III OSK 671/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Go 578/23 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów U. z dnia 19 lipca 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania uchyla zaskarżony wyrok i skargę oddala.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Go 578/23 uwzględnił skargę A. S. i uchylił zaskarżoną decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów U. (dalej zwanej OKSS) z dnia 19 lipca 2023 r., którą uchylono decyzję Komisji Stypendialnej Studentów U. (dalej zwanej KSS) z dnia 19 listopada 2020 r. odmawiającą przyznania skarżącemu stypendium rektora na rok akademicki 2020/2021 i umorzono w całości postępowanie pierwszej instancji w sprawie. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 20032 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) zwanej dalej P.p.s.a., związany jest prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2023 r. sygn. akt III OSK 63/22 oddalającym skargę kasacyjną OKSS od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 15 września 2021 r. sygn. akt II SA/Go 477/21, którym uchylono poprzednio wydaną w sprawie decyzję tego organu z dnia 15 lutego 2021 r. Dokonując następnie merytorycznej kontroli zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji OKSS z dnia 19 lipca 2023 r. Sąd uznał, iż została ona wydana z naruszeniem art. 105 § 1 i art. 156 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775) zwanej dalej K.p.a. poprzez błędną interpretację i zastosowanie tych przepisów oraz art. 153 P.p.s.a. poprzez niezastosowanie się organu do oceny prawnej i wskazań zawartych w ww. wyrokach wydanych uprzednio w niniejszej sprawie. Zaakcentowano, że pomimo iż skarżący ukończył studia na Wydziale [...] U. w dniu [...] września 2021 r., fakt ten nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego dotyczącego prawa (świadczenia stypendialnego) przysługującego mu za okres, w którym był studentem. Bezprzedmiotowość postępowania, o której mowa w art. 105 K.p.a. to bowiem sytuacja, w której strona postępowania administracyjnego utraciła przymioty, o których mowa w art. 28 K.p.a. lub stan, w którym ze względu na śmierć strony w toku postępowania wygasły prawa ściśle związane ze zmarłą stroną (np. prawa osobiste). Dla niniejszej sprawy decydujące jest to, czy skarżący w dacie złożenia wniosku spełniał kryteria przyznania mu stypendium rektora w roku akademickim 2020/2021 (z uwzględnieniem wiążącej organ wykładni prawa materialnego wyrażonej orzeczeniach sądowych wydanych w tej sprawie) według przepisów obowiązujących w tamtym czasie (nie zaś przepisów nowych). To, że skarżący dnia [...] września 2021 r. ukończył studia na wskazanym wyżej kierunku nie ma dla przysługującego mu prawa do świadczenia oraz statusu strony postępowania administracyjnego żadnego znaczenia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła OKSS, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: 1) prawa materialnego, przez jego błędną wykładnię, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2023 r. poz. 742) zwanej dalej P.s.w.n., w zakresie w jakim WSA krytycznie ocenił uchylenie się przez organ stypendialny od orzeczenia co do istoty sprawy o przyznaniu stypendium rektora, obejmującego zastosowanie oceny prawnej i wskazań zawartych w wyrokach wydanych w sprawie przez WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 15 września 2021 r. sygn. akt II SA/Go 477/21 oraz NSA z dnia 23 maja 2023 r. sygn. akt III OSK 63/22, podczas gdy konieczność zastosowania przez organ stypendialny określonej w ww. wyrokach wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. i orzekania co do istoty sprawy została wyłączona wskutek istotnej zmiany okoliczności faktycznych sprawy po wydaniu wyroków; 2) przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w związku z art. 105 § 1 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zakresie, w jakim Sąd pierwszej instancji: a) uznał za nieistotną zmianę okoliczności faktycznych sprawy fakt, że skarżący ukończył w dniu [...] września 2021 r. studia uzyskując tytuł magistra w połączeniu z faktem, że skarżącemu aktualnie nie przysługuje statusu studenta, b) uznał, że utrata statusu studenta nie stanowi na gruncie przedmiotowej sprawy zmiany stanu faktycznego, wpływającej na rozstrzygnięcie w sprawie i skutkującej bezprzedmiotowością całego postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., podczas gdy postępowanie administracyjne zainicjowane wnioskiem stypendialnym z dnia 8 października 2020 r. stało się bezprzedmiotowe z uwagi na formalny brak możliwości dalszego prowadzenia postępowania, wobec ukończenia przez skarżącego studiów w dniu [...] września 2021 r., choćby postępowanie o przyznanie stypendium rektora dotyczyło roku akademickiego 2020/2021. W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sadem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała. Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia. Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną. Skarga kasacyjna jest zasadna. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny, jakie znaczenie ma utrata przez skarżącego przed Sądem pierwszej instancji statusu studenta. Nie jest sporną okolicznością fakt, że skarżący A. S. z dniem [...] września 2021 r. skończył studia wyższe i utracił status studenta. Jak wynika z wydanego w tej sprawie wyroku NSA z dnia 23 maja 2023 r. sygn. akt III OSK 63/22 kontrola zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji obejmowała ocenę stanu prawnego i faktycznego na datę wydania zaskarżonej decyzji. W tej sprawie decyzja OKSS została wydana w dniu 19 lipca 2023 r. Nie budzi wątpliwości, że w dniu tym A. S. nie był już studentem U. W związku z tym rację ma strona skarżąca kasacyjnie, że okoliczność ta, tj. ukończenie studiów przed wydaniem decyzji ma charakter istotny w tej sprawie. Jak wynika z treści art. 86 ust. 1 pkt 4 P.s.w.n. tylko student może ubiegać się o pomoc materialną m.in. w formie stypendium rektora. Stypendium stanowi pomoc finansową w postaci świadczenia pieniężnego (najczęściej) przyznawanego na rzecz określonej osoby charakteryzującej się określaną prawnie relewantną cechą. W tej sprawie cechą tą było posiadanie statusu studenta. Zgodnie z art. 91 ust. 1 P.s.w.n. stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym. Stosownie zaś do treści art. 93 ust. 1 P.s.w.n. stypendium rektora przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich. Nie przysługuje to stypendium studentowi posiadającemu tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera albo równorzędny lub licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia (art. 93 ust. 3 pkt 1-2 P.s.w.n.). Zgodnie z art. 94 ust. 1 ww. ustawy na samym studencie ubiegającym się o takie świadczenie albo otrzymującym takie stypendium ciąży obowiązek niezwłocznego powiadomienia uczelni o wystąpieniu okoliczności powodującej utratę prawa do świadczenia. Tym samym skoro status studenta traci się z chwilą m.in. ukończenia studiów (czyli w dniu złożenia egzaminu dyplomowego i uzyskania np. tytułu magistra), to osoba ubiegająca się o stypendium rektora musi posiadać status studenta w chwili przyznawania tego stypendium przez organ. Celem przyznania stypendium jest pomoc materialna państwa dla studenta, w jego rozwoju, nauce, umożliwieniu ukończenia studiów i w osiągnięciu tytułu magistra lub mu równoważnych. Nie można utożsamiać stypendium rektora ze swoistą nagrodą rektora za wyróżniające wyniki w nauce lub inne osiągnięcia przynależną wnioskodawcy oraz w oderwaniu od celu i funkcji jaką ma ono realizować (pomoc materialna dla studenta). Stypendium to nie może być świadczone byłemu studentowi po zrealizowaniu celu jakim jest ukończenie studiów i osiągnięcie tytułu magistra. Zatem zasadnie organ stwierdził bezprzedmiotowość postępowania ze względów podmiotowych. Pogląd zaprezentowany w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny został już wyrażony w innych podobnych sprawach (por. wyrok NSA z 13 września 2024 r. sygn. akt III OSK 36/24; wyrok NSA z 13 września 2024 r. sygn. akt III OSK 2873/23, wyrok NSA z 1 października 2021 r. sygn. akt III OSK 3967/21) i zostaje podtrzymany także w tej sprawie. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skoro skarga kasacyjna jest uzasadniona, a istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, to Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i stosując art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a. skargę oddalił.