III OSK 593/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej M. J. – redaktora naczelnego czasopisma "[...]" od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 lutego 2025 r. sygn. akt I SA/Op 1099/24 w sprawie ze skargi M. J. - redaktora naczelnego czasopisma "[...]" na pismo Dyrektora Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. [...] w [...] z dnia 5 grudnia 2024 r. w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji prasowej postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 27 lutego 2025 r., I SA/Op 1099/24, odrzucił skargę M. J. - redaktora naczelnego czasopisma "[...]" na pismo Dyrektora Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. [...] w [...] z dnia 5 grudnia 2024 r. w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji prasowej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący. Z-ca Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzeniem z dnia 9 kwietnia 2025 r. skierowała do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2025 r. sprawę ze skargi kasacyjnej skarżącego od ww. postanowienia Sądu I instancji z dnia 27 lutego 2025 r. Jako skład orzekający wyznaczony został: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz. Pismem z dnia 20 kwietnia 2025 r. pełnomocnik skarżącego wniósł, na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm. dalej: "P.p.s.a."), o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza od orzekania w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że TSUE wyrokiem z dnia 21 grudnia 2023 r., sygn. akt C-718/21 uznał, że osoba powołana przez polityczną KRS, nie jest bezstronnym i niezwisłym sądem ustanowionym ustawą – albowiem skład ten nie stanowi "sądu" w rozumieniu TFUE oraz art. 47 KPP i art. 6 EKPC. Pełnomocnik na poparcie swojego stanowiska powołał również szereg wyroków sądów powszechnych. Ponadto pełnomocnik skarżącego złożył "ewentualny" wniosek do rozpoznania po wyznaczeniu składu Sądu (gdyż nie zna składu sądu wylosowanego na jej obecnym etapie) dotyczący tylko składu wyznaczonego do rozpoznania sprawy i wnosi o wyłączenie w trybie art. 19 P.p.s.a. od orzekania w sprawie ponad 30 sędziów NSA wymienionych z imienia i nazwiska w przypadku przydzielenia im sprawy, oraz – w przypadku nieuwzględnienia wniosku o wyłączenie – wnosi o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności niżej wymienionych osób na podstawie okoliczności ujawnionych w toku postępowania o wyłączenie. W oświadczeniu z dnia 29 kwietnia 2025 r. sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz oświadczył, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności w sprawie o sygn. akt III OSK 593/25. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza od orzekania w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 19 P.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jak podkreśla się w doktrynie, w związku z tym, że względne przesłanki wyłączenia nie zostały jednak w art. 19 P.p.s.a. określone w sposób wyczerpujący, to przyjmuje się, że "przepis ten odnosi się do istnienia okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, czyniąc go potencjalnie podejrzanym o brak obiektywizmu przy jej rozpoznawaniu (tzw. iudex suspectus). W literaturze przyjmuje się, że samo występowanie sytuacji uzasadniającej w jakimś stopniu podejrzenie sędziego o stronniczość może stanowić przyczynę jego wyłączenia ze sprawy (J.P. Tarno, Wyłączenie sędziego w postępowaniu sądowo administracyjnym, s. 233). Jednocześnie przyjęcie, że subiektywne przeświadczenie wnioskującego o braku obiektywizmu sędziego może skutkować wyłączeniem sędziego od rozpoznania sprawy, prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (post. NSA z 14 czerwca 2012 r., I OZ 420/12, Legalis). Celem tej regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyr. TK z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimichkolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyr. TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004, Nr 7, poz. 67)" - tak np. komentarz do art. 19 p.p.s.a. w: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 6, Warszawa 2019. Wniosek o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza został uzasadniony twierdzeniem, że osoba powołana z udziałem politycznej KRS (Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o KRS oraz niektórych innych ustaw) "nie jest sądem ustanowionym ustawą" (jak to wskazuje ugruntowane stanowisko ETCP). Kluczowe znaczenie w sprawie ma związanie sądu stanowiskiem zajętym przez NSA w uchwale z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. I FPS 3/22. Z sentencji tej uchwały wprost wynika, że zakres przedmiotowy normy art. 19 P.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Jak bowiem trafnie wskazał NSA w ww. uchwale, w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny. W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te, jak wyżej wskazano, różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach. Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Stosownie do art. 269 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanowiskiem zawartym w powyższej uchwale, nie znajdując jednocześnie podstaw do przedstawienia powstałego zagadnienie prawnego do ponownego rozstrzygnięcia w drodze uchwały NSA. Oznacza to, że niedopuszczalne jest kwestionowanie w trybie art. 19 P.p.s.a. rękojmi bezstronnego rozpoznania sprawy przez sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza wyłącznie z uwagi na okoliczności związane z jego powołaniem na stanowisko sędziego NSA, gdyż art. 19 P.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu. W niniejszej sprawie sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz złożył na podstawie art. 22 § 2 P.p.s.a. oświadczenie, w którym wskazał, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności w sprawie o sygn. akt III OSK 593/25. Prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia. Jeżeli strona żąda wyłączenia sędziego, to zobowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 44, postanowienia NSA: z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12; z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt II OZ 1000/14). Złożony w przedmiotowej sprawie wniosek o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza nie zawiera zaś argumentacji, która podważałaby wiarygodność złożonego przez niego oświadczenia. Jest on wyrazem subiektywnego odczucia wnioskodawcy nie znajdującym żadnego uzasadnienia. Odnosząc się do sformułowanego w końcowej części pisma alternatywnie skonstruowanego wniosku o wyłączenie sędziów NSA należy jeszcze raz wyjaśnić, że podstawą wyłączenia są okoliczności dotyczące braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Instytucja wyłączenia ma zastosowanie in concreto, a nie in abstracto. Wniosek ma zapewniać prawidłowy tok postępowania i rozstrzygania w konkretnej sprawie (wg ustawodawcy "dana sprawa") i odnosić się do konkretnego sędziego (sędziów) wyznaczonych do orzekania w niej. Wniosek nie jest zatem gwarancją procesową stosowaną "na wszelki wypadek" w odniesieniu do potencjalnego, niewyznaczonego jeszcze składu orzekającego. Z kolei w odniesieniu do testu niezawisłości sędziego należy stwierdzić, że nawet z orzecznictwa ETPC nie wynika, aby sam fakt powołania sędziego na wniosek KRS ukonstytuowanej w oparciu o regulację ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw miał być wystarczający dla zakwestionowania niezawisłości sędziego, gdyż oceniając naruszenie prawa strony do sądu należy zwracać uwagę nie tylko na powołanie tych sędziów na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS, ale również na inne naruszenia prawa (wyrok Wielkiej Izby ETPC z 1 grudnia 2020 r., 26374/18, Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii, HUDOC, § 243–273; J. Roszkiewicz, Indywidualny test niezawisłości sędziego powołanego z naruszeniem prawa – uwagi na tle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, "Przegląd Sądowy" 2022, nr 11-12, s. 87). Poza tym możliwość kwestionowania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, określona jest powszechnie obowiązującym przepisem prawa - art. 5a § 4 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, z którego również wynika, że tzw. test niezawisłości dotyczy tylko i wyłącznie sędziego wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub skargę kasacyjną. Nie może mieć on zatem charakteru jedynie potencjalnego i nie może być składany na przyszłość przed ww. opisanym wyznaczeniem (art. 5a § 2 tejże ustawy). To dlatego ustawodawca wprowadził w tym zakresie termin (art. 5a § 4 przywołanej ustawy). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza od orzekania w sprawie o sygn. akt III OSK 593/25.