Sygnatura
III OSK 676/25
Wyrok NSA z 21 października 2026 r., III OSK 676/25 – funkcjonariusze Policji
Wynik
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
- Sąd
- Naczelny Sąd Administracyjny
- Data orzeczenia
- 21 października 2026
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 21 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Go 576/24 w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gorzowie Wielkopolskim z 24 września 2024 r., nr 10, znak K.F.1241.53.2024.MK w przedmiocie odmowy zmiany decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2. uchyla zaskarżoną decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gorzowie Wielkopolskim z 24 września 2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Powiatowego Policji w Ż. z 19 sierpnia 2024 r., 3. zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz J.W. kwotę 1500 (tysiąc pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 18 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Go 576/24, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", oddalił skargę J.W. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gorzowie Wielkopolskim z 24 września 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Komendanta Powiatowego Policji w Ż. z 19 sierpnia 2024 r., którą odmówiono skarżącej zmiany decyzji Komendanta Powiatowego Policji w Ż. z 28 grudnia 2020 r. w przedmiocie odmowy wypłaty skarżącej ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy w związku ze zwolnieniem ze służby w Policji. Komendant Wojewódzki Policji w Gorzowie Wielkopolskim, a następnie Sąd I instancji swoje rozstrzygnięcia oparli o treść art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 t.j.) dalej jako "k.p.a.", zgodnie z którym decyzja ostateczna może zostać w każdym czasie uchylona lub zmieniona o ile spełnione zostaną przesłanki braku nabycia przez stronę prawa na mocy decyzji ostatecznej oraz wystąpienie interesu społecznego lub słusznego interesu strony. W uzasadnieniu stanowiska wskazano, że przesłanki interesu społecznego i słusznego interesu strony nie mogą się wzajemnie wykluczać jak ma to miejsce w rozpatrywanym przypadku. W interesie społecznym jest bowiem, aby decyzja z 28 grudnia 2020 r. - co do której skarżąca nie wniosła odwołania - zachowała trwałość, natomiast w interesie strony leży zmiana tej decyzji i wypłata wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Sąd I instancji podkreślił również, że postępowanie toczące się w trybie art. 154 k.p.a. jest odrębnym postępowaniem względem tego, którego dotyczyło postępowanie prowadzone wcześniej w trybie zwykłym i organ orzekający w trybie art. 154 k.p.a. nie jest uprawniony do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, a jedynie do weryfikacji, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki, które przemawiałyby za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. Badanie słusznego interesu strony, jak również interesu społecznego nie może polegać na ocenie prawidłowości zastosowania przepisów prawa w toku wydawania decyzji ostatecznej oraz ocenie prawidłowości merytorycznego rozstrzygnięcia, a w ocenie Sądu I instancji do tego sprowadzało się żądanie skarżącej. Sąd zauważył też, że decyzja o odmowie wypłaty ekwiwalentu pieniężnego skarżącej zapadała już po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15, a więc nie sposób uznać, że po wydaniu decyzji doszło do takiej zmiany okoliczności, które czyniłyby zasadną ponowną ocenę wniosku skarżącej. W tym celu skarżącej służyło prawo do wniesienia odwołania, z którego nie skorzystała. Skargę kasacyjną wniosła skarżąca zaskarżając powyższy wyrok w całości, żądała uchylenia wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie rozpoznania skargi w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona oraz zasądzenia od strony przeciwnej na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wniosła również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Wyrokowi zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1. art. 151 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi, w sytuacji gdy wydane w sprawie decyzje w związku z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz procesowego przez organ powinny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. zostać uchylone w całości; 2. art. 154 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z tego artykułu, w sytuacji gdy w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki tego przepisu, tj. po pierwsze, sprawa dotyczy decyzji ostatecznej, po drugie, sprawa dotyczy decyzji, na mocy której skarżąca nie nabyła prawa, po trzecie za zmianą lub uchyleniem decyzji przemawiają zarówno wzgląd na interes społeczny, jak i słuszny interes skarżącej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że Sąd I instancji nie uwzględnił jako podstawy prawa do skorzystania z trybu określonego w art. 154 k.p.a. przypadku zmiany wykładni prawa. Celem zastosowania art. 154 k.p.a. nie jest eliminacja decyzji administracyjnej przez jej wadliwość, ale ze względu na wystąpienie innych przesłanek, również pozaprawnych. Skarżąca przytoczyła również charakterystykę problemu spraw dotyczących wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy podkreślając, że stanowisko sądów administracyjnych w tym zakresie jest całkowicie jednolite, o czym świadczy również fakt wycofania pytania prawnego z Trybunału Konstytucyjnego przez WSA w Białymstoku postanowieniem z 23 listopada 2023 r., ze wskazaniem na brak potrzeby rozstrzygnięcia sprawy przez Trybunał. Dodała również, że błędne jest stwierdzenie, iż w interesie społecznym leży ochrona decyzji administracyjnej, która stanowi przykład naruszenia wypełniania przez Rzeczpospolitą Polską obowiązków wynikających z zasady demokratycznego państwa prawnego, określonej w art. 2 Konstytucji RP. W ocenie skarżącej niezasadnym jest przedkładanie formalnego obowiązywania decyzji ostatecznej nad rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z prawem. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 t.j.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych. Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia. Zasadniczą przesłanką nieuwzględnienia wniosku skarżącej o zmianę ostatecznej decyzji Komendanta Powiatowego Policji z 28 grudnia 2020 r., którą odmówiono wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy było przyjęcie stanowiska przez organy Policji, że zmiana decyzji w trybie art. 154 k.p.a. nie może być traktowana jako kolejna instancja administracyjna i nie może służyć ona ponownemu merytorycznemu rozpoznaniu sprawy co do jej istoty. W ocenie organu oraz Sądu I instancji taka była intencja skarżącej, dlatego skarga na decyzję została oddalona. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym wyroku jest częściowo błędne, a tym samym skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Decyzja administracyjna wydana w sprawie z zakresu administracji publicznej przez uprawniony do tego organ administracji, działający w granicach prawa, korzysta z domniemania prawidłowości. Jeżeli decyzja taka jest jednocześnie decyzją ostateczną, korzysta ponadto z ochrony wynikającej z art. 16 k.p.a., co oznacza, że jej wzruszenie może nastąpić jedynie w przypadkach przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w ustawach szczególnych. Jednym z elementów systemu nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, obejmujących przypadki weryfikacji decyzji dotkniętych wadami niekwalifikowanymi oraz decyzji prawidłowych pod względem prawnym, jest postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. Stosownie do tego artykułu decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W myśl z kolei art. 154 § 2 k.p.a., w przypadkach określonych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji. Na podstawie art. 154 k.p.a. może być zmieniona lub uchylona decyzja ostateczna prawidłowa (wydana zgodnie z przepisami prawa), jak również decyzja wadliwa prawnie. Celem postępowania administracyjnego jest wydanie prawidłowego, zgodnego z prawem rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli rozstrzygnięcie nie jest prawidłowe, nie jest zgodne z prawem, możliwe jest jego wzruszenie. Natomiast gdy wadliwości rozstrzygnięcia nie uzasadniają ani stwierdzenia nieważności decyzji, ani wznowienia postępowania, ocena tych wadliwości może być przedmiotem postępowania o uchylenie lub zmianę decyzji w trybie art. 154 k.p.a. lub 155 k.p.a. Wymaga podkreślenia, że zmiana lub uchylenie decyzji z powodu przesłanek wymienionych w art. 154 § 1 k.p.a., w żadnym razie nie może prowadzić do wydania orzeczenia sprzecznego z prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 września 2016 r., I OSK 3065/15). Sąd I instancji trafnie zauważył, że postępowanie toczące się w trybie art. 154 k.p.a. jest "postępowaniem nowym (...) w stosunku do tego, którego dotyczyło postępowanie prowadzone wcześniej w trybie zwykłym", i pogląd ten należy uznać za w pełni zasadny. Przedmiotem tego postępowania nie jest bowiem ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty, lecz wyłącznie ocena, czy zachodzą ustawowe przesłanki uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa. Nie można jednak uznać tak jak Sąd I instancji, że ocena spełnienia przesłanek skutkujących zmianą zapadłej decyzji pozostaje w całkowitym oderwaniu od przepisów materialnoprawnych stanowiących podstawę dla decyzji, której zmiany żąda skarżąca. W orzecznictwie sądów administracyjnych aktualny jest pogląd, zgodnie z którym słuszny interes strony, w rozumieniu art. 154 § 1 k.p.a., musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Nie może być również sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 k.p.a., zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa (por. wyrok NSA z 18 października 2007 r. II OSK 1406/06). Należy jednocześnie podkreślić, że ustawowa przesłanka, o jakiej mowa w art. 154 k.p.a., tj. słuszny interes strony, nie jest przesłanką abstrakcyjną, ale konkretną, odnoszącą się do danej sprawy i wywodzoną z decyzji ostatecznej, co do której został uruchomiony tryb nadzwyczajny. Stąd nie jest możliwe wywiedzenie słusznego interesu strony tylko z art. 154 k.p.a., istnienie tego słusznego interesu musi wynikać z rozwiązań materialnoprawnych, na podstawie których wydana została ostateczna decyzja, co do której uruchomiono tryb z art. 154 k.p.a. (wyrok NSA z 13 lutego 2026 r., III OSK 1743/25, LEX nr 4026640). W judykaturze dopuszcza się, że jedną z przyczyn zastosowania art. 154 k.p.a. może być odmienna wykładnia prawa ukształtowana w orzecznictwie sądowym po wydaniu decyzji ostatecznej, a odnosząca się do podstawy prawnej wydania weryfikowanej decyzji ostatecznej, ponieważ celem zastosowania tego przepisu nie jest eliminowanie, na zasadzie tzw. uznania administracyjnego, decyzji administracyjnej, ze względu na jej istotną wadliwość, ale ze względu na wystąpienie innych przesłanek, także tych pozaprawnych (por. wyrok NSA z 9 listopada 2007 r., I OSK 1531/06). Istnienie zatem słusznego interesu strony lub interesu społecznego jako przesłanki do uruchomienia trybu z art. 154 k.p.a. musi być rozważane w odniesieniu do rozwiązań materialnoprawnych, na podstawie których wydana została ostateczna decyzja. W tym kontekście ewolucja wykładni prawa może stanowić podstawę do stwierdzenia, że za zmianą lub uchyleniem decyzji przemawia interes społeczny/publiczny lub słuszny interes strony. Podniesione zatem przez skarżącą w ramach skargi argumenty odnoszące się do kwestii niezgodności wydanych w sprawie decyzji organów z normami konstytucyjnymi powinny mieć wpływ na finalne rozstrzygnięcie organu. Dla oceny zasadności tej argumentacji istotna jest wykładnia art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 1610) dalej jako "ustawa nowelizująca", która sprowadza się do przyjęcia, że przepis ten w istocie nie odnosi się do "wysokości ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu", o którym mowa w art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2020 r. poz. 360 ze zm.) dalej jako "ustawa o Policji", a zatem nie dotyczy wysokości samego współczynnika (1/30 czy 1/21 "miesięcznego uposażenia wraz z dodatkami o charakterze stałym"). Odnosi się on wyłącznie do "zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy", przez które to zasady należy rozumieć normy prawne kształtujące in genere zakres publicznego prawa podmiotowego do urlopu, a w konsekwencji i prawa do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Pogląd taki prezentowany jest jednolicie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. przykładowo wyroki: z 2 czerwca 2023 r., sygn. akt III OSK 5130/21; z 20 października 2023 r., sygn. akt III OSK 5441/21; z 10 listopada 2023 r., sygn. akt III OSK 5193/21; z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt III OSK 6014/21; z 12 stycznia 2024 r., sygn. akt III OSK 6219/21) i Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni go podziela. Do takiego wniosku uprawnia bowiem analiza całości regulacji zawartej w art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, w szczególności z uwzględnieniem jego zdania drugiego, a także analiza systemowa rozwiązań prawnych odnoszących się do zasad ustalania urlopu przyjętych w ustawie o Policji. Przepis artykułu 9 ust. 1 ustawy nowelizującej stanowi, że "przepis art. 115a ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą stosuje się do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wszczętych i niezakończonych przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby od dnia 6 listopada 2018 r. Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r. Przy obliczaniu wysokości ekwiwalentu pieniężnego przysługującego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za rok 2018 określa się proporcję liczby dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego przysługującego przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz od dnia 6 listopada 2018 r.". "Ustawą zmienianą w art. 1" ustawy nowelizującej, do której odsyła art. 9 ust. 1 tej ustawy, jest ustawa o Policji. Wykładnia powyższego przepisu nie powinna ograniczać się wyłącznie do jego zdania pierwszego interpretowanego a contrario, że przepis art. 115a w nowym brzmieniu nie ma zastosowania do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu policjantowi zwolnionemu ze służby przed dniem 6 listopada 2018 r. Taki wniosek nie jest uprawniony w kontekście całej regulacji art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, w tym treści jego zdania drugiego, a także całej tej regulacji na tle prawidłowej wykładni unormowań Konstytucji RP dotyczących prawa podmiotowego do urlopu. W szczególności istotne jest zdanie drugie powołanego przepisu, w którym odwołano się do "zasad" ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wynikających z przepisów ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powołanych wcześniej orzeczeń, przy interpretacji tych zasad należy uwzględnić zarówno charakter ekwiwalentu jako świadczenia równoważnego za niewykorzystany urlop, na co zwracał uwagę Trybunał w uzasadnieniu wyroku z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, jak i doktrynalne i orzecznicze rozumienie pojęcia "zasad". Zwrócił też uwagę, że w treści art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej ustawodawca nie utożsamia pojęcia zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy z treścią art. 115a ustawy o Policji, stanowiąc wyraźnie w zdaniu pierwszym art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach o "stosowaniu art. 115a ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą", a w zdaniu drugim art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, o ustalaniu ekwiwalentu "na zasadach wynikających z przepisów ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r.", a tym samym rozróżniając sposób obliczania wysokości ekwiwalentu w oparciu o ustawowy wskazany przelicznik i wypłaty ekwiwalentu od zasad jego ustalania, a ustawa o Policji w swojej treści zawiera zarówno unormowania dotyczące zakresu publicznego prawa podmiotowego do urlopu, a w konsekwencji i prawa do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, jak i unormowania wskazujące na sposób obliczania wysokości ekwiwalentu w oparciu o ustawowy wskazany przelicznik i jego wypłaty. Wobec powyższego należy przyjąć, że pojęcie "zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy" w rozumieniu zdania drugiego art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, obejmuje normy prawne kształtujące in genere zakres publicznego prawa podmiotowego do urlopu, a w konsekwencji i prawa do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, a nie sposób obliczania wysokości ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego. Zasady te wyznaczane są tym samym przez normy materialnoprawne, przy czym - na tle treści art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej - będą to inne normy materialnoprawne niż normy odnoszące się do samej wysokości ekwiwalentu ustalanego w oparciu o ustawowo wskazany przelicznik. I tak, z art. 33 ust. 1 ustawy o Policji od chwili jej wejścia w życie 10 maja 1990 r. wynika, że czas pełnienia służby policjanta jest określony wymiarem jego obowiązków, z uwzględnieniem prawa do wypoczynku. Zakres prawa do urlopu był w okresie obowiązywania ustawy o Policji normowany według różnych zasad, przy czym gdy chodzi o wymiar urlopu jako determinantę zasad ustalania stosownej, tj. ekwiwalentnej, należności pieniężnej za niewykorzystany urlop, wyodrębnić można dwa okresy podlegające różnym zasadom ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Pierwszy okres, to okres od wejścia w życie ustawy o Policji do 19 października 2001 r., tj. do dnia wejścia w życie nowelizującej ustawę o Policji ustawy z 27 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o Policji, ustawy o działalności ubezpieczeniowej, ustawy - Prawo bankowe, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 2001 r. Nr 100, poz. 1084). W tym okresie wymiar urlopu wypoczynkowego wynosił 30 dni kalendarzowych (art. 82 ust. 1 ustawy o Policji). Jednocześnie do tego czasu (od 24 maja 2001 r.), z treści art. 33 ust. 2-3 ustawy o Policji wynikało, że "zadania służbowe policjanta powinny być ustalone w sposób pozwalający na ich wykonanie w ramach 40-godzinnego tygodnia służby, w 3-miesięcznym okresie rozliczeniowym" (ust. 1), a "[w] zamian za czas służby przekraczający normę określoną w ust. 2 policjantowi udziela się czasu wolnego od służby w tym samym wymiarze, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 112 ust. 3" (ust. 3). Z art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji wynikało, że "policjant zwolniony ze służby na podstawie art. 38 ust. 4 i art. 41 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 pkt 1 i 3-6 oraz ust. 3 otrzymuje ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy nie wykorzystany w roku zwolnienia ze służby oraz za urlopy zaległe". Zasady ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w powyższym okresie rozumiane jako normy prawne określające zakres prawa do należności pieniężnej za niewykorzystany urlop będący opartą na kryterium ekwiwalentności konsekwencją norm prawnych określających zakres publicznego prawa podmiotowego do urlopu, to dyrektywy, w myśl których należność pieniężna za niewykorzystany urlop powinna odpowiadać wartości wynagrodzenia (uposażenia), jakie otrzymywałby funkcjonariusz za czas pozostawania na urlopie, gdyby mógł ten urlop wykorzystać z uwzględnieniem faktu, że urlop wypoczynkowy wynosił 30 dni kalendarzowych, a zatem mógł również obejmować dni wolne od pracy. Z takimi zasadami ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop powinny być skorelowane normy określające sposób obliczenia wysokości tego ekwiwalentu i jego wypłaty. W omawianym okresie norm takich ustawodawca nie wprowadził, co jednak nie uniemożliwiało wyliczenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego w oparciu o powyższe zasady jego ustalania. Drugi okres to okres od 19 października 2001 r., tj. od dnia wejścia w życie nowelizującej ustawę o Policji ustawy z 27 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o Policji, ustawy o działalności ubezpieczeniowej, ustawy - Prawo bankowe, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 2001 r. Nr 100, poz. 1084). Od tego dnia wymiar urlopu wypoczynkowego wynosi 26 dni roboczych (znowelizowany art. 82 ust. 1 ustawy o Policji). Jednocześnie od tego dnia obowiązywał znowelizowany art. 33 ust. 2-3 ustawy o Policji (do 1 lipca 2019 r.), zgodnie z którym "zadania służbowe policjanta powinny być ustalone w sposób pozwalający na ich wykonanie w ramach 40-godzinnego tygodnia służby, w 3-miesięcznym okresie rozliczeniowym" (ust. 2), a "[w) zamian za czas służby przekraczający normę określoną w ust. 2 policjantowi udziela się czasu wolnego od służby w tym samym wymiarze, z wyjątkiem przypadku, o którym mowa w art. 112 ust. 3, albo może mu być przyznana rekompensata pieniężna, o której mowa w art. 13 ust. 4a pkt 1" (ust. 3). Jednocześnie ze znowelizowanego art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji wynikało, że "policjant zwalniany ze służby otrzymuje, z zastrzeżeniem ust. 2-4 ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe lub dodatkowe oraz za niewykorzystany czas wolny od służby udzielany na podstawie art. 33 ust. 3" (art. 114 podlegał potem dalszym nowelizacjom). Z tym samym dniem, tj. 19 października 2001 r., zaczął obowiązywać dodany do ustawy o Policji art. 115a, zgodnie z którym "ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego oraz za każde rozpoczęte 8 godzin niewykorzystanego czasu wolnego przysługującego na podstawie art. 33 ust. 3 ustala się w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym". Zasady ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w powyższym okresie należy zatem rozumieć jako dyrektywy, w myśl których należność pieniężna za niewykorzystany urlop powinna odpowiadać wartości wynagrodzenia (uposażenia), jakie otrzymywałby funkcjonariusz za czas pozostawania na urlopie, gdyby mógł ten urlop wykorzystać z uwzględnieniem faktu, że urlop wypoczynkowy wynosił 26 dni roboczych. Zasad tych nie zmieniała nieskorelowana z nimi norma zawarta w cytowanym art. 115a ustawy o Policji, która właśnie z powodu braku tej korelacji została wyeliminowana z porządku prawnego z dniem wejścia w życie, tj. z dniem 6 listopada 2018 r., wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, zgodnie z którym "Art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2017 r. poz. 2067 oraz z 2018 r. poz. 106, 138, 416, 650, 730, 1039, 1544 i 1669) w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego potwierdza stanowisko będące wynikiem wykładni przepisów prawa, której dokonywanie leży w kompetencjach podmiotów stosujących prawo, w tym organów administracji publicznej i sądów administracyjnych. Biorąc zatem pod uwagę, że przed 6 listopada 2018 r. do ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop miały zastosowanie różne zasady - odmienne przed dniem i po dniu 19 października 2001 r., treść zdania drugiego art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej nie budzi wątpliwości z językowego, aksjologicznego (celowościowego) i systemowego punktu widzenia, jeśli będzie odczytywana jako norma nakazująca stosowanie odmiennych - ze względu na wymiar urlopu w różnych okresach obowiązywania ustawy o Policji - zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Okoliczność, że od 1 października 2020 r. istnieje w polskim porządku prawnym norma zawarta w art. 115a ustawy o Policji (art. 1 pkt 16 ustawy nowelizującej), zgodnie z którym "ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego ustala się w wysokości 1/21 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym" nie ma wpływu na charakter tych zasad. Regulacja ta określająca sposób obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop jest niewątpliwie skorelowana z zasadami ustalania tej należności pieniężnej obowiązującymi od dnia 19 października 2001 r. i ułatwia proces ich obliczania od dnia 1 października 2020 r., a także - zgodnie ze zdaniem pierwszym art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej w sprawach "dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wszczętych i niezakończonych przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby od dnia 6 listopada 2018 r.". Brak objęcia zakresem obecnej treści art. 115a ustawy o Policji pozostałego okresu obowiązujących od 19 października 2001 r. zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop, a także treść zdania trzeciego art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, zgodnie z którym "przy obliczaniu wysokości ekwiwalentu pieniężnego przysługującego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za rok 2018 określa się proporcję liczby dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego przysługującego przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz od dnia 6 listopada 2018 r." nie wyłączają tych zasad, nie mogą też czynić niewykonalnym prawa do ekwiwalentu ustalanego według tych zasad, tak jak brak analogicznej regulacji nie uniemożliwiał obliczania wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop przed 19 października 2001 r. Wysokość tego ekwiwalentu obliczana z uwzględnieniem zasad obowiązujących od 19 października 2001 r. powinna uwzględniać ustawowy wymiar 26 dni kalendarzowych urlopu od tego dnia, a także istotę corocznego płatnego urlopu i istotę ekwiwalentności, tj. okoliczności, które akcentował Trybunał Konstytucyjny w motywach wyroku z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, stwierdzając, że "świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy. Taki sposób obliczania wartości jednego dnia urlopu wynika z faktu, że urlop wypoczynkowy liczony jest wyłącznie w dniach roboczych. Interpretację taką wspiera także treść art. 121 ust. 1 ustawy o Policji, który ustala wysokość uposażenia przysługującego policjantowi w razie wykorzystania urlopu. Ekwiwalent będący substytutem urlopu powinien więc odpowiadać wartości tego świadczenia w naturze. Przyjęcie w art. 115a ustawy o Policji wskaźnika 1/30 części miesięcznego uposażenia policjanta oznacza, że wypłacanej policjantowi należności za jeden dzień niewykorzystanego urlopu nie można nazwać rekompensatą ekwiwalentną, co prowadzi do naruszenia "istoty" corocznego płatnego urlopu chronionego przez art. 66 ust. 2 Konstytucji". Na tej podstawie należy stwierdzić, że decyzja, której zmiany żądała skarżąca, była wadliwa, opierała się bowiem wyłącznie na literalnym brzmieniu art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, bez uwzględnienia przytoczonej powyżej argumentacji dotyczącej pojęcia "zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy". W konsekwencji organ przyjął, że "nie jest upoważniony do dokonania wypłaty uzupełniającej na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 1 października 2020 r.", z czym nie sposób się zgodzić. Co więcej, organ I instancji powołał się w tej decyzji również na przedawnienie roszczeń z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych (art. 107 ust. 1 ustawy o Policji). Twierdził, że trzyletni termin przedawnienia biegnie od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, czyli od dnia zwolnienia skarżącej ze służby. Także to stanowisko jest chybione. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 107 ust. 1 ustawy o Policji nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu żądania policjanta. Przed wydaniem i ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego skarżąca nie mogła bowiem skutecznie wystąpić z żądaniem wypłaty wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Roszczenie to powstało dopiero z chwilą wejścia w życie wyroku w sprawie o sygn. akt K 7/15, tj. 6 listopada 2018 r., i od tego dnia rozpoczął się bieg terminu przedawnienia. Reasumując, ukształtowanie się w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładni art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej odmiennej od tej, na której oparto decyzję, stanowi okoliczność uzasadniającą jej zmianę w trybie art. 154 k.p.a. Słusznie przy tym podniosła skarżąca kasacyjnie, że trudno uznać, aby interes społeczny przemawiał za utrzymaniem w obrocie prawnym decyzji sprzecznej z ugruntowaną linią orzeczniczą, a więc decyzji w sposób oczywisty niezgodnej z prawem. Przeciwnie, interes społeczny wyrażający się w zapewnieniu jednolitego stosowania prawa i równego traktowania funkcjonariuszy znajdujących się w tożsamej sytuacji, przemawia za zmianą takiej decyzji. Za zmianą tą przemawia także słuszny interes skarżącej, której roszczenie o wyrównanie ekwiwalentu nie uległo w dacie wnioskowania przedawnieniu. Z wyżej przytoczonych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. i art. 154 k.p.a. są zasadne, na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę. Z przedstawionego wyżej stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że zaskarżone decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 154 § 1 i 2 k.p.a., dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gorzowie Wielkopolskim z 24 września 2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Powiatowego Policji w Ż. z 19 sierpnia 2024 r. Ponownie rozpatrując wniosek o zmianę decyzji ostatecznej, organ uwzględni, że wykładnia przepisów dotyczących wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy uległa zmianie zgodnie ze stanowiskiem zaprezentowanym w niniejszym uzasadnieniu, uznając, że okoliczność ta może stanowić przesłankę zmiany decyzji odmawiającej wypłaty tego wyrównania w trybie art. 154 k.p.a. O kosztach postępowania sądowego od organu na rzecz skarżącej orzeczono na podstawie art. 200 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 10 kwietnia 2025
- Symbol z opisem
- 6192 Funkcjonariusze Policji
- Hasła tematyczne
- Policja
- Skarżony organ
- Komendant Policji
- Sędziowie
- Kazimierz Bandarzewski Olga Żurawska - Matusiak Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tj.
art. 115a · Dz.U. 2020 poz. 360
Inne orzeczenia w tej sprawie
Powiązane dokumenty
Sygnatura: II SA/Rz 465/26 · 21 października 2026
Wyrok WSA w Rzeszowie z 21 października 2026 r., II SA/Rz 465/26 – funkcjonariusze Policji
Sygnatura: III SA/Kr 1010/26 · 21 października 2026
Wyrok WSA w Krakowie z 21 października 2026 r., III SA/Kr 1010/26 – funkcjonariusze Policji
Sygnatura: III OSK 1439/24 · 21 października 2026
Wyrok NSA z 21 października 2026 r., III OSK 1439/24 – funkcjonariusze Policji
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny