przypadku organem właściwym jest organ Wód Polskich. Zgodnie bowiem z art. 240 ust. 4 pkt 1 lit. b w związku z art. 397 ust. 3 pkt 2 Prawa wodnego organem właściwym do wydania pozwolenia wodnoprawnego jest dyrektor zarządu zlewni (lub w ściśle określonych przypadkach, które nie znajdują w tej sprawie zastosowania, dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej). W drugim przypadku właściwy jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Z wykładni cytowanych przepisów wynika, że regulacja określona w art. 234 ust. 3 Prawa wodnego ma zastosowanie, gdy właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie. Natomiast art. 191 ust. 1 Prawa wodnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia właściwego organu Wód Polskich w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego. Utrzymywanie urządzeń wodnych polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji, o czym mowa w art. 188 ust. 1 ww. ustawy. Jest to zatem pojęcie szerokie i dotyczy różnego rodzaju czynności, których końcowym celem ma być zachowanie funkcji urządzenia wodnego. Szeroki jest także katalog urządzeń wodnych wynikający z definicji sformułowanej w art. 16 pkt 65 Prawa wodnego, zgodnie z którą przez urządzenia wodne rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów (m.in. postanowienie NSA z 16 listopada 2022 r. sygn. akt II OW 13/22; postanowienie NSA z 26 lipca 2022 r. sygn. akt III OW 213/21; postanowienie NSA z 17 maja 2022 r. sygn. akt III OW 195/21; postanowienie NSA z 10 maja 2022 r. sygn. akt III OW 180/21). Mając na względzie art. 16 pkt 65 lit. c Prawa wodnego uznać należało, że ww. staw jest urządzeniem wodnym. Analiza akt przedmiotowej sprawy, a w szczególności pisma wnioskodawczyni z dnia 15 marca 2022 r. prowadzi do wniosku, że zwróciła się ona do Dyrektora Zarządu Zlewni z żądaniem wszczęcia postępowania w trybie art. 191 ust. 1 Prawa wodnego. H. K. domagała się bowiem nałożenia na właściciela nieruchomości nr [...], w związku z wykonaniem przez niego urządzenia wodnego - stawu, zaprzestania jakiegokolwiek zalewania przez wodę za stawu jej nieruchomości. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że na ww. działce około 2018 r. wykopany został staw. Z części ziemi pozostałej po wykopie został wokół stawu utworzony wał o wysokości ok. 1,5 m. W dolnej części wału został wypuszczony dren, który odprowadza wodę ze stawu bezpośrednio na działkę wnioskodawczyni, która graniczy bezpośrednio z ww. terenem. Odprowadzane są nim ogromne ilości wody, które nie mogą zostać w żaden sposób zagospodarowane, przez co działka wnioskodawczyni jest regularnie zalewana i aktualnie jest cały czas terenem podmokłym. Pomimo upomnień kierowanych do ojca właścicielki działki nr [...] wskazujących na zalewanie nieruchomości przez wody ze stawu, nie przyniosły one żadnego rezultatu. Wnioskodawczyni podkreśliła nadto, że nie posiada urządzonego dojazdu do swojej nieruchomości. Z uwagi na bezpośrednie sąsiedztwo stawu utworzenie takiej drogi jest niemożliwe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób sformułowania powyższego wniosku pozwala na przyjęcie, że intencją wnioskodawczyni było w istocie wszczęcie postępowania na podstawie art. 191 ust. 1 Prawa wodnego, ponieważ niewłaściwe funkcjonowanie istniejącego urządzenia wodnego – stawu znajdującego się na działce nr [...], szkodliwie oddziaływującego na grunt wnioskodawczyni, związane jest niewątpliwie z jego nienależytym utrzymywaniem, a więc odnosi się do hipotezy wskazanej wyżej normy. W efekcie uznać należało, że organem właściwym do rozpoznania złożonego przez H. K. wniosku jest Dyrektor Zarządu Zlewni. Na tym organie zatem ciąży obowiązek podjęcia stosownych czynności w sprawie. Z powyższych względów i na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 oraz art. 4 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji postanowienia.