III OSK 4196/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia del. WSA Maciej Kobak protokolant asystent sędziego Marita Sikora po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1789/19 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 25 lutego 2019 r. nr BCK-II-O/RW-388/18 w przedmiocie odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1789/19 oddalił skargę A.S. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 25 lutego 2019 r. nr BCK-II-O/RW-388/18 w przedmiocie odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego. U podstaw rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna. Rada Kolegium [...], po zapoznaniu się z dokumentacją postępowania habilitacyjnego, w tym recenzjami osiągnięć naukowych A.S. (dalej w skrócie: "skarżący") sporządzonymi przez: prof. dr hab. A.S. (recenzja pozytywna); prof. dr hab. B.N. (recenzja negatywna) i prof. dr hab. B.S. (recenzja negatywna) oraz uchwałą komisji habilitacyjnej, zawierającą negatywną opinię w sprawie nadania stopnia doktora habilitowanego, w dniu 26 lutego 2018 r. podjęła uchwałę nr 30 o odmowie nadania skarżącemu stopnia naukowego doktora habilitowanego [...] w dyscyplinie [...] (wynik głosowania: 6 głosów za nadaniem stopnia doktora habilitowanego, 32 głosy przeciwko, 6 głosów wstrzymujących się). W uzasadnieniu uchwały Rada stwierdziła, że osiągnięcia naukowe A.S., po uzyskaniu stopnia doktora, nie stanowią znaczącego wkładu w rozwój [...] i w związku z tym kandydat nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 16 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 882 ze zm., dalej w skrócie: "ustawa"). Uchwała ta została podjęta po uchyleniu przez Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów (decyzją z dnia 29 stycznia 2018 r. nr BCK-II-O/RW-520/17) wcześniejszej uchwały Rady z dnia 27 czerwca 2017 r., z uwagi na zinterpretowanie negatywnego wyniku głosowania jako uchwały odmawiającej nadania skarżącemu stopnia doktora habilitowanego. A.S. w odwołaniu od uchwały z dnia 26 lutego 2018 r. wniósł o jej uchylenie. Odwołujący się stwierdził, że "została ona wypaczona (zniekształcona) w następstwie wcześniejszych błędnych wniosków recenzentów prof. dr hab. B.N. i prof. dr. hab. B.S., powstałych na skutek ich działania mającego na celu pozamerytoryczne i nielegalne przekierowanie (...) postępowania habilitacyjnego z [...] do [...], a tym samym ich zaangażowania w działalność sprzeczną z interesem społecznym". Wskazał także, że recenzje jego dorobku naukowego są niemerytoryczne, ich autorzy poświadczyli w nich nieprawdę. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od w/w uchwały, Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów decyzją z dnia 25 lutego 2019 r. nr BCK-II-O/RW-388/18, wydaną na podstawie art. 21 ust. 2 ustawy w zw. z art. 175 ustawy z dnia 30 sierpnia 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669), utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu decyzji Komisja podniosła m.in., że po zapoznaniu się z negatywnymi opiniami dwóch recenzentów (prof. P.D. i prof. J.W., którzy dokonali szczegółowej i wyczerpującej oceny dorobku naukowego skarżącego oraz jego odwołania i jednomyślnie stwierdzili, że jego osiągnięcia naukowe nie spełniają wymagań określonych w art. 16 ustawy) oraz stanowiskiem Sekcji [...] Komisji, która w głosowaniu tajnym odmówiła poparcia wniosku o nadanie skarżącemu tytułu naukowego doktora habilitowanego – należy podzielić stanowisko Rady Kolegium [...], że osiągnięcia naukowe A.S. nie spełniają wymagań ustawy stawianych kandydatom do stopnia doktora habilitowanego. Komisja podkreśliła, że powołani recenzenci mają uznaną renomę naukową, w tym międzynarodową, mają wybitną pozycję naukową w dyscyplinie nauk o zarządzaniu oraz są autorytetami w zagadnieniach zarządzania, w tym zarządzania strategicznego oraz zarządzania w sporcie i marketingu sportowym. W ocenie organu odwoławczego, skarżący we wniosku habilitacyjnym nie był w stanie wyselekcjonować najważniejszych publikacji (przedstawił do oceny ponad 140 pozycji i ponad 500-stronnicową monografię) oraz nie potrafił wyraźnie wydzielić merytorycznie, a nie procentowo, swojego wkładu we wspólne publikacje. Jego autoreferat zawiera długą listę celów i pytań badawczych oraz hipotez, w wielu przypadkach banalnych treści. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący zarzucił m.in., że prof. P.D. i prof. J.W. "okazali się stronniczy". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku stwierdził, że sąd administracyjny nie jest władny (uprawniony) do dokonywania merytorycznej oceny dorobku naukowego kandydata, a co za tym idzie do oceny sporządzonych na użytek postępowania recenzji oraz kompetencji recenzentów. Sąd pierwszej instancji nie jest zatem uprawniony do oceniania, czy osiągnięcia naukowe skarżącego, uzyskane po otrzymaniu stopnia doktora, stanowią znaczny wkład w rozwój określonej dyscypliny naukowej oraz czy wykazuje się on istotną aktywnością naukową. Co więcej, Sąd nie jest uprawniony do merytorycznej kontroli recenzji stanowiących m.in. podstawę wydania uchwały przez Radę, a następnie zaskarżonej decyzji. WSA w Warszawie dodał, że w postępowaniu o nadanie stopnia naukowego nie ma zastosowania art. 75 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a postępowanie dowodowe ogranicza się do uzyskania recenzji oraz stanowisk Sekcji. Osiągnięcia naukowe skarżącego zostały ocenione negatywnie w postępowaniu pierwszej instancji, w którym komisja wydziałowa podjęła negatywną opinię, a następnie, również negatywna dla skarżącego uchwała, została podjęta przez Radę Wydziału. Komisja habilitacyjna oraz Rada Wydziału podejmują decyzje większością głosów w głosowaniu i ani Sąd, ani Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów, nie może ustalać przyczyn głosowania w określony sposób lub też z określonym wynikiem. W postępowaniu przed Komisją skarżący również uzyskał negatywną ocenę superrecenzentów, potwierdzoną w głosowaniach statutowych organów Komisji. Superrecenzenci dokonali oceny recenzji pod kątem ewentualnego naruszenia przepisów dawnego rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie kryteriów oceny osiągnięć naukowych osoby ubiegającej się o stopień doktora habilitowanego (Dz. U. z 2011 r. Nr 196, poz. 1165), lecz nie znaleźli podstaw do uznania, że doszło do naruszeń. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł A.S.. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a") zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a także naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 21 ust. 1 i 2 i art. 29 ust. 1 ustawy oraz art. 75 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej w skrócie "k.p.a."), poprzez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie organ w sposób prawidłowy zebrał materiał dowodowy i w taki też sposób dokonał jego oceny, a więc nie naruszając prawa oraz poprzez niewłaściwe rozumienie zakresu odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. w postępowaniu przed organem, a przez to błędne określenie zakresu kompetencji organu w stosunku do uchwał jednostek naukowych w przewodach o nadanie stopni naukowych; 2) art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 35 ust. 3 ustawy, poprzez pominięcie w zaskarżonym wyroku naruszenia przez organ, podczas podejmowania kwestionowanej decyzji, przepisów postępowania dotyczących wymogu uzyskania opinii co najmniej dwóch recenzentów; 3) art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 18a ust. 7 ustawy, poprzez pominięcie w zaskarżonym wyroku naruszenia w toku postępowania przed organem pierwszej instancji terminów na przygotowanie opinii przez recenzentów. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Zarzuty pierwszy i drugi skargi kasacyjnej koncentrują się na wykazaniu, że w sprawie doszło do naruszenia procedury administracyjnej, a przez to do wadliwej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego. Odnosząc się do argumentów naruszenia procedury administracyjnej, wskazać należy, że postępowanie w przedmiocie nadania stopnia doktora habilitowanego na gruncie przepisów ustawy nie jest typowym postępowaniem administracyjnym, albowiem przepisy k.p.a. znajdują w nim zastosowanie jedynie odpowiednio i to wyłącznie w zakresie w tej ustawie nieuregulowanym (art. 29 ust. 1 ustawy). W literaturze przedmiotu powszechnie przyjmuje się, że "odpowiednie zastosowanie przepisów" oznacza, że przy rozważaniu, które przepisy regulujące postępowanie administracyjne będą miały zastosowanie wprost, które z odpowiednimi modyfikacjami, a które w ogóle nie będą miały zastosowania, należy wziąć pod uwagę cechy charakterystyczne postępowań w sprawach stopni naukowych i tytułu naukowego. Odpowiednie stosowanie k.p.a. w postępowaniach dotyczących nadania stopnia doktora i doktora habilitowanego nie może jednak w żaden sposób zmienić charakteru tych postępowań, ponieważ przy odpowiednim stosowaniu wszelkich przepisów prawa modyfikacji mogą podlegać jedynie przepisy odpowiednio stosowane, a nie przepisy, które mają być przez nie uzupełniane (por. J. Nowacki, Analogia legis, Warszawa 1966, s. 146; B. Adamiak, J. Borkowski, Zakład administracyjny w postępowaniu administracyjnym, "Studia Iuridica" 1996, nr 32, s. 23). "Odpowiednie" stosowanie k.p.a. w sprawach o nadanie stopnia naukowego albo tytułu naukowego ma zatem ścisły związek ze specyfiką postępowań poprzedzających podejmowanie przez właściwe jednostki organizacyjne uchwał w tych sprawach. Wyrażoną w art. 29 ust. 1 ustawy regułę należy rozumieć w ten sposób, że w omawianych sprawach przepisy k.p.a. mają zastosowanie tylko w kwestiach nieuregulowanych w ustawie i jest to tylko zastosowanie odpowiednie. Odpowiedniość stosowania k.p.a. oznacza, że jedne przepisy Kodeksu będą stosowane wprost, bez żadnych modyfikacji, inne z dostosowaniem do charakteru rozpatrywanej sprawy, a niektóre w ogóle nie będą miały zastosowania (por. wyroki NSA z dnia: 30 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 212/08 i 20 kwietnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1661/06; szerzej również J.P. Tarno, Rola odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a.w postępowaniach w sprawach stopni naukowych (wybrane zagadnienia), ZNSA 2011, z. 6, s. 18 i 19). Zgodnie z art. 21 ust. 2 ustawy, Centralna Komisja, po rozpatrzeniu odwołania w terminie nie dłuższym niż sześć miesięcy, albo utrzymuje w mocy zaskarżoną uchwałę, albo uchylając ją, przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia radzie tej samej lub innej jednostki organizacyjnej. Ponadto, według art. 35 ust. 3 ustawy, Centralna Komisja podejmuje uchwały po zasięgnięciu opinii co najmniej jednego recenzenta. Uchwały o niezatwierdzeniu uchwał o nadanie stopnia lub odmowie przedstawienia kandydata do tytułu profesora w sprawach, o których mowa w art. 15 ust. 2 oraz w art. 28 ust. 4, mogą być podjęte po zasięgnięciu opinii co najmniej dwóch recenzentów, w tym co najmniej jednego spoza składu Centralnej Komisji. Z powołanych przepisów wynika szczególny tryb procedowania przed Centralną Komisją, który sprowadza się do postępowania przed organem pierwszej instancji z uwzględnieniem opinii powołanego w trybie art. 35 ust. 3 ustawy recenzenta lub recenzentów. Zatem w razie odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego przez organ pierwszej instancji, kontrola Centralnej Komisji sprowadza się do oceny prawidłowości czynności prawnych, których wadliwość powoduje uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Z tego względu powołani przez Centralną Komisję recenzenci mają za zadanie ocenę legalności postępowania przed organem pierwszej instancji. Legalność ta odnosi się też do oceny złożonego przez skarżącego odwołania, w którym zawarte zostały zarzuty wobec uchwały organu pierwszej instancji, iż skarżący nie ma określonych w art. 16 ust. 1 ustawy osiągnięć stanowiących znaczny wkład autora w rozwój dyscypliny naukowej oraz nie wykazuje się istotną aktywnością naukową. Postępowanie przed Centralną Komisją, jako organem odwoławczym, jest więc postępowaniem szczególnym, a owa szczególność wynika z przedstawionych odrębności, takich jak: procedowanie w oparciu o opinie i recenzje recenzentów, szczególna moc dowodowa złożonych w sprawie opinii recenzji oraz wydanie rozstrzygnięcia w głosowaniu tajnym. Odnosząc przedstawione rozważania do przedmiotowej sprawy, w pierwszej kolejności wskazać należy, że chybiony jest argument naruszenia art. 75 § 1 k.p.a., który to przepis stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Jak już wspomniano, szczególność postępowania przed Centralną Komisją wynika między innymi z tego, że środkami dowodowymi w zakresie wykazania osiągnięć stanowiących znaczny wkład habilitanta w rozwój dyscypliny naukowej, w rozumieniu art. 16 ust. 1 ustawy, są recenzje i opinie recenzentów. Zatem przepis art. 75 § 1 k.p.a., w zakresie oceny, czy osiągnięcia habilitanta stanowią znaczny wkład w rozwój dyscypliny naukowej, nie ma zastosowania do postępowania przed Centralną Komisją. Rację należy przyznać skarżącemu kasacyjnie, że w kwestionowanej decyzji nieprawdziwie stwierdzono, jakoby recenzenci Centralnej Komisji szczegółowo i wyczerpująco dokonali osiągnięć naukowych Kandydata (strona 3 uzasadnienia decyzji Komisji z dnia 25 lutego 2019 r.). Zarówno z opinii prof. P.D., jak i opinii prof. J.W., wynika, że zawierają one ocenę postępowania przed organem pierwszej instancji, odnoszą się do zarzutów odwołania, dokonują oceny kompletności recenzji recenzentów oraz poszczególnych etapów postepowania habilitacyjnego. Powyższa nieścisłość wynikająca z uzasadnienia kwestionowanej decyzji nie mogła być jednak uznana za mogącą mieć wpływ na wynik spawy. Zauważyć bowiem należy, że ustawa różnicuje środki dowodowe podejmowane na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji względem środków podejmowanych przed Centralną Komisję. Zgodnie z art. 18a ust. 7 ustawy, "W terminie nie dłuższym niż sześć tygodni od dnia powołania komisji habilitacyjnej recenzenci, o których mowa w ust. 5, oceniają czy osiągnięcia naukowe wnioskodawcy spełniają kryteria określone w art. 16 i przygotowują recenzje". Z kolei według przytaczanego już art. 35 ust. 3 ustawy, Centralna Komisja podejmuje uchwały po zasięgnięciu opinii. Ustawa wyróżnia zatem dwa środki dowodowe w postaci recenzji recenzentów i opinii recenzentów. Te pierwsze są sporządzane na etapie postępowania przed komisją habilitacyjną, jako etap i element procedury prowadzonej przed organem pierwszej instancji. Z kolei te drugie sporządza się na zlecenie Centralnej Komisji. Zakładając racjonalność prawodawcy, a więc że nieprzypadkowo użył on różnych terminów dla nazwania owych środków dowodowych, przyjąć należy, że desygnaty owych pojęć nie są tożsame zakresowo. Przyjęcie stanowiska przeciwnego stanowiłoby bowiem naruszenie jednej z dyrektyw wykładni językowej – zakazu wykładni synonimicznej. Jak wynika wprost z regulacji ustawowej, recenzja recenzenta stanowi ocenę, czy osiągnięcia naukowe wnioskodawcy spełniają kryteria określone w art. 16 ustawy, a więc czy dorobek habilitanta stanowi znaczny wkład w rozwój określonej dyscypliny naukowej lub artystycznej oraz czy wykazuje się on istotną aktywnością naukową lub artystyczną. Z kolei przepis art. 35 ust. 3 ustawy nie precyzuje zakresu opinii recenzenta. W świetle przedstawionych różnic językowych przyjąć należy, że opinia recenzenta, która ma przyczynić się rozwiania ewentualnych wątpliwości Komisji, nie musi więc obejmować swoim zakresem oceny dorobku naukowego i aktywności naukowej w rozumieniu art. 16 ustawy. Owa opinia ma przed wszystkim oceniać prawidłowość procedury, zarzuty habilitanta i zawierać "opinię recenzji". W świetle przedstawionych rozważań należało przyjąć, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem obie opinie są rzeczowe i kompletne oraz odnoszą się do zarzutów podnoszonych przez habilitanta. Za chybiony należało również uznać argument skargi kasacyjnej, iż opinie zostały sporządzone przez recenzentów specjalistów dyscyplin innych, niż nauka o zarządzaniu. W zakresie opinii, o których mowa w art. 35 ust. 3, ustawa nie zastrzega tożsamości dyscyplin naukowych. Ponadto obaj powołani przez Komisję recenzenci mają uznaną renomę naukową w zakresie nauk o zarządzaniu. Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut trzeci. Skarga kasacyjna nie wykazała bowiem, że uchybienie przez recenzentów terminom do sporządzenia recenzji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.