III OW 104/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Mirosław Wincenciak, Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski, po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty Bydgoskiego z 4 sierpnia 2022 r. znak [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą Bydgoskim a Marszałkiem Województwa Kujawsko-Pomorskiego przez wskazanie organu właściwego w sprawie przeprowadzenia postępowania w związku z zanieczyszczeniem gruntu, do którego doszło w wyniku kolizji samochodu ciężarowego na drodze ekspresowej postanawia: wskazać Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 4 sierpnia 2022 r. Starosta Bydgoski wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość przez wskazanie Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego jako organu właściwego do przeprowadzenia postępowania w trybie art. 362 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2021 r., poz. 1973 ze zm. – dalej: p.o.ś.) w związku z zanieczyszczeniem gruntu na terenie działek nr ewid. [...], do którego doszło 15 stycznia 2021 r. na skutek kolizji samochodu ciężarowego na drodze ekspresowej 8-5 (46 km) w [...], gm. [...], powiat bydgoski. W uzasadnieniu wniosku Starosta Bydgoski wskazał, że pismem z 19 marca 2021 r. Kujawsko-Pomorski Wojewódzki lnspektor Ochrony Środowiska przekazał informację o ustaleniach z kontroli rozpoznania zanieczyszczenia w terenie. Z dokumentacji wynikało, że 15 stycznia 2021 r. doszło do kolizji samochodu ciężarowego na drodze ekspresowej. W wyniku tej kolizji doszło do przewrócenia się samochodu oraz wysypania przewożonych odpadów złomu na pobocze drogi. Dodatkowo doszło do rozszczelnienia zbiornika z olejem napędowym w tym pojeździe i wyciekiu około 300 litrów oleju napędowego do gruntu. Organ inspekcji ochrony środowiska wskazał także przewoźnika odpowiedzialnego za przewóz odpadów. Jedynym faktycznym następstwem zdarzenia było zanieczyszczenie gleby w poboczu drogi, w miejscu rozlania się oleju napędowego. Ponadto, w ramach kontroli przeprowadzonej przez pracowników organu inspekcji ochrony środowiska, została pobrana do badań laboratoryjnych jedna próbka gleby. Pobrany materiał poddano analizie laboratoryjnej oraz porównano z normami określonymi w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi (Dz. U. z 2016 r., poz. 1395). Wyniki badań pobranej próbki gleby wskazywały na jej znaczne zanieczyszczenie węglowodorami ropopochodnymi. Obecność oraz wysoka koncentracja oznaczanych związków świadczą o pochodzeniu mającym bezpośredni związek z wyciekiem oleju napędowego ze zbiornika pojazdu ciężarowego do gruntu. Starosta Bydgoski wskazał, że do zdarzenia drogowego doszło w ramach drogi ekspresowej. Drogi ekspresowe zaliczane są do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko. Oznacza to, że doszło do zanieczyszczenia gruntu w pasie drogi ekspresowe, na skutek zdarzenia na terenie "zakładu" (w rozumieniu art. 3 pkt 48 p.o.ś.), gdzie jest eksploatowana "instalacja" (w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś.), która jest kwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2022 r., poz. 1029 ze zm., dalej: ustawa środowiskowa). Uzasadnia to właściwość Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego w tej sprawie. W odpowiedzi na wniosek Marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego wniósł o wskazanie Starosty Bydgoskiego jako organ właściwego w sprawie. W tego rodzaju sprawach odpowiedzialność przypisana jest do podmiotu, a nie do miejsca korzystania ze środowiska. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporu polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 362 ust. 1 p.o.ś., jeżeli podmiot korzystający ze środowiska negatywnie oddziałuje na środowisko, organ ochrony środowiska może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek: 1) ograniczenia oddziaływania na środowisko i jego zagrożenia; 2) przywrócenia środowiska do stanu właściwego. Ogólna właściwość organów ochrony środowiska została uregulowana w art. 378 p.o.ś. Zgodnie z art. 378 ust. 1 p.o.ś., starosta jest organem właściwym w sprawach, o których między innymi mowa w art. 362 p.o.ś. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 378 ust. 2a pkt 1 p.o.ś., zgodnie z którym marszałek województwa jest właściwy w sprawach przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zakładów, gdzie jest eksploatowana instalacja, która jest kwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy środowiskowej. Stanowisko Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego nie zasługuje na uwzględnienie. Istotnie, norma z art. 362 ust. 1 p.o.ś. określa podmiot, na który może zostać nałożony jeden z obowiązków przewidzianych w tym zakresie, ale okoliczność ta pozostaje bez wpływu na właściwość organu ochrony środowiska. Ta została bowiem uregulowana w cytowanym art. 378 p.o.ś. W tej sprawie zdarzenie miało miejsce na terenie zakładu, gdzie jest eksploatowana instalacja mogąca zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, ponieważ tego rodzaju instalacją jest niewątpliwie droga ekspresowa, co nie jest w tej sprawie kwestionowane. W tej sytuacji organem ochrony środowiska właściwym w sprawie jest właściwy miejscowo marszałek województwa, a więc Marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego, co wynika z art. 378 ust. 2 pkt 1 p.o.ś. Z tych względów i na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.