III OW 179/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia del. WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy K. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy K. a Komendantem [...] w P. w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie ustalenia i wypłaty świadczenia rekompensującego utracone wynagrodzenie z tytułu odbytych ćwiczeń wojskowych postanawia: oddalić wniosek.

Wnioskiem z 19 października 2022 r. Wójt Gminy K. (dalej jako organ samorządu terytorialnego) zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Komendantem [...] (dalej jako dowódca jednostki wojskowej) w sprawie z wniosku z 6 lipca 2022 r. R. S. (zainteresowany) o ustalenie i wypłatę należnego świadczenia rekompensującego z tytułu odbycia ćwiczeń wojskowych. W uzasadnieniu wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego organ samorządu terytorialnego wskazał, że 6 lipca 2022 r. zainteresowany zwrócił się do niego z wnioskiem o ustalenie i wypłatę należnego świadczenia rekompensującego żołnierzom rezerwy z tytułu odbycia ćwiczeń wojskowych. W piśmie z 8 lipca 2022 r. organ samorządu terytorialnego poinformował zainteresowanego, że zgodnie z art. 312 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r., poz. 655 ze zm.) świadczenie pieniężne ustala i wypłaca dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz pełni służbę. Następnie 12 sierpnia 2022 r. zainteresowany złożył ponowny wniosek do Urzędu Gminy K. wraz z wnioskiem do Komendanta [...] z 11 lipca 2022 r. oraz odpowiedzią na ten wniosek z 3 sierpnia 2022 r., w której dowódca jednostki wojskowej poinformował zainteresowanego, że wypłaty rekompensaty dokonuje Urząd Gminy. Pismem z 18 sierpnia 2022 r. organ jednostki samorządu terytorialnego na podstawie art. 65 § 1 K.p.a. przekazał ww. wniosek o wypłatę rekompensaty, ustalając, że organem właściwym w sprawie jest [...]. W ocenie wnioskodawcy art. 801 ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, na który powołuje się Komendant [...] (w piśmie do Wójta Gminy K. z 14 września 2022 r.) dotyczy tylko i wyłącznie ćwiczeń wojskowych, nie obejmuje on natomiast okresu przed i po ćwiczeniach. Wypłata rekompensaty dokonywana jest natomiast po zakończeniu ćwiczeń wojskowych i nie wspomina, aby wypłata rekompensaty była częścią tychże ćwiczeń. Gdyby natomiast przyjąć argumentację dowódcy jednostki wojskowej, to ustawodawca utrzymałby w mocy poszczególne jednostki redakcyjne uchylanej ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 372 ze zm.) oraz aktów wykonawczych dotyczących wypłaty świadczeń pieniężnych za odbyte ćwiczenia wojskowe. Zdaniem wnioskodawcy art. 801 ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny dotyczy organizacji zaplanowanych w 2022 roku ćwiczeń wojskowych, realizacji planów i wydanych na tej podstawie dokumentów organizacyjnych, a nie uprawnień żołnierzy do wypłaty świadczeń pieniężnych, co ustawodawca szczegółowo określił w dziale XII rozdziale 3 ustawy o obronie Ojczyzny. W odpowiedzi na wniosek dowódca jednostki wojskowej wniósł o wyznaczenie organu samorządu terytorialnego jako organu właściwego do załatwienia sprawy ewentualnie o orzeczenie, że z organów administracji występujących w sprawie żaden nie jest właściwy do rozpatrzenia złożonego w sprawie wniosku. Zdaniem dowódcy jednostki, pomimo wejścia w życie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 maja 2022 r. w sprawie świadczenia pieniężnego dla żołnierzy pełniących terytorialną służbę wojskową, żołnierzy aktywnej rezerwy i żołnierzy pasywnej rezerwy (Dz. U. poz. 1112), to zasady stosowania właściwych przepisów do ćwiczeń wojskowych zaplanowanych na 2022 r. zostały określone na poziomie ustawy w rozdziale dotyczącym przepisów przejściowych i dostosowujących. Nie sposób także zgodzić się z poglądem wnioskodawcy, że przepis art. 801 ust. 1, czy ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny dotyczy tylko i wyłącznie ćwiczeń wojskowych, nie obejmuje on natomiast okresu przed i po ćwiczeniach. Przepis ten należy rozpatrywać kompleksowo, bowiem obejmuje powoływanie na ćwiczenia oraz kwestie związane z uprawnieniami żołnierzy rezerwy, w tym kwestie finansowe. Wypłata rekompensaty z tytułu utraconego wynagrodzenia jest uprawnieniem wynikającym z realizacji ćwiczeń wojskowych, podobnie jak koszty stawiennictwa na te ćwiczenia. Nadto dowódca jednostki wojskowej stwierdził, że nie uznaje się właściwym do załatwienia sprawy również w wypadku uznania właściwości dowódców jednostek wojskowych, bowiem nie jest dowódcą jednostki, w której wnioskodawca pełnił czynną służbę wojskową, polegającą na odbyciu ćwiczeń wojskowych, za wnioskowany okres wypłaty świadczenia pieniężnego. Nie jest w posiadaniu teczki akt personalnych żołnierza ani wtórnika karty ewidencyjnej, czy karty powołania, z których mógłby wywodzić swoją odpowiedzialność i właściwość. Jak wynika z zaświadczenia wydanego przez [...] Komendanta [...] z [...] lipca 2022 r. zainteresowany odbył ćwiczenia wojskowe dla żołnierzy rezerwy w dniach 01.03.2022 r.- 29.04.2022 r. w [...] i za ten okres, w związku z tymi ćwiczeniami rezerwy domaga się zapłaty świadczenia pieniężnego, ewentualnie zatem ten organ winien być stroną niniejszego sporu kompetencyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – zwanej dalej P.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 P.p.s.a.). Przez spór należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia sprawy (spór pozytywny) albo gdy każdy z organów uważa się za niewłaściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny), przy czym żaden z organów pozostając w sporze nie podejmuje stosownego rozstrzygnięcia, oczekując na zajęcie stanowiska przez ten właściwy. Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawiony wyłącznie do rozpoznania sporu na tle danej, konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej. W ramach rozpoznania sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego Sąd ten nie może podejmować rozstrzygnięć o charakterze abstrakcyjnym, a więc nie może dokonać wykładni prawa oderwanej od konkretnej sprawy, która to wykładnia będzie miała wiążący charakter względem innych sądów i organów. Spór w niniejszej sprawie nie został oparty na jednoznacznie ustalonym stanie faktycznym. Przekazując sobie bowiem wniosek zainteresowanego o ustalenie i wypłatę świadczenia pieniężnego dla żołnierza za odbyte ćwiczenia wojskowe zarówno organ samorządu terytorialnego jak i dowódca jednostki ograniczyły się do kwestii ustalenia właściwości rzeczowej w sprawie, pomijając zupełnie ustalenie, w której jednostce wojskowej zainteresowany odbył ćwiczenia wojskowe. Kwestia ta została dopiero podniesiona w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, w którym dowódca jednostki – Komendant [...], wskazał, że zainteresowany odbywał je w [...], co dowodzi zaświadczenie wydane przez jej [...] 4 lipca 2022 r. Oznacza to, że na gruncie niniejszej sprawy powstały spór kompetencyjny ma charakter pozorny, bowiem nie dotyczy ustalenia właściwości rzeczowej i miejscowej organu w konkretnej sprawie. W ramach rozpoznania sporu kompetencyjnego nie można natomiast określić "generalnie" właściwości rzeczowej organów do rozpoznania określonej kategorii spraw, z pominięciem właściwości miejscowej tym bardziej, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów, aby wniosek zainteresowanego był kiedykolwiek przesyłany [...]. Oznacza to, że organy administracyjne objęte niniejszym wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego nie wyjaśniły prawidłowo stanu faktycznego sprawy, co wyklucza w konsekwencji wskazanie przez Naczelny Sąd Administracyjny organu właściwego w sprawie. Z tych względów i na podstawie art. 151 w związku z art. 64 § 3 oraz w związku z art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.