Sygnatura
III OSK 4081/21
III OSK 4081/21 - Wyrok NSA z 2024-12-10
Wynik
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
- Sąd
- Naczelny Sąd Administracyjny
- Data orzeczenia
- 10 grudnia 2024
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie: sędzia NSA Piotr Korzeniowski sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) Protokolant: asystent sędziego Antoni Cypryjański po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w Gryficach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 października 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 375/20 w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. w (...) na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w Gryficach z dnia 13 marca 2020 r. nr SZ.ZUO.1.051.04.2020.MZ w przedmiocie określenia opłaty stałej za pobór wód podziemnych I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania; II. zasądza od P. sp. z o.o. w (...) na rzecz Dyrektora Zarządu Zlewni w Gryficach Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 października 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 375/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu skargi P. sp. z o.o. w [...] (dalej: "skarżący") na decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Gryficach Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: "organ") z dnia 13 marca 2020 r. nr SZ.ZUO.1.051.04.2020.MZ w przedmiocie określenia opłaty stałej za pobór wód podziemnych uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie administracyjne w sprawie. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. W dniu 12 lutego 2020 r., organ na podstawie art. 271 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r. poz. 1566 ze zm., dalej: "u.p.w.") ustalił dla skarżącej, w formie informacji rocznej, za okres 1 stycznia 2020 r. - 31 grudnia 2020 r. opłatę stałą w wysokości 361 zł za pobór wód podziemnych. W dniu 25 lutego 2020 r., z zachowaniem 14 - dniowego terminu określonego w art. 273 ust. 2 u.p.w., skarżąca złożyła reklamację, w której nie zgodziła się z wysokością opłaty w powołanej informacji rocznej. Podniosła, że w przedstawionej informacji nie zastosowano prawidłowo dyspozycji wynikającej z art. 271 ust. 2 u.p.w. ustalającej wysokość opłaty stałej za pobraną wodę podziemną, tj. nie uwzględniono stosunku ilości wody podziemnej, która może być pobrana na podstawie pozwoleń, do dostępnych zasobów wód podziemnych. Organ nie uznał reklamacji skarżącej i decyzją z dnia 13 marca 2020 r. znak SZ.ZUO.1.051.04.2020.MZ, wydaną na podstawie art. 273 ust. 3 w związku z art. 271 ust. 2, art. 14 ust. 2 u.p.w. oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: "k.p.a.") określił skarżącej opłatę stałą w wysokości 361 zł za pobór wód podziemnych. W uzasadnieniu organ podniósł, że opłata została wyliczona zgodnie z art. 271 ust. 2 u.p.w., na mocy którego wysokość opłaty stałej za pobór wód podziemnych ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, czasu wyrażonego w dniach i maksymalnej ilości wody podziemnej wyrażonej w m3/s, która może być pobrana na podstawie pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego, z uwzględnieniem stosunku ilości wody podziemnej, która może być pobrana na podstawie tych pozwoleń, do dostępnych zasobów wód podziemnych. Określenia wysokości opłaty stałej organ dokonał w oparciu o normę prawną wynikającą z art. 271 ust. 2 u.p.w. oraz § 15 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz.U. poz. 2502). Opłata określona w pkt 1 informacji została obliczona jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, wynoszącej 500 zł na dobę za 1 m3/s, czasu wyrażonego w dniach, wynoszącego 366 dni i maksymalnej Ilości wód podziemnych, która może być pobrana na podstawie pozwolenia wodnoprawnego w ilości 7,10 m3/h i wynoszącym po przeliczeniu 0,001972 m3/s. Przeliczenia tego dokonano w oparciu o art. 552a u.p.w., który obowiązuje od 1 stycznia 2020 r. Wysokość jednostkowej stawki opłaty stałej została określona zgodnie z § 15 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz. U. poz. 2502 ze zm.) - zwanego dalej rozporządzeniem. Niezadowolona z treści rozstrzygnięcia skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 271 ust. 2 u.p.w. poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, poprzez nieuwzględnienie proporcji maksymalnej ilości wody, która może być pobrana na podstawie pozwolenia wodnoprawnego do dostępnych zasobów wód podziemnych i ustalenie nieprawidłowej opłaty za pobór wód. W uzasadnieniu skarżąca podała, że zgodnie z treścią art. 271 ust. 2 u.p.w. przy ustalaniu wysokości opłaty stałej za pobraną wodę podziemną należy uwzględnić stosunek ilości wody podziemnej, która może być pobrana na podstawie pozwoleń, do dostępnych zasobów wód podziemnych, a tego organ nie uwzględnił przy obliczaniu opłaty za usługi wodne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Szczecinie uwzględnił skargę. W ocenie Sądu, należy podzielić stanowisko strony skarżącej, że stosując art. 271 ust. 2 u.p.w., przy zastosowaniu § 15 rozporządzenia w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne, organ dokonał błędnej interpretacji tego przepisu. WSA podkreślił, że norma wprawdzie uchwalona, ale która nie weszła jeszcze w życie, prawem nie jest. Stąd też regulacje przywoływanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne dopiero z dniem wejścia w życie zmienionej normy art. 274, poprzez dodanie pkt 1, odnoszącego się do określenia jednostkowych stawek za usługi wodne w formie opłaty stałej - za pobór wód podziemnych lub powierzchniowych, będzie obowiązywała. Rozporządzenie jako akt podustawowy nie ma charakteru samoistnego, zaś jego byt w sposób bezwzględny jest związany z ustawą, która zawierać powinna upoważnienie ustawowe do jego wydania wskazujące na przedmiot regulacji, podmiot uprawniony oraz treść materii poddanej regulacji. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie, konsekwencja nieobowiązywania normy art. 274 pkt 1 rozciąga się także na § 15 rozporządzenia, który również dotyczy jednostkowych stawek za usługi wodne za pobór wód w formie opłaty stałej. W ocenie Sądu zatem, § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne, wydany został z przekroczeniem delegacji ustawowej i nie może mieć zastosowania jako podstawa ustalenia opłaty za pobór wód w formie opłaty stałej. Nie można bowiem uznać, że art. 277 u.p.w. dawał podstawę do wyróżnienia "jednostkowych opłat za usługi wodne za pobór wód w formie opłaty stałej", o których mowa w § 15 rozporządzenia w sposób arbitralny, a bez uwzględnienia kryteriów ustawowych, zawartych w szczegółowych wytycznych co do treści rozporządzenia (art. 277 ust. 2 cytowanej ustawy). Wychodząc poza ten zakres upoważnienia ustawowego przepis § 15 rozporządzenia został wydany bez ustawowej podstawy prawnej. Prawidłowo więc ustalając wysokość opłaty stałej, organy w ogóle nie powinny uwzględniać § 15 rozporządzenia jako przepisu wydanego bez upoważnienia ustawowego. Zgodnie z hierarchiczną konstrukcją polskiego systemu prawa uwidocznioną w Konstytucji RP, akty o charakterze podustawowym wiąże zasada m.in. pierwszeństwa i prymatu ustawy, co z kolei oznacza, że w wyniku zastosowania norm podrzędnych i kolizji z normą ustawową pierwszeństwo przydać należy ustawie. Sąd wskazał, że w zakresie nieobowiązywania przepisów wykonawczych dotyczących opłat za usługi wodne za pobór wód w formie opłaty stałej (w tym § 15 rozporządzenia), do czasu wejścia w życie normy art. 274 pkt 1 u.p.w., nie można odczytywać art. 277 ust. 1 w taki sposób, że Rada Ministrów była na jego podstawie uprawniona do określenia jednostkowych opłat za usługi wodne za pobór wód w formie opłaty stałej, w sposób arbitralny, a bez uwzględnienia kryteriów ustawowych, o których mowa w art. 277 ust. 2. Powyższego nie zmienia także okoliczność, że w art. 561 u.p.w. określone zostały górne stawki jednostkowe opłat za pobór wód w formie opłaty stałej, które w wypadku wód podziemnych wynoszą 500 zł na dobę za 1 m3/s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wody, które to stawki mają obowiązywać do dnia 31 grudnia 2021 r. W żadnym razie, z przepisu tego nie wynika bowiem, że do wskazanej wyżej daty stosowane miałyby być w każdym wypadku właśnie tak określone górne stawki. Co więcej w dalszym ciągu obowiązuje przepis art. 271 ust. 2 ww. ustawy, wskazujący na konieczność uwzględnienia przy określaniu wysokości opłaty stałej za pobór wód podziemnych - stosunku ilości wody podziemnej, która może być pobrana na podstawie pozwolenia wodnoprawnego lub pozwolenia zintegrowanego, do dostępnych zasobów wód podziemnych. W konsekwencji organ administracji wodnej, nie wykorzystując do ustalenia opłaty stałej za pobór wód podziemnych stosunku ilości wody podziemnej, która może być pobrana na podstawie tych pozwoleń, do dostępnych zasobów wód podziemnych, naruszył art. 271 ust. 2 u.p.w., co doprowadziło Sąd do przekonania o konieczności wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obiegu prawnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie: 1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 271 ust. 2 u.p.w. poprzez uznanie, iż organ ustalił opłatę stałą za pobór wód podziemnych w nieprawidłowej wysokości, czym dopuścił się naruszenia prawa materialnego - art. 271 ust. 2 u.p.w., które miał wpływ na wynik sprawy oraz innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji WSA w Szczecinie uchylił zaskarżaną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 271 ust. 5 u.p.w. oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz. U. z 2017 r., poz. 2502, dalej jako: "Rozporządzenie") poprzez przyjęcie przez WSA w Szczecinie, iż konstrukcja zaskarżonej decyzji zdeterminowała jej uchylenie w całości w sytuacji, gdy zarzuty skarżącej odnosiły się jedynie do prawidłowości określenia opłaty za pobór wód podziemnych, co więcej opłata stała wyznaczona zaskarżaną decyzją przez organ za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi była wyliczona we właściwej wysokości oraz jest wyliczana na innej podstawie prawnej niż opłata za pobór wód podziemnych, w związku z tym zaskarżana decyzja powinna być utrzymana w mocy choćby w części co do opłaty stałej za wprowadzenie ścieków do wód lub do ziemi, a została przez WSA w Szczecinie uchylona w całości na mocy zaskarżanego wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 561 pkt 1 u.p.w. poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 561 u.p.w., a w konsekwencji uznanie, iż z ww. przepisu nie wynika, że do dnia 31 grudnia 2021 r. ma być podstawą ustalania górnych stawek jednostkowych opłat za pobór wód w formie opłaty stałej, w sytuacji, gdy przepis ten określa ww. stawki i powinien mieć w niniejszej sprawie zastosowanie, co powinien był dostrzec WSA w Szczecinie i utrzymać zaskarżaną decyzję w mocy, a WSA, w Szczecinie uchylił zaskarżaną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. 2) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie tj.: a) art. 271 ust 2 u.p.w. poprzez dokonanie błędnej wykładni i w konsekwencji uznanie, iż organ naruszył ww. przepis nie wykorzystując go do ustalenia opłaty stałej za pobór wód podziemnych stosunku ilości wody podziemnej, która może być pobrana na podstawie pozwoleń, do dostępnych zasobów wód podziemnych, w sytuacji gdy nie jest możliwym ustalenie niniejszego stosunku, a w konsekwencji należało zastosować do ustalenia opłaty stałej w omawianej sprawie art. 561 pkt 1 u.p.w., b) art. 561 pkt 1 u.p.w. poprzez dokonanie błędnej wykładni i uznanie, iż ww. regulacja w okolicznościach omawianej sprawy nie zastosowania do ustalenia wysokości opłaty stałej za pobór wód podziemnych, w sytuacji, gdy ww. regulacja powinna stanowić podstawę wyliczenia przedmiotowej opłaty stałej, gdyż jedyną możliwością ustalenia ww. stawki na dzień dzisiejszy jest przepis rangi ustawowej. Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uwzględnienie skargi kasacyjnej, w konsekwencji uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny jako, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, a opłata stała za wprowadzenie ścieków do wód lub do ziemi oraz za pobór wód podziemnych została należycie ustalona; ewentualnie uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ponadto wniesiono o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, której granice zostały zakreślone podstawami kasacyjnym, są zarzuty naruszenia art. 271 ust. 2 oraz art. 561 pkt 1 Prawa wodnego. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że kwestia stosowania powołanych przepisów wywołała rozbieżność w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko, zgodnie z którym okoliczność, że art. 274 pkt 1 Prawa wodnego, określający górną granicę stawek, wchodził w życie dopiero 1 stycznia 2022 r., nie miało istotnego znaczenia w tych sprawach. Organ zastosował bowiem stawkę wymaganą dla obliczenia opłaty stałej uregulowaną w art. 561 pkt. 1 Prawa wodnego oraz w rozporządzeniu w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne. Treść art. 561 pkt. 1 Prawa wodnego odnosi się bezpośrednio do ustalania opłat do 31 grudnia 2021 r. Przepis ten reguluje więc górne stawki opłat za pobór wód do końca 2021 r. Norma art. 561 pkt 1 Prawa wodnego jest normą o charakterze przejściowym i dostosowującym, co potwierdza jej treść oraz systematyka (norma ta znajduje się w rozdziale 2 zatytułowanym "Przepisy przejściowe, dostosowujące i końcowe"). Wśród tych norm znalazła się również norma 574 pkt 4 Prawa wodnego, z której wynika, że art. 274 pkt 1 Prawa wodnego, określający górne jednostkowe stawki opłat za usługi wodne za pobór wód podziemnych i pobór wód powierzchniowych, wchodził w życie dopiero 1 stycznia 2022 r. Normy te należy odczytywać łącznie – ustawodawca z jednej strony odroczył wejść w życie art. 274 pkt 1 Prawa wodnego, a jednocześnie przewidział na ten czas przepis przejściowy jakim jest art. 561 pkt 1 i 2 Prawa wodnego. Należy mieć także na uwadze, że uchwalenie i wejście w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. ustawy Prawo wodne było wynikiem realizacji spoczywającego na Polsce obowiązku implementacji do krajowego porządku prawnego Dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. Urz. WE L 327 z 22.12.2000, str. 1, ze zm., Dz.Urz.UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, s. 275; dalej: Ramowa Dyrektywa Wodna). Z art. 9 Ramowej Dyrektywy Wodnej wynika postulat wprowadzenia systemowego rozwiązania zrównoważonego gospodarowania zasobami wodnymi poprzez zbudowanie systemu usług wodnych opartego na zasadzie zwrotu kosztów usług wodnych włączając koszty ekologiczne i materiałowe, uwzględniając analizę ekonomiczną wykonaną zgodnie z załącznikiem III oraz w szczególności zgodnie z zasadą "zanieczyszczający płaci". Zasadę tę wprowadza także art. 86 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.), zgodnie z którym każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie oraz art. 7 ust. 1 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2021 r., poz. 1973) zgodnie z którym, kto powoduje zanieczyszczenie środowiska, ponosi koszty usunięcia skutków tego naruszenia. Podstawową zasadą ustawy Prawo wodne jest zatem, że korzystający płaci. Zasada ta ma na celu ochronę wód i ograniczenie działań powodujących negatywne dla tych wód skutki. Celem Ramowej Dyrektywy Wodnej jest bowiem zachowanie, ochrona i poprawa jakości środowiska poprzez rozsądne i racjonalne wykorzystywanie zasobów naturalnych, oparte na zasadzie ostrożności oraz na zasadach, na jakich mają być podejmowane działania zapobiegawcze; priorytetem powinno być, aby szkody wyrządzone w środowisku były naprawiane u źródła, a zanieczyszczający powinien płacić. Celem jest utrzymanie i poprawa środowiska wodnego. W przepisie art. 267 ustawy Prawo wodne wymieniono katalog instrumentów finansowych służących gospodarowaniu wodami, w tym opłaty za usługi wodne (art. 267 pkt 1 Prawa wodnego). Opłaty za usługi wodne uiszcza się między innymi za pobór wód podziemnych (art. 268 ust. 1 pkt 1) Prawa wodnego). Natomiast stanowisko Sądu I instancji wykluczające możliwość określenia tego rodzaju opłaty stałej w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2021 r. jest sprzeczne z ratio legis Prawa wodnego, uwzględniając, że w tym okresie przejściowym obowiązywał art. 561 Prawa wodnego, mający niwelować skutki wydłużonego vacatio legis art. 274 pkt 1 Prawa wodnego. Nie można również podzielić stanowiska Sądu I instancji, że § 15 rozporządzenia w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne, został przyjęty z przekroczeniem delegacji ustawowej. Norma z art. 277 ust. 1 Prawa wodnego stanowiło delegację ustawową do określenia, w drodze rozporządzenia, jednostkowych stawek opłat, o których stanowi art. 274 Prawa wodnego. W dacie uchwalenia rozporządzenia w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne norma z art. 274 pkt 1 Prawa wodnego jeszcze nie obowiązywała, ale została uchwalona. Ustawodawca celowo użył odniesienia do art. 274 Prawa wodnego, a nie jego poszczególnych punktów, bowiem na podstawie delegacji ustawowej z art. 277 ust. 1 Prawa wodnego możliwe było określenie w drodze rozporządzenia stawek opłat stałych za pobór wód podziemnych i powierzchniowych, przy założeniu, że również rozporządzenie w tej części wejdzie w życie 1 stycznia 2022 r., co wynika wprost z § 16 rozporządzenia w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne. Akt ten jest zatem spójny z przepisami ustawy Prawo wodne, również w zakresie § 15, który stanowi nawiązanie do normy przejściowej z art. 561 Prawa wodnego. Podstawę ustalenia stawki za pobór wód podziemnych stanowił zatem ten właśnie przepis przejściowy art. 561 Prawa wodnego, a więc przepis rangi ustawowej. Jego powtórzenie w rozporządzeniu w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne i zastosowanie w związku z tym § 15 rozporządzenia, nie miało zasadniczego znaczenia dla określenia wysokości opłaty stałej na podstawie art. 271 ust. 2 Prawa wodnego. W okresie do 31 grudnia 2021 r. jednostkowa stawka opłaty, o której stanowi ten przepis, została uregulowana w art. 561 Prawa wodnego. Odnosząc się zaś do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 271 ust. 2 Prawa wodnego stwierdzić należy, że zarzut ten zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 271 ust. 2 Prawa wodnego (w brzmieniu z daty wydania zaskarżonej decyzji) wysokość opłaty stałej za pobór wód podziemnych ustala się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty, czasu wyrażonego w dniach i maksymalnej ilości wody podziemnej wyrażonej w m3/s, która może być pobrana na podstawie pozwolenia wodnoprawnego albo pozwolenia zintegrowanego, z uwzględnieniem stosunku ilości wody podziemnej, która może być pobrana na podstawie tych pozwoleń, do dostępnych zasobów wód podziemnych. Odnosząc się do określenia: "z uwzględnieniem stosunku ilości wody podziemnej, która może być pobrana na podstawie tych pozwoleń, do dostępnych zasobów wód podziemnych", znajdującego się w końcowej części przepisu art. 271 ust. 2 Prawa wodnego wskazać należy, że określenie to nie zostało w treści Prawa wodnego skonkretyzowane. Ustawodawca zdefiniował pojęcie "dostępnych zasobach wód podziemnych" w art. 16 pkt 14 Prawa wodnego, stwierdzając, że rozumie się przez to zasoby wód podziemnych stanowiące średnią roczną z wielolecia wielkość całkowitego zasilania wód podziemnych określonej jednolitej części wód podziemnych pomniejszoną o wielkość średnią z wielolecia przepływu wód wymaganego dla osiągnięcia celów środowiskowych dla jednolitych części wód powierzchniowych związanych z określoną jednolitą częścią wód podziemnych, tak aby nie dopuścić do: a) znacznego pogorszenia stanu ekologicznego tych jednolitych części wód powierzchniowych, b) powstania szkód w ekosystemach lądowych zależnych od wód podziemnych. Należy podnieść, że wielkość zasobów dostępnych w JCWPd (jednolite części wód podziemnych) nie jest ustalana zgodnie z podaną w ustawie definicją, a jedynie jest szacowana na potrzeby oceny stanu ilościowego JCWPd przez przeliczenie wartości modułowych zasobów dyspozycyjnych w obszarach bilansowych. Oszacowane dostępne zasoby wód podziemnych w JCWPd, stanowią opracowanie eksperckie, a nie akt prawny czy administracyjny. W związku z powyższym nie ma podstaw, aby przy obliczeniach wysokości opłaty stałej za pobór wód podziemnych uwzględniać wartość tego stosunku jako samodzielnej zmiennej, co mogłaby sugerować literalna wykładnia tego przepisu. Podkreślić jednak przede wszystkim należy, że Prawo wodne, w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji przewidywało powiązanie wysokości opłaty jednostkowej za usługi wodne za pobór wód podziemnych, przy czym zastosowanie wskazanych kryteriów, różnicujących wysokość jednostkowej stawki opłaty, zostało odroczone w czasie do końca 2023 r. Wynika to wprost z treści art. 561 Prawa wodnego zgodnie, z którym "Do dnia 31 grudnia 2023 r. górne jednostkowe stawki opłat za pobór wód w formie opłaty stałej wynoszą: 1) za pobór wód podziemnych - 500 zł na dobę za 1 m3/s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wody; 2) za pobór wód powierzchniowych - 250 zł na dobę za 1 m3/s za określony w pozwoleniu wodnoprawnym albo w pozwoleniu zintegrowanym maksymalny pobór wody". Tymczasowy sposób ustalania opłat za usługi wodne, który miał obowiązywać do 31 grudnia 2023 r., jak wynika z powołanego wyżej przepisu, nie uzależniał wysokości opłaty stałej za usługi wodne za pobór wód podziemnych oraz wód powierzchniowych odpowiednio od dostępnych zasobów wód podziemnych. Bezzasadnie więc Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie nie miał zastosowanie art. 561 Prawa wodnego, a co za tym idzie istniał obowiązek uwzględnienia kryterium w postaci stosunku ilości wody podziemnej, która może być pobrana na podstawie pozwoleń, do dostępnych zasobów wód podziemnych. Zauważyć przy tym należy, że ustawą z dnia 16 czerwca 2023 r. o zmianie ustawy Prawo Geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 2029) zmieniony został art. 271 ust. 2 Prawa wodnego poprzez wyeliminowanie przy ustalaniu wysokości opłaty stałej uwzględnienia stosunku ilości wody podziemnej, która może być pobrana na podstawie pozwoleń, do dostępnych zasobów wód podziemnych. W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, że kryterium to z uwagi na odroczenie terminu jego stosowania do 31 grudnia 2023 r., nie było uwzględnianie przy ustalaniu wysokości opłaty stałej, a oszacowane dostępne zasoby wód podziemnych w JCWPd, jako opracowanie eksperckie, a nie akt prawny czy administracyjny, nie powinny być podstawą do naliczania opłaty stanowiącej daninę publiczną, to zasadnym było wyeliminowanie powyższego kryterium, między innymi z art. 271 ust. 2 Prawa wodnego (patrz: druk nr 3238, Rządowy Projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw). Z powyższych względów zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 271 ust. 2 Prawa wodnego zasługiwał na uwzględnienie. Zasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 271 ust. 1 pkt 1 i art. 561 pkt 1 Prawa wodnego. Naruszenia tych przepisów skarżący kasacyjnie upatrywał w uznaniu przez WSA, że należy umorzyć postępowanie w sprawie ustalenia opłaty stałej za pobór wód podziemnych. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd pierwszej instancji w ogóle nie uzasadnił podstaw wydanego w oparciu o art. 145 § 3 p.p.s.a. rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania w sprawie. Powyższe oznacza, że zarzuty kasacyjne podnoszące naruszenie prawa materialnego zasługiwały na uwzględnienie, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 29 stycznia 2021
- Symbol z opisem
- 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
- Hasła tematyczne
- Wodne prawo
- Skarżony organ
- Inne
- Sędziowie
- Maciej Kobak /sprawozdawca/ Piotr Korzeniowski Teresa Zyglewska /przewodniczący/
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
art. 271 ust. 2 oraz art 561 pkt 1, art. 274 pkt 1, art. 267 · Dz.U. 2017 poz. 1566
Inne orzeczenia w tej sprawie
Powiązane dokumenty
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny