III OSK 5152/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 1598/20 w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zryczałtowanego dodatku energetycznego oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z 3 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. akt IV SA/Po 1598/20) oddalił skargę M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] czerwca 2020 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z [...] marca 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania zryczałtowanego dodatku energetycznego. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że 27 lutego 2020 r. M. Z. złożyła wniosek o wypłatę dodatku energetycznego w związku z zamieszkiwaniem w miejscu dostarczania energii elektrycznej. Decyzją z [...]marca 2020 r. Dyrektor [...] Centrum Świadczeń na podstawie art. 104 K.p.a., art. 3 pkt 13c, art. 5c ust. 1 i ust. 3, art. 5d i art. 5e ustawy z 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 755 ze zm.) oraz uchwały Nr [...] Rady Miasta [...] z [...] października 2013 r. w sprawie upoważnienia Dyrektora [...] Centrum Świadczeń do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej dotyczących zryczałtowanego dodatku energetycznego, o którym mowa w ustawie z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1059 z późn. zm.) odmówił przyznania skarżącej zryczałtowanego dodatku energetycznego. Zdaniem organu skarżąca nie spełnia kryteriów niezbędnych do otrzymania dodatku energetycznego, gdyż na dzień wydania ww. decyzji nie ma ustalonego prawa do dodatku mieszkaniowego. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. Z. Decyzją z [...] czerwca 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało ww. decyzję w mocy. Skargę na powyższą decyzję wniosła M. Z., podnosząc, że postępowanie w przedmiocie dodatku mieszkaniowego nie zostało zakończone. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Oddalając powyższą skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał na wstępie, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 21 stycznia 2021 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zmienionej ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875). Wskazując następnie na przepisy art. 3 pkt 13c oraz art. 5c ust. 1 ustawy z 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 833 – zwanej dalej Prawem energetycznym), Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że przyznanie dodatku mieszkaniowego na rzecz odbiorcy energii elektrycznej uprawnia go do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie dodatku energetycznego, natomiast brak przyznanego dodatku mieszkaniowego uniemożliwia przyznanie dodatku energetycznego. Wymóg ten ma charakter bezwzględny i ustawa nie przewiduje w tym zakresie żadnych wyjątków. Ustawodawca nie pozostawił organowi w tych sprawach możliwości działania w ramach uznania administracyjnego. Wyklucza to możliwość uwzględnienia tak przez organy, jak i przez sąd, trudnej sytuacji życiowej i finansowej skarżącej, bowiem przesłanka taka nie wynika z żadnego przepisu ustawy. Sąd zauważył przy tym, że niespornym w sprawie jest to, że Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania skarżącej dodatku mieszkaniowego decyzją z [...] marca 2020 r., która została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] czerwca 2020 r. Skoro więc skarżąca nie miała przyznanego dodatku mieszkaniowego, to nie było możliwe przyznanie jej dodatku energetycznego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła M. Z., zaskarżając go w całości i zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5c w związku z art. 3 pkt 13c Prawa energetycznego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że skarżąca nie jest odbiorcą wrażliwym, podczas gdy w momencie orzekania przez [...] Centrum Świadczeń oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze odnośnie dodatku energetycznego - decyzja dot. odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego nie była decyzją ostateczną; 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, 77, 80 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I Instancji, że organy administracji nie podjęły wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwiania sprawy, a w konsekwencji dokonały błędnego ustalenia, że skarżącej w sposób ostateczny odmówiono przyznania dodatku mieszkaniowego, podczas gdy w momencie orzekania przez [...] Centrum Świadczeń oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sprawie zasiłku energetycznego, w sprawie M. Z. nie zapadła jeszcze ostateczna decyzja w sprawie dodatku mieszkaniowego; 3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 15 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji, że w sprawie doszło do utrzymania przez organ II instancji w mocy decyzji organu I instancji bez dokładnego, samodzielnego ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co w konsekwencji naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania, zgodnie z którą sprawa administracyjna powinna być dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta. - ewentualnie z ostrożności procesowej zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła: 4. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5c w związku z ark 3 pkt 13c Prawa energetycznego poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że skarżąca nie jest odbiorcą wrażliwym, podczas gdy wykładnia tych przepisów winna być prowadzona w kierunku jak najszerszego uwzględnienia interesu społecznego, bowiem taki był cel wprowadzenia przez ustawodawcę pomocy dla osób ubogich w formie dodatku energetycznego; 5. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, 77, 80 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji, że organy administracji nie podjęły wszelkich niezbędnych kroków celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwiania sprawy, a w konsekwencji nie dokonały ustaleń w zakresie sytuacji finansowej skarżącej. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, albowiem koszty te nie zostały do tej pory uiszczone nawet w części, stosownie do normy prawnej wyrażonej w art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 14 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Pismem z 28 kwietnia 2021 r. skarżąca zrzekła się rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., wnosząc o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. Oceniając wniesioną skargę kasacyjną w granicach określonych treścią art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) i nie dostrzegając przy tym przypadków nieważności postępowania wymienionych w § 2 tego artykułu, jako prawidłową należy uznać wykładnię przepisów art. 5c ust. 1 i art. 3 pkt 13c Prawa energetycznego, przedstawioną przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku. Zauważyć należy, że zgodnie z pierwszym z ww. przepisów: "[o]dbiorcy wrażliwemu energii elektrycznej przysługuje zryczałtowany dodatek energetyczny". Druga z ww. norm prawnych definiuje odbiorcę wrażliwego energii elektrycznej jako "osobę, której przyznano dodatek mieszkaniowy w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2133), która jest stroną umowy kompleksowej lub umowy sprzedaży energii elektrycznej zawartej z przedsiębiorstwem energetycznym i zamieszkuje w miejscu dostarczania energii elektrycznej". Poprzez pośrednie powiązanie dodatku energetycznego z dodatkiem mieszkaniowym w definicji odbiorcy wrażliwego energii elektrycznej, ustawodawca w istocie odwołał się do kryteriów socjalno-bytowych, warunkując poprzez ich spełnienie uzyskanie statusu uprawniającego do uzyskania wskazanego świadczenia. Cel, charakter i grono adresatów tego świadczenia wskazują jednoznacznie, że stanowi ono formę pomocy socjalnej ukierunkowanej na zwalczanie ubóstwa energetycznego. Sam dodatek mieszkaniowy jest bowiem świadczeniem pieniężnym, wypłacanym przez gminę na rzecz wskazanych w ustawie osób o niskich dochodach, którym przysługuje tytuł prawny do lokalu o określonej powierzchni normatywnej, w celu umożliwienia im zapłaty czynszu i innych należności obciążających je z tytułu zajmowania lokalu mieszkalnego. Odwołanie się przez ustawodawcę do kategorii beneficjentów dodatku mieszkaniowego w sposób oczywisty sytuuje przepisy dotyczące świadczenia energetycznego w grupie unormowań socjalnych skierowanych do osób ubogich, z tym że kryterium "ubóstwa" oceniane jest przez pryzmat przepisów ustawy o dodatkach mieszkaniowych, warunkujących otrzymanie dodatku mieszkaniowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1409/17). Jak słusznie jednak zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, w świetle art. 3 pkt 13c Prawa energetycznego, przyznanie dodatku mieszkaniowego jest podstawowym kryterium warunkującym uzyskanie statusu odbiorcy wrażliwego energii elektrycznej. Wymóg ten ma charakter bezwzględny i ustawa nie przewiduje w tym zakresie żadnych wyjątków. Ustawodawca nie pozostawił organowi w tych sprawach możliwości działania w ramach uznania administracyjnego. Na ocenę legalności zaskarżonej decyzji nie mogła mieć natomiast wpływu okoliczność podnoszona w skardze kasacyjnej, bowiem poza sporem pozostawało to, że skarżącej nie przyznano dodatku mieszkaniowego. Bez znaczenia pozostawało również to, że decyzja o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego w momencie podejmowania zaskarżonej decyzji nie miała charakteru ostatecznego. Warunkiem przyznania dodatku energetycznego było bowiem uzyskanie przez skarżącą pozytywnej decyzji, przyznającej jej ten dodatek a nie decyzji odmownej. Z tej też przyczyny jako niezasadne należało ocenić zarzuty naruszenia prawa materialnego art. 5c w związku z art. 3 pkt 13c Prawa energetycznego (zarzut 1 i 4). Odnośnie tego ostatniego wyjaśnić należy również że przywołane przepisy Prawa energetycznego nie odwołują się do kryterium "interesu społecznego", zatem nie było obowiązkiem organów ani Sądu pierwszej instancji prowadzenie ich wykładni "w kierunku jak najszerszego uwzględnienia interesu społecznego (...)". Nie zasługiwały na uwzględnienie również zarzuty naruszenia przepisów postępowania "art. 145 § 1 lit. c" P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. (zarzut 2 i 4) oraz "art. 145 § 1 lit. c" P.p.s.a. w związku z art. 15 K.p.a., bowiem stan faktyczny sprawy został przez Sąd pierwszej instancji dostatecznie wyjaśniony, podobnie jak brak wpływu na legalność zaskarżonej decyzji ostatecznego zakończenia postępowania w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Nie doszło również w sprawie do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Sprawa została wyjaśniona i rozstrzygnięta przez dwa organy Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na wniosek strony skarżącej i przy braku sprzeciwu strony przeciwnej (organu), zgodnie z art. 182 § 2 P.p.s.a. Nie orzeczono natomiast o przyznaniu pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie to, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 – 261 P.p.s.a.