III OSK 5420/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 15 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 182/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi O. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [.] grudnia 2020 r. nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 182/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę O. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [..] grudnia 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że Rektor Uniwersytetu W. decyzją z [.]. grudnia 2020 r. odmówił skarżącej przyznania stypendium socjalnego. Pouczył, że od decyzji przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że skarżąca może także wnieść skargę do sądu administracyjnego w ciągu 30 dni od doręczenia decyzji bez konieczności złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powyższa decyzja została doręczona skarżącej 1 stycznia 2021 r. Pismem z 21 stycznia 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zakwestionowała zasadność wydania rozstrzygnięcia oraz wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylenie decyzji i przyznanie stypendium socjalnego. Pismem z 21 stycznia 2021 r. skarżąca wystąpiła także do Sądu ze skargą na w/w decyzję. Sąd Wojewódzki wskazał, że zgodnie z art. 52 § 1-2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej p.p.s.a.) skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Jeżeli stronie przysługuje prawo zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Prawo do wniesienia skargi bez zwrócenia się do organu, który wydał decyzję, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przysługuje stronie, gdy organem, który wydał decyzję, jest konsul (§ 3). Sąd I instancji podkreślił, że przywołana regulacja wprowadza wyjątek od generalnej zasady, że wniesienie skargi jest dopuszczalne wyłącznie po wyczerpaniu przysługujących stronie środków odwoławczych w postępowaniu administracyjnym. Jeżeli bowiem tym środkiem będzie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy strona ma prawo dokonania wyboru, czy z niego skorzystać i oczekiwać od organu ponownego zajęcia stanowiska w drodze kolejnego rozstrzygnięcia, czy też - z pominięciem tego etapu postępowania - zwrócić się bezpośrednio do sądu administracyjnego celem kontroli legalności decyzji wydanej w pierwszej instancji. Pozostawiony stronie wybór ma charakter alternatywny. Oznacza to, że może ona skorzystać albo z prawa do kontynuowania postępowania w administracyjnym toku instancji, albo z prawa do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Nie jest natomiast dopuszczalne połączenie obu tych możliwości, nawet jeśli wynika to z braku pewności co do własnej sytuacji prawnej. Sąd Wojewódzki ocenił, że w okolicznościach sprawy właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia. Skarżąca bowiem zainicjowała dwa równolegle do siebie prowadzone postępowania: jedno przed organem, drugie zaś przed Sądem. W świetle art. 52 § 3 p.p.s.a. nie było to jednak działanie dopuszczalne. Reasumując, Sąd I instancji stwierdził, że skoro skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, to nie mogła ona jednocześnie skorzystać z prawa do zaskarżenia tej samej decyzji w drodze skargi do sądu administracyjnego. Stąd też skarga wniesiona do Sądu podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna, o czym Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Skargę kasacyjną od tego postanowienia wniosła skarżąca. Zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 52 § 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie przepisów polegające na: - stwierdzeniu, że skarżąca w pierwszej kolejności złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a dopiero następnie wystąpiła do WSA za pośrednictwem organu ze skargą na decyzję, podczas gdy w okolicznościach sprawy oraz zgromadzonym materiale dowodowym niniejsze nie znajduje potwierdzenia, - stwierdzeniu, że w okolicznościach złożenia równolegle dwóch alternatywnych środków zaskarżenia, tj. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz skargi do WSA, to drugi ze wskazanych środków zaskarżenia winien być odrzucony, - stwierdzeniu, że rozpoznanie skargi do WSA było niedopuszczalne, w okolicznościach, kiedy skarżąca złożyła równolegle wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podczas gdy złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynikało z błędnego pouczenia pracownika organu. Wniosek ten został złożony po upływie terminu do jego wniesienia, a w konsekwencji na etapie rozpatrywania skargi przed WSA postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie toczyło się, a więc nie miało charakteru konkurencyjnego względem skargi. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W załączonym do skargi kasacyjnej oświadczeniu skarżącej z dnia 17 maja 2021 r. strona skarżąca stwierdziła, że w sprawie dotyczącej decyzji Rektora Uniwersytetu W. z dnia [..] grudnia 2020 r. w pierwszej kolejności została załączona skarga od decyzji do WSA. Dopiero po telefonicznej sugestii pracownika dziekanatu Uniwersytetu skarżąca złożyła wniosek (w tym samym dniu) o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pracownik organu wskazał, że jest to właściwy środek zaskarżenia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podkreślił, że wbrew twierdzeniom skarżącej została ona pouczona o przysługujących jej uprawnieniach procesowych do zaskarżenia niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia organu I instancji ze wskazaniem wyboru wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy albo skargi do WSA. Skarżąca została przez organ poinformowana, że skarga do sądu administracyjnego przysługuje jej jedynie w sytuacji, gdy nie skorzysta z prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca równocześnie złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (data wpływu do [.] 25 czerwca 2021 r.) oraz skargę do WSA (data wpływu do [..] 25 czerwca 2021 r.). Twierdzenia skarżącej o rzekomym wysłaniu w/w pism z rozbiciem czasowym nie znajdują potwierdzenia w dokumentach. Jeżeli skarżąca zdecydowała się na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wówczas dopiero akt administracyjny wydany po rozpatrzeniu złożonego przez nią środka zaskarżenia otwierał jej drogę do skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego. To natomiast, że skarżąca uchybiła terminowi do jego wniesienia nie może być okolicznością uruchamiającą kolejny tryb zaskarżenia. Pismem z dnia 2 sierpnia 2021 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie podtrzymała w całości stanowisko wyrażone w treści skargi. Zauważyła m.in., że pouczenie zawarte w skarżonej decyzji nie było precyzyjne na tyle, żeby skarżąca mogła wywieść, iż wybór środka zaskarżenia ma charakter alternatywny. Ponadto skarżąca podtrzymała, że jej twierdzenia o wysłaniu w pierwszej kolejności skargi do WSA, a następnie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy znajdują potwierdzenie w aktach sprawy, a to w oświadczeniu skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W związku z tym, że w sprawie niniejszej żadna z przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do jej rozpoznania w granicach podniesionych zarzutów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Zasadą jest, iż skarga może zostać wniesiona do sądu po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich (art. 52 § 1 P.p.s.a.). Jednakże w sytuacji gdy stronie przysługuje prawo zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Wyjątek ten przewiduje art. 52 § 3 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935). Z brzmienia art. 52 § 3 P.p.s.a. jasno zatem wynika, iż w sytuacji gdy stronie przysługuje środek zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to ma ona możliwość wyboru środka ochrony prawnej z którego chce skorzystać. Mianowicie strona może złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, czego skutkiem będzie ponowne rozstrzygnięcie sprawy przez właściwy organ, bądź może wnieść skargę na taką nieostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję do sądu administracyjnego. Jednakże, w takiej sytuacji, warunkiem skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego jest rezygnacja z możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (por. np. post. NSA z dnia 15 października 2019 r., sygn. akt II OSK 3183/19, CBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd I instancji podkreślił, że skoro skarżąca skorzystała z możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożenie skargi do sądu administracyjnego na decyzję, będącą przedmiotem wniosku nie jest dopuszczalne. Niedopuszczalne jest bowiem, aby ten sam akt był przedmiotem oceny organu w postępowaniu administracyjnym i sądu administracyjnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. post. NSA z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 3037/20, CBOSA). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedmiotowy przepis art. 52 § 3 P.p.s.a. jest sformułowany w sposób jasny, niewymagający skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Decyzja z dnia [..] grudnia 2020 r. zawierała pouczenie zgodne z treścią cyt. przepisu. Organ pouczył skarżąca, że od decyzji przysługuje jej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skierowany do Rektora. Jednocześnie wskazano, że skarżąca może wnieść skargę do sądu administracyjnego bez konieczności składania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca zmierza do wykazania, że zawarte w zaskarżonej decyzji pouczenie było nieprawidłowe, ponieważ nie została poinformowana, że wybór środka zaskarżenia ma charakter alternatywny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedmiotowa decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o możliwych rodzajach środków jej zaskarżenia oraz o trybie i terminie ich wniesienia. Zwrócić należy uwagę, że z treści zawartego w decyzji pouczenia wynika, że skarżącej pozostawiono możliwość wyboru środka ochrony prawnej, tj. iż ma prawo złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - a w przypadku gdy nie chce z niego skorzystać - może wnieść skargę do sądu administracyjnego. Organ natomiast nie miał obowiązku umieszczania dodatkowych wskazań co do skutków nieprawidłowego zastosowania się do pouczenia zawartego w decyzji. W sprawie niniejszej, jak wynika z akt sprawy, skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [..] grudnia 2020 r. i nie czekając na zakończenie postępowania zainicjowanego tym wnioskiem, w tym samym dniu wniosła skargę do sądu administracyjnego. Zarówno skarga, jak i wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są opatrzone tą samą datą ich sporządzenia – 21 stycznia 2021 r. i w tej samej dacie zostały nadane przez operatora pocztowego na adres organu. W takiej sytuacji Sąd I instancji słusznie przyjął, że skarga na decyzję z dnia [.] grudnia 2020 r. jest niedopuszczalna z innych przyczyn w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. i jako taka podlegała odrzuceniu. Stosownie do art. 52 § 3 P.p.s.a., jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Z przepisu tego wynika, że strona jest uprawniona do wniesienia skargi do sądu administracyjnego z pominięciem wyczerpania toku instancji na drodze administracyjnej, niemniej jednak warunkiem skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego w tym trybie jest rezygnacja z możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tymczasem nie ulega wątpliwości, że skarżąca wniosek w tej sprawie złożyła, co czyniło złożoną w tym samym dniu skargę do sądu administracyjnego niedopuszczalną. Konkluzji tej nie zmienia w żaden sposób fakt, że złożony przez skarżącą wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został następnie uznany przez organ za wniesiony z uchybieniem terminu. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wskazać należy, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do orzekania w tej materii. Zgodnie z art. 209 P.p.s.a., wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 P.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA z 2008 r., nr 2, poz. 23).