III OSK 534/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1802/17 w sprawie ze skargi J. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 lipca 2018 r. II SA/Wa 1802/17, oddalił skargę J. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] sierpnia 2017 r. nr [...], w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. M. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie prawa materialnego – art. 1 ust. 1 pkt 1) w zw. z art. 3 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. z 1990 Nr 54, poz. 310 ze zm.) oraz przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 k.p.a., art. 7a § 1 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 217 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 218 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 219 k.p.a., polegające na: - takiej interpretacji wskazanych powyżej przepisów, która de facto podważa sens ich istnienia, zwalniając w praktyce organy gminy z obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, - błędnej wykładni i zastosowania przepisów określonych w art. 1 ust. 1 pkt. 1) w związku z art. 3 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, poprzez uznanie, że dowody przedstawione przez skarżącego nie są wystarczające do potwierdzenia jego stażu pracy w gospodarstwie rolnym, gdy w świetle orzecznictwa wskazanego w skardze kasacyjnej, należy je uznać za dowody w pełni wystarczające, - zastosowanie wykładni zawężającej podanych powyżej przepisów w zakresie przeprowadzenia przez gminę analizy zgromadzonego materiału dowodowego w celu wydania stosownego zaświadczenia, gdy WSA powinien dokonać wykładni rozszerzającej a więc wszelkie wątpliwości związane z interpretacją zgromadzonego materiału dowodowego rozstrzygnąć na korzyść strony (wnoszącego skargę kasacyjną) co wynika z zasad ogólnych określonych w przepisach k.p.a. i wskazanych w niniejszej skardze kasacyjnej. Wobec powyższych zarzutów pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł o: 1. "przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania", 2. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ewentualnie 3. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzających go: postanowienia SKO w [...] z [...] sierpnia 2017 r. i postanowienia Wójta Gminy [...] z [...] lipca 2017 r., 4. rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, 5. zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu adw. C. K. wynagrodzenia z tytułu reprezentacji J. M. według norm przewidzianych, które nie zostały opłacone ani w całości ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji. Dla właściwego odniesienia się do zarzutów skargi kasacyjnej niezbędne jest jednak krótkie przedstawienie istoty sprawy. Z ustaleń Sąd I instancji wynika, że [...] czerwca 2017 r. do Urzędu Gminy w [...] wpłynął wniosek J. M. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego pracę w gospodarstwie rolnym we wsi [...], w okresie od [...] grudnia 2006 r. do [...] czerwca 2017 r. Wnioskodawca wskazał, że ma ono służyć celom emerytalno-rentowym. Ustalenia te znajdują potwierdzenie w aktach sprawy. Powyższy wniosek został rozpatrzony odmownie (wydano postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia) w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310) – dalej: ustawa z 20 lipca 1990 r. Z art. 3 ust. 1 tej ustawy wynika, że "Na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy." Z wniosku J. M. nie wynika, że żąda on zaświadczenia "w celu przedłożenia w zakładzie pracy", ani że w ogóle pozostaje on w stosunku pracy, ani też, że staż w gospodarstwie rolnym ma być wliczony "do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy" (art. 1 ust. 1 ustawy z 20 lipca 1990 r.). Wręcz przeciwnie, wnioskodawca podał, że zaświadczenie ma służyć celom emerytalno-rentowym. Zauważyć w związku z powyższym należy, że celów emerytalno-rentowych nie realizuje zakład pracy, tylko Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto, emerytura lub renta to nie są uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy. Zaliczenie pracy w gospodarstwie rolnym lub prowadzenia gospodarstwa rolnego do "stażu emerytalnego" odbywa się na podstawie art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.), a rozstrzyga o tym ZUS w drodze decyzji. Ponadto, w dotychczasowym orzecznictwie przyjmuje się przykładowo, że "Z treści art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. 1990 r. Nr 54 poz. 310) wynika, że okres pracy w gospodarstwie rolnym, o którym mowa w art. 1 ust. 1 tej ustawy, wlicza się jedynie do stażu pracy od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy. Nie podlega on zatem wliczeniu do stażu pracy warunkującego uzyskanie prawa do podwyższonego zasiłku dla bezrobotnych, ponieważ uprawnienie do zasiłku dla bezrobotnych nie jest uprawnieniem wynikającym ze stosunku pracy" (zob. wyrok NSA z 5.09.1995 r. II SA 1906/95, LEX nr 654744). To samo należy odnieść do "stażu emerytalnego", gdyż prawo do emerytury nie jest uprawnieniem wynikającym ze stosunku pracy i nie jest realizowane przez zakład pracy. W takiej sytuacji ustawa z 20 lipca 1990 r. nie ma w ogóle zastosowania, a przepisem, w oparciu o który można dokonać zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym "do celów emerytalno-rentowych" jest, jak wspomniano już wyżej, art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. W niniejszej sprawie, powodem wydania postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia, był brak po stronie gminy odpowiednich rejestrów lub danych, w oparciu o które można byłoby takie zaświadczenie wystawić, w trybie art. 3 ust. 1 ustawy z 20 lipca 1990 r. Stanowisko takie zaakceptował Sąd I instancji. Z przedstawionych wyżej wywodów wynika natomiast, że ta ostatnia ustawa – w okolicznościach podanych przez wnioskodawcę – w ogóle nie miała zastosowania, a zatem oddalenie skargi na postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia (zob. art. 219 k.p.a.), mimo błędnego uzasadnienia, nie narusza prawa. W takiej sytuacji odnoszenie się do zarzutów skargi kasacyjnej w przedmiocie przesłanek wydania zaświadczenia na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z 20 lipca 1990 r. jest bezprzedmiotowe, skoro ta ustawa, z uwagi na podane przez wnioskodawcę cele zaświadczenia, w ogóle nie miała zastosowania. Jeśli natomiast wnioskodawca błędnie lub nieprecyzyjnie określił owe cele, to nie jest wykluczone ponowne złożenie wniosku o wydanie zaświadczenia. Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy orzeka natomiast Sąd I instancji, w oparciu o art. 254 § 1 i art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. i tam należy kierować wniosek w tym przedmiocie. Skargę kasacyjną złożoną w niniejszej sprawie rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095), albowiem przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można jej przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.