III OSK 6707/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski Protokolant asystent sędziego Olga Libiszewska po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1974/20 w sprawie ze skargi W.I. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 26 czerwca 2020 r. znak: DKGO-420-574-6/2019/mk w przedmiocie odmowy umorzenia administracyjnej kary pieniężnej postanawia: umorzyć postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1974/20 oddalił skargę W.I. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 26 czerwca 2020 r. znak: DKGO-420-574-6/2019/mk w przedmiocie odmowy umorzenia administracyjnej kary pieniężnej. U podstaw rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna. Małopolski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (dalej w skrócie: "MWIOŚ" lub "organ pierwszej instancji") decyzją z dnia 2 marca 2012 r. znak: WI.4012-621/07, wydaną w trybie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów (Dz. U. z 2007 r. Nr 124, poz. 859 ze zm., dalej w skrócie: "u.m.p.o."), nałożył na W.I., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...] (dalej w skrócie: "skarżący" lub "strona"), karę pieniężną w wysokości 120.000 zł. W wyniku wniesienia przez stronę odwołania, Główny Inspektor Ochrony Środowiska (dalej w skrócie: "GIOŚ" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 3 stycznia 2013 r. znak: DKR-4201-9-5/12/mk w pkt 1 uchylił w całości zaskarżoną decyzję WIOŚ z dnia 2 marca 2012 r., zaś w pkt 2 GIOŚ nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 80.000 zł. Skarga na decyzję GIOŚ z dnia 3 stycznia 2013 r. została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 497/13. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 2042/13 oddalił skargę kasacyjną skarżącego od w/w wyroku Sądu pierwszej instancji. Pismem z dnia 17 marca 2019 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie kary pieniężnej, wskazując, iż kara ta jest krzywdząca dla jednoosobowego podmiotu gospodarczego i w związku z jej płatnością popadł w poważne problemy finansowe oraz zdrowotne. Następnie, na wezwanie WIOŚ, skarżący uzupełnił wniosek pismem z dnia 24 kwietnia 2019 r., poprzez złożenie dowodów, które miały potwierdzić, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej powodującej brak możliwości zapłaty kary. WIOŚ decyzją z dnia 20 maja 2019 r. znak: WB.3241.9.2019 orzekł o odmowie umorzenia administracyjnej kary pieniężnej w kwocie 53.000 zł, jako pozostałej do zapłaty kary wymierzonej skarżącemu decyzją z dnia 3 stycznia 2013 r. znak: DKR-4201-9-5/12/mk. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wyjaśnił, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie dała podstaw do uznania, iż w sprawie wystąpiła przesłanka ważnego interesu wnioskodawcy, mająca istotne znaczenie przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie administracyjnej kary pieniężnej, a także nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu publicznego. WIOŚ podkreślił, że z treści wniosku oraz załączonych do niego dokumentów wynika, iż nie wystąpiły okoliczności nadzwyczajne, tj. utrata losowa majątku czy inne zdarzenie losowe osłabiające zdolność płatniczą skarżącego i uniemożliwiające zapłacenie kary. W wyniku rozpoznania odwołania strony od powyższej decyzji, GIOŚ decyzją z dnia 26 czerwca 2020 r. znak: DKGO-420-574-6/2019/mk utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 20 maja 2019 r. Organ odwoławczy wskazał, że skarżący nie posiada osób, które znajdują się na jego utrzymaniu, czy też są we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto, zgodnie z przedstawionymi deklaracjami podatkowymi za lata 2015-2018, skarżący w latach 2015-2017 rok zakończył za stratą, natomiast w roku 2018 z tytułu prowadzenia działalności uzyskał dochód w wysokości 15.107 zł. Zdaniem GIOŚ, słuszne jest stwierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji, że przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z jej prowadzeniem. Jeżeli natomiast prowadząc działalność gospodarczą podmiot narusza przepisy prawa, to wiąże się to z ryzykiem odpowiedzialności za popełniony delikt. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję organu odwoławczego skarżący zarzucił skrajne przekroczenie uprawnień oraz nieudowodnienie mu winy w sprowadzeniu odpadów. W odpowiedzi na skargę GIOŚ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W motywach powołanego na wstępie wyroku wskazał, że kwestia legalności nałożenia na skarżącego, na mocy decyzji GIOŚ z dnia 3 stycznia 2013 r., kary administracyjnej w wysokości 80.000 zł nie podlega w ogóle badaniu w postępowaniu prowadzonym w oparciu o art. 189k ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), gdyż postępowanie w przedmiocie umorzenia administracyjnej kary pieniężnej jest odrębnym postępowaniem. Ponadto kwestia legalności decyzji GIOŚ z dnia 3 stycznia 2013 r. nie może być ponownie badana również w świetle zasad mocy wiążącej prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych (art. 170 i art. 171 w zw. z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a."), z uwagi na związanie ocenami prawnymi także wyroków oddalających skargę (por. np. wyrok NSA z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt I FSK 1772/15). Odnosząc się do zastosowania w sprawie art. 189k § 1 k.p.a., Sąd pierwszej instancji zauważył, że jest to przepis uznaniowy. Oznacza to, że nawet w razie stwierdzenia przez organ ważnego interesu strony, organ nie jest zobowiązany do umorzenia administracyjnej kary pieniężnej (por. wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II FSK 639/11). Przykładowo, w pewnych okolicznościach konieczność realizacji określonych istotnych wartości, np. w postaci wymogu skuteczności i odstrszającego charakteru kar administracyjnych przewidzianych za naruszenie przepisów z zakresu ochrony środowiska, może stać na przeszkodzie umorzenia takiej kary. W realiach niniejszej sprawy należy jednak wskazać, że skarżący nie wykazał, aby po wydaniu w decyzji GIOŚ z dnia 3 stycznia 2013 r. zaszły niezależne od niego zdarzenia, które mogłyby uzasadniać umorzenie w całości lub w części przedmiotowej kary administracyjnej. Mogłoby tu przykładowo chodzić o ciężką chorobę skarżącego uniemożliwiającą mu jakiekolwiek zarobkowanie lub niezawonioną przez niego utratę majątku, np. na skutek kradzieży lub pożaru. Okolicznością taką nie może być natomiast prowadzenie egzekucji przedmiotowej kary administracyjnej i związane z tym uszczuplenie majątku skarżącego. Tego rodzaju negatywne konsekwencje są bowiem normlanym następstwem nałożenia obowiązku zapłaty administracyjnej kary pieniężnej. W ocenie WSA w Warszawie, w aktach sprawy brak jest dowodów na to, że istnieje ważny interes skarżącego, który mógłby przemawiać za umorzeniem pozostałej do zapłaty kary administracyjnej ustalonej decyzją GIOŚ z dnia 3 stycznia 2013 r. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiódł W.I. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 189k § 1 pkt 3 k.p.a., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie uwzględnienia ważnego interesu strony przy rozpatrywaniu wniosku o zastosowanie ulgi w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej, szczególności sytuacji majątkowej skarżącego, faktu przedawnienia administracyjnej kary pieniężnej nałożonej w trybie przepisów u.m.p.o. oraz braku możliwości przymusowego ściągnięcia należności, a ponadto na nieuprawnionym przyjęciu, że organ nie mógł uwzględnić wniosku skarżącego o umorzenie administracyjnej kary pieniężnej na podstawie przesłanki interesu publicznego, bowiem byłoby to niedopuszczalne w świetle wyjątkowości udzielania tego rodzaju pomocy, podczas gdy prawidłowa i zarazem literalna wykładnia tegoż przepisu wskazuje, że wniosek może być uwzględniony na podstawie spełnienia tylko jednej przesłanki, tj. ważnego interesu strony; - art. 189k § 1 pkt 3 k.p.a., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowej interpretacji wszystkich przesłanek umorzenia administracyjnej kary pieniężnej przewidzianych w tym przepisie, tj. na czym polega przesłanka interesu publicznego, jak również poprzez jego błędne zastosowanie i w szczególności nieustalenie, czy w wyniku konieczności zapłaty przez skarżącego należności nie zostanie również naruszony uzasadniony interes publiczny, co doprowadziłoby do przekroczenia granic uznania administracyjnego; 2) rażące naruszenie zasad sprawiedliwości, tj. art. 189k § 1 pkt 3 k.p.a., poprzez błędną wykładnię zawartej w tym przepisie przesłanki "interesu publicznego", polegającej na przyjęciu, że przesłanka ta nie jest spełniona w niniejszej sprawie i odnoszenie tej przesłanki wyłącznie do zasady terminowej zapłaty należności publicznoprawnych oraz wyjątkowości udzielenia pomocy, podczas gdy prawidłowa wykładnia tejże przesłanki wskazuje, iż aby ocenić, czy ma ona miejsce, należy ustalić, czy wskutek dochodzenia zaległej kary administracyjnej państwo nie poniesie w efekcie kosztów większych niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia, zwłaszcza biorąc od uwagę przedawnienie wykonania administracyjnej kary pieniężnej; 3) naruszenie przepisów postępowania w stopniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 151 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które mogły świadczyć o uchybieniach przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie administracyjnej kary pieniężnej i przy jednoczesnym braku zastosowania przez organ art. 189k § 1 pkt 3 k.p.a., w szczególności w sytuacji istnienia podstaw do udzielenia ulgi z uwagi na ważny interes strony i ważny interes publiczny, z powodu złej sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego uniemożliwiającej spełnienie świadczenia oraz przedawnienie wykonania administracyjnej kary pieniężnej; - art. 3 § 1 i § 2 w zw. z art. 134 § 1 i § 2 p.p.s.a., tj. naruszenie zasady nakazującej sądom, w ramach kontroli aktów organów administracji, egzekwowanie od organów podatkowych stosowania postulatu orzekania w razie wątpliwości na korzyść strony (in dubio pro libertate) oraz stosowania zasady zaufania obywatela do organów państwa, nakazującej organom podatkowym orzekanie zgodnie z prawem bez oglądania się na doraźne korzyści dla Skarbu Państwa (art. 7a w zw. z art. 8 k.p.a.); - art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a., tj. naruszenie zasady nakazującej sądom, w ramach kontroli aktów organów administracji, egzekwowanie stosowania zasady praworządności (legalności), nakazującej organom orzekanie z duchem i literą prawa (art. 8 Konstytucji RP w zw. z art. 6 k.p.a.); - art. 134 p.p.s.a., obligującego sąd do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisu materialnego prawa podatkowego i przepisów postępowania podatkowego, albowiem sądowa kontrola ostatecznych decyzji organów administracji publicznej winna uwzględniać zagwarantowanie obywatelom praworządnego działania organów państwowych, a przy wydaniu zaskarżonego wyroku doszło do błędnej wykładni procesowego, jak i materialnego, prawa administracyjnego w niniejszej sprawie, zapewniając skarżącemu tyko pozory sprawiedliwości; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji GIOŚ z dnia 26 czerwca 2020 r., pomimo że została ona wydana w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny, w tym stan majątkowy skarżącego, zaś ani organ pierwszej instancji, ani WSA w Warszawie, nie działały w słusznym interesie skarżącego, nie wyjaśniając wyczerpująco okoliczności sprawy i wadliwie ustalając te okoliczności, w tym stan majątkowy skarżącego oraz fakt przedawnienia wykonania administracyjnej kary pieniężnej; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo niezebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, a także brak wszechstronnej oceny posiadanego materiału dowodowego, jak również brak wszechstronnego i wnikliwego rozważenia całokształtu okoliczności sprawy, w szczególności nierozważenie, czy konieczność zapłaty należności wobec Skarbu Państwa stworzy u skarżącego realną możliwość pogorszenia sytuacji materialnej lub wręcz utraty środków niezbędnych do zaspokojenia potrzeb skarżącego i konieczność uzyskania pomocy ze strony Państwa; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie kwestionowanej decyzji, pomimo błędnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym uznanie, iż ściągnięcie należności nie pociągnie dla skarżącego ciężkich skutków; - art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak dostatecznego odniesienia się do argumentacji skarżącego podniesionej w skardze do WSA w Warszawie. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów. W piśmie procesowym z dnia 17 sierpnia 2021 r. skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2025 r. pełnomocnik W.I. cofnął skargę kasacyjną w związku z pismem Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 7 kwietnia 2025 r., podnoszącym fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego kasacyjnie na mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 24 stycznia 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 60 w zw. z art. 193 p.p.s.a., skarżący może cofnąć skargę kasacyjną. Cofnięcie skargi wiąże sąd. Jednakże sąd uzna cofnięcie skargi za niedopuszczalne, jeżeli zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie cofnięcie skargi kasacyjnej przez organ nie zmierza do obejścia prawa i nie powoduje utrzymania w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności i tym samym, w świetle art. 60 w zw. z art. 193 p.p.s.a., jest dopuszczalne. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.