III OSK 767/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tamara Dziełakowska sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (sprawozdawca) sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 30 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku M.J. o zawieszenie postępowania oraz o wyłączenie sędziego NSA Sławomira Wojciechowskiego, sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza i sędziego delegowanego WSA Mariusza Kotulskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt III OSK 767/26 w sprawie ze skargi kasacyjnej M.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 grudnia 2025 r. sygn. akt II SAB/Lu 83/25 w sprawie ze skargi M.J. na bezczynność [...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia 1. oddalić wniosek o wyłączenie sędziów, 2. oddalić wniosek o zawieszenie postępowania.

M.J. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na bezczynność [...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Wyrokiem z 18 grudnia 2025 r., II SAB/Lu 83/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę. Od powyższego wyroku skarżący wywiódł skargę kasacyjną. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt III OSK 767/26. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczono termin rozprawy oraz skład orzekający, o czym zawiadomiono skarżącego. W pierwszym piśmie z 25 lipca 2026 r. skarżący złożył wniosek o zawieszenie postępowania oraz wyłączenie sędziego delegowanego WSA Mariusza Kotulskiego od orzekania w niniejszym postępowaniu. Skarżący wniósł o "zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania skargi konstytucyjnej Ts 141/25 której to postanowienie z 23 października 2025 r. nadano bieg skardze o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; o skierowanie wniosku o NSA o podjęcie uchwały: Czy udział w składzie sądu sędziego z sądu niżej instancji delegowanego przez Ministra Sprawiedliwości lub Prezesa NSA w trybie art. 77 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie wyższej instancji niż ta do której posiada nominację Prezydenta RP – jest sprzeczny z przepisami prawa i prowadzi do nieważności postępowania?". W drugim piśmie z 25 lipca 2026 r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie sędziego delegowanego WSA Mariusza Kotulskiego, sędziego NSA Sławomira Wojciechowskiego, sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza, w trybie wskazanym w wyroku TSUE z 24 marca 2026 r. C-521/21 i w wyroku TSUE z 16 lipca 2026 w sprawach połączonych C-96/24, C-103/24, C-112/24. W uzasadnieniu pism została przedstawiona argumentacja mająca na celu wykazanie zasadności powyższych wniosków. W złożonych oświadczeniach sędziowie NSA: Przemysław Szustakiewicz, Sławomir Wojciechowski i sędzia delegowany WSA Mariusz Kotulski oświadczyli, że po ich stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 i 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku o zawieszenie postępowania należy wskazać, iż podlega on oddaleniu. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przepis ten przewiduje fakultatywną kompetencję sądu administracyjnego, co oznacza, iż Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zobligowany do zawieszenia postępowania w razie spełnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie. Jednocześnie rozstrzygnięcie zagadnienia, o którym mowa w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy sąd orzekający nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 października 2023 r., III OSK 7047/21). W ocenie NSA zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie byłoby niezasadne, gdyż sąd orzekający władny jest dokonać samodzielnej oceny zarzutu, zaś zawieszenie postępowania byłoby sprzeczne z zasadą ekonomiki procesowej. Stosownie do art. 7 p.p.s.a. Sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. Odnosząc się zatem do wniosku o wyłączenie od orzekania sędziego delegowanego WSA Mariusza Kotulskiego, zważyć należy, że stosownie do art. 19 p.p.s.a., wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Przepis ten łącznie z art. 18 § 1-3 p.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Stosownie zaś do treści art. 20 § 1 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 § 1-3 i art. 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność przewidzianą ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (przez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie SN z 7 września 1994 r., I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Biorąc pod uwagę oświadczenie sędziego delegowanego Mariusza Kotulskiego oraz to, że skarżący poza przytoczeniem licznego orzecznictwa, nie przedstawił żadnej argumentacji uzasadniającej słuszność złożonego wniosku, nie wskazał okoliczności wywołujących uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego objętego wnioskiem, wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie. Przesłanki do wyłączenia sędziego nie mogą stanowić bowiem, wbrew twierdzeniom skarżącego, ustrojowe podstawy delegowania sędziów wojewódzkiego sądu administracyjnego do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Skarżący nie wyjaśnił zresztą, w jaki sposób kwestia ta mogłaby wpłynąć na ewentualny brak bezstronności sędziego delegowanego WSA Mariusza Kotulskiego w odniesieniu do rozpoznawanej sprawy. Należy przypomnieć, że powołany do składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego sędzia, jest sędzią wojewódzkiego sądu administracyjnego delegowanym - zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa - do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Do składu orzekającego NSA wyznaczani są sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego powołani na to stanowisko przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego posiada jednak ustawowy instrument, jakim jest art. 13 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1264 ze zm.), pozwalający mu delegować, na czas określony, sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego, za jego zgodą, do pełnienia obowiązków sędziego w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Stosownie do art. 49 powołanej ustawy w związku z art. 81 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r., poz. 622 ze zm.) w składzie orzekającym Naczelnego Sądu Administracyjnego może brać udział tylko jeden sędzia delegowany do pełnienia czynności sędziowskich w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, przy czym sędzia delegowany nie może być przewodniczącym składu orzekającego. Skoro przepis art. 13 § 1 ww. ustawy nie wprowadza ograniczeń w zakresie delegowania do pełnienia obowiązków sędziego w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, to należy przyjąć, że sędzia wojewódzkiego sądu administracyjnego uprawniony jest do orzekania w tymże Sądzie. Stanowisko to wynika z ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. postanowienia NSA: z 8 października 2025 r., I GSK 1973/22, z 23 października 2024 r., III OSK 988/23, z 27 września 2024 r., III OSK 180/23, z 4 listopada 2025 r., III OSK 2419/24). W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do skierowania pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ani do przedstawienia zagadnienia do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów NSA, gdyż nie wyłoniło się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek o wyłączenie sędziego WSA Mariusza Kotulskiego od orzekania w niniejszej sprawie. Odnosząc się natomiast do wniosków o wyłączenie od orzekania sędziów wyznaczonych do rozpoznania niniejszej sprawy, tj. sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Sławomira Wojciechowskiego i Przemysława Szustakiewicza, wskazać należy, że w ocenie NSA w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające wyłączenie od orzekania ww. sędziów NSA. Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.). Przepisy powołanej ustawy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r. I OSK 2560/17, LEX nr 2725313 i z 27 sierpnia 2019 r. I OSK 2627/17, LEX nr 2725258). Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w pełni podziela dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r., II OSK 538/17, LEX nr 2508334, postanowienia NSA: z 15 marca 2016 r., I OZ 203/16, LEX nr 2003508 oraz z 28 stycznia 2015 r., II OZ 40/15, LEX nr 1640591). Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie I OSK 1917/18 (pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie Sąd ten wskazał, iż "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a.". W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca domagał się wyłączenia sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Sławomira Wojciechowskiego i Przemysława Szustakiewicza. Wniosek ten uzasadnił wskazując, że osoba powołana przez polityczną KRS nie jest bezstronnym i niezawisłym sądem ustanowionym ustawą. Odnosząc się do powyższego stanowiska stwierdzić należy, że nie zawiera ono uzasadnionych podstaw. Przede wszystkim w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca nie powołał się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia ww. sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przypomnieć należy, że w myśl art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, a o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. (tak NSA w postanowieniu z 4 listopada 2014 r., I OZ 938/14, LEX nr 1532890). Już sam ten fakt przesądza o niezasadności wniosku złożonego w rozpatrywanej sprawie. Uznać należy, że podane przez skarżącego we wniosku o wyłączenie sędziów okoliczności nie wskazują na możliwy brak bezstronności w rozpoznawaniu niniejszej sprawy. Samo osobiste przeświadczenie strony co do tego, że sędzia był powołany przez polityczną KRS i w związku z tym nie jest niezawisły, nie może być uznane za przemawiające za jego wyłączeniem. Jednocześnie złożone przez sędziów oświadczenia, iż w sprawie nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego co do prawdziwości tych oświadczeń. Ponieważ strona wnioskująca nie wskazała na jakiekolwiek przesłanki wskazane w art. 18 i 19 p.p.s.a., wystarczające w tym miejscu jest stwierdzenie, że brak było podstaw do wyłączenia ww. sędziów z mocy ustawy, jak i z uwagi na uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności. Powyższe stanowisko znajduje obecnie potwierdzenie także w treści wyroku TSUE z 24 marca 2026 r., C-521/21, w którym przyjęto, że przepisy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 477 Karty Praw Podstawowych UE należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uznaniu za "niezawisły i bezstronny sąd" składu orzekającego, w którym zasiada jednoosobowo sędzia powołany na swoje stanowisko w wyniku procedury powołania charakteryzującej się tym, że po pierwsze, kandydatura tego sędziego została zarekomendowana przez organ, który nie daje gwarancji niezależności wystarczających do tego, by wykluczyć w przekonaniu jednostek wszelkie uzasadnione wątpliwości co do prawidłowości procedur powoływania sędziów, w których organ ten uczestniczy, a po drugie, uczestnicy tej procedury nominacyjnej nie mieli prawa do skutecznego środka prawnego przed sądem, jeżeli nie zachodzą inne istotne okoliczności dotyczące kontekstu tego postępowania, które miałyby taki charakter i wagę, że rozpatrywane łącznie mogłyby podważyć niezawisłość lub bezstronność wspomnianego sędziego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił także wniosek o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Sławomira Wojciechowskiego i Przemysława Szustakiewicza od orzekania w niniejszej sprawie.