III OSK 4049/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant asystent sędziego Dominika Daśko po rozpoznaniu w dniu 20 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2375/19 w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku w przedmiocie przetwarzania danych osobowych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od R. K. na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2375/19, po rozpoznaniu sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku, uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1), a także zasądził od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego R. K. kwotę 200 złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2). Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. R. K. (dalej: "skarżący") złożył skargę na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez Wojewódzki Zespół Specjalistyczny w R. Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej z siedzibą w R., przy ul. [...] (dalej: "SPZOZ"), polegające na udostępnieniu danych osobowych skarżącego osobie nieuprawnionej, tj. żonie skarżącego Pani R. K.. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego, Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej: "Prezes UODO") uzyskał wyjaśnienia odnośnie okoliczności sprawy i ustalił następujący stan faktyczny: 1. Skarżący wskazał, że w dniu 18 czerwca 2018 r. SPZOZ wydał zawierające dane osobowe skarżącego kopie dokumentacji z sesji terapeutycznych prowadzonych w latach 2008-2012 żonie skarżącego - Pani R. K.. Wskazane powyżej kopie z sesji terapeutycznych zawierały dane zwykłe skarżącego oraz dane dotyczące stanu zdrowia skarżącego, w tym dane dotyczące efektów terapii psychologicznej, (dowód: skarga z dnia 16 sierpnia 2018 r. wraz z załącznikami), 2. Wskazane przez skarżącego sesje terapeutyczne dotyczyły psychologicznej terapii małżeńskiej i uczestniczyli w nich skarżący wraz z żoną (dowody: załączniki do skargi z dnia 16 sierpnia 2018 r.). 3. Skarżący wskazał, że w przypadku, gdy psycholog wykonuje swój zawód w zakładzie leczniczym, zgodnie z wyjaśnieniami Ministerstwa Zdrowia z dnia [...] czerwca 2017 r., znak: [...] należy przyjąć, że do dokumentacji psychologicznej mają zastosowanie przepisy dotyczące dokumentacji medycznej (dowód: skarga z dnia 16 sierpnia 2018 r. wraz z załącznikami). 4. SPZOZ wyjaśnił, że przetwarzał dane osobowe skarżącego w związku z prowadzeniem przez Poradnię Psychologiczną SPZOZ małżeńskich sesji terapeutycznych, w których uczestniczył skarżący wraz z żoną. SPZOZ podniósł, że powyższe sesje odbywały się za zgodą skarżącego, jak i jego żony. SPZOZ wyjaśnił ponadto, że z uwagi na wspólny udział małżonków w terapii część ze znajdującej się w ich aktach dokumentacji była wytworzona wspólnie (dowód: pismo SPZOZ z dnia [...] października 2018 r. wraz z załącznikami). 5. Jak wskazał SPZOZ, w dniu 18 czerwca 2018 r., do SPZOZ zgłosiła się Pani R. K. z wnioskiem o udostępnienie dokumentacji z małżeńskiej terapii psychologicznej, wobec czego po zweryfikowaniu jej tożsamości otrzymała ona dostęp do tej dokumentacji. SPZOZ wyjaśnił, że udostępniona Pani R. K. dokumentacja znajdowała się wyłącznie w jej teczce oraz wskazał, że nie zostały jej udostępnione jakiekolwiek materiały znajdujące się w indywidualnej dokumentacji skarżącego. Jako podstawę prawną ww. udostępnienia SPZOZ wskazał art. 15 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. U. UE. L. z 2016 r. Nr 119, str. 1 z późn. zm., zwane dalej: "RODO") (dowód: pismo SPZOZ z dnia 1 października 2018 r. wraz z załącznikami). 6. SPZOZ podzielił pogląd skarżącego, iż dokumentacja psychologiczna nie jest tożsama z dokumentacją medyczną i wskazał, że Państwo K. zostali poinformowani o celu postępowania, jego przebiegu, wynikach i sposobie ich udostępnienia, a każda podejmowana czynność w toku terapii odbywała się za ich akceptacją, zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów (Dz. U. z 2001 r., Nr 73, poz. 763 z późn. zm.). Brak było zatem jakichkolwiek podstaw do odmowy udostępnienia dokumentacji Pani R. K. (dowód: pismo SPZOZ z dnia 1 października 2018 r. wraz z załącznikami). Po zapoznaniu się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych decyzją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] odmówił uwzględnienia skargi. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do wykładni art. 23 ust. 1 i 26 ust. 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2020 r. poz. 849, zwana dalej: "ustawa o prawach pacjenta"). Ten przepis prawa materialnego organ wskazał bowiem jako legalizujący udostępnienie danych osobowych z dokumentacji medycznej skarżącego. Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z treścią pierwszej z w/powołanych norm prawnych pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. W myśl zaś art. 26 ust. 1 omawianej ustawy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Z przywołanych unormowań prawnych wyłania się oczywisty wniosek, że podmiotem uprawnionym do żądania udostępnienia własnej dokumentacji medycznej jest pacjent, którego ta dokumentacja dotyczy. Co szczególnie istotne, przedmiotem udostępnienia może więc być tylko i wyłącznie dokumentacja medyczna dotycząca stanu zdrowia pacjenta występującego z wnioskiem o jej udostępnienie, oraz dokumentacja dotycząca świadczeń zdrowotnych udzielonych tej osobie. Tylko więc taka dokumentacja może być przedmiotem udostępnienia konkretnemu pacjentowi, jego przedstawicielowi ustawowemu lub osobie upoważnionej przez pacjenta. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyjątkowego podkreślenia wymaga także to, że żaden z przepisów omawianej ustawy nie rozszerza prawa pacjenta do domagania się wglądu w dokumentację medyczną innej niż on osoby i to nawet wtedy, gdy dokumentacja ta została wytworzona podczas szeroko rozumianych świadczeń zdrowotnych prowadzonych przy udziale innych pacjentów. Omawiany akt prawny, ani żaden inny, nie wprowadza bowiem pojęcia "wspólna dokumentacja medyczna kilku pacjentów". W związku z powyższym, zasady logicznego rozumowania nakazują przyjąć, ze nawet podczas wieloosobowych świadczeń zdrowotnych (np. jak w niniejszej sprawie podczas wspólnych sesji terapeutycznych), wytwarzane są indywidualne dokumentacje medyczne dotyczące każdej z osobna osoby, uczestniczącej w danych świadczeniach zdrowotnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż skarżona decyzja jest wadliwa. Organ prowadzący postępowanie nie tylko dokonał bowiem błędnej wykładni normy prawnej na której się oparł, ale także nie ustalił w sposób wyczerpujący stanu faktycznego. Nie uczynił bowiem żadnych ustaleń w przedmiocie tego, czy SPZOZ udostępnił żonie skarżącego wyłącznie dokumentację medyczną, która tylko jej dotyczyła (do czego byłby uprawniony w świetle art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta), czy też udostępnił także bezprawnie dokumentację medyczną traktującą o stanie zdrowia skarżącego i o udzielonych mu świadczenia zdrowotnych. Samo ustalenie, że żona strony otrzymała materiały znajdujące się w jej dokumentacji medycznej nie wyjaśnia powyższej wątpliwości, skoro sesje terapeutyczne prowadzone były wspólnie z udziałem obydwojga małżonków. Zaskarżone rozstrzygnięcie organu jawiło się jako przedwczesne, bowiem oparte na niepełnym materiale dowodowym. Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobowiązany do tego, aby uwzględniając zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu wykładnię art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta, dokonać wyczerpujących ustaleń faktycznych. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu: - naruszenie przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., zwana dalej: "k.p.a."), wobec błędnego uznania, iż w toku postępowania organ nie ustalił w sposób wyczerpujący stanu faktycznego w zakresie udostępnienia dokumentacji medycznej; - naruszenie przepisów prawa materialnego: a) art. 6 ust. 1 lit. c i art. 9 ust. 2 lit. h RODO, wskazujących przesłanki legalności przetwarzania danych poprzez ich niezastosowanie, b) art. 23 ust. 1, art. 25 i art. 26 ustawy o prawach pacjenta poprzez błędną wykładnię, że indywidualna dokumentacja medyczna może zawierać tylko dane stricte dotyczące pacjenta, dla którego jest prowadzona z wyłączeniem informacji o innych osobach, pomimo że informacje te mają istotny wpływ na jego proces leczenia, co skutkowało uchyleniem decyzji Prezesa Urzędu z [...] sierpnia 2019 r. Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną R. K. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie została oparta na obydwu podstawach wskazanych w art. 174 u.p.p.s.a. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dopiero gdy postawiony zarzut natury procesowej zostanie uznany za nieusprawiedliwiony, Naczelny Sąd Administracyjny może przystąpić do oceny zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, przy czym ocenia je w oparciu o ustalony wcześniej w sprawie stan faktyczny. Na wstępie podzielić należy stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej, iż WSA w Warszawie w zaskarżonym wyroku odniósł się do dokumentacji medycznej skarżącego, zamiast do jego danych osobowych, będących przedmiotem postępowania przed organem. Prezes UODO prowadził postępowanie w przedmiocie nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych skarżącego przez Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej z siedzibą w R., polegającego na ich udostępnieniu osobie nieuprawnionej. I w tym zakresie organ wydał decyzję z [...] sierpnia 2019 r. uznając, że nie doszło do naruszeń. Poza przedmiotem postępowania i oceną organu pozostawała kwestia prawidłowości prowadzenia dokumentacji medycznej przez Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej z siedzibą w R. oraz sposobu dysponowania nią i jej udostępniania. Jest to być może inny, istotny problem, który pojawił się w tle niniejszej sprawy, lecz nie podlega on analizie i ocenie w postępowaniu przed Prezesem UODO. Jak wynika z treści art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta ma on prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Mowa jest zatem o "jego" stanie zdrowia oraz o udzielonych "mu" świadczeniach zdrowotnych W tym kontekście podkreślić należy specyficzną sytuację faktyczną, która miała miejsce w niniejszej sprawie. Otóż przedmiotowa dokumentacja została wytworzona w związku z podjętą przez małżonków R. K. i R. K. wspólnych sesji terapeutycznych prowadzonych przez psychologa. Zatem w tym wypadku, poza dokumentacją dotyczącą indywidualnie tylko każdego z uczestników terapii, została w pewnym zakresie wytworzona dokumentacja dotycząca wspólnej terapii obojga małżonków. W konsekwencji w dokumentacji pochodzącej ze wspólnej terapii małżeńskiej znalazły się dane osobowe dotyczące obojga małżonków, a także informacje o skarżącym, stanowiące dane osobowe R. K., gdyż wyrażające poglądy o nim i odwrotnie. Na tym polega wspólna terapia małżeńska. Wyartykułowane informacje o sobie mają wpływ na wzajemne postrzeganie się małżonków i pozwalają na zdiagnozowanie problemów i ich przyczyn w związku oraz diagnozę. W ramach prowadzonej terapii męża i żonę w należy traktować komplementarnie. Informacje o skarżącym i jego żonie zawarte w dokumentacji z sesji wzajemnie się przenikają i zawierają dane osobowe ich obydwojga. Zatem w tym przypadku podmiotem, który korzystał z usług oferowanych w ramach Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej z siedzibą w R. było małżeństwo i to "jego" stanu zdrowia i udzielonych "mu" świadczeń dotyczy wytworzona dokumentacja. Prawu dostępu do dokumentacji medycznej z art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta odpowiada wynikający z art. 26 ust. 1 tej ustawy obowiązek podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych udostępnienia dokumentacji medycznej pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Jak wynika z art. 6 ust. 1 lit. c RODO przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach, gdy - i w takim zakresie, w jakim - przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze. Jednocześnie na podstawie art. 9 ust. 2 lit. h RODO dopuszczalne jest przetwarzanie w zakresie niezbędnym do celów profilaktyki zdrowotnej lub medycyny pracy, do oceny zdolności pracownika do pracy, diagnozy medycznej, zapewnienia opieki zdrowotnej lub zabezpieczenia społecznego, leczenia lub zarządzania systemami i usługami opieki zdrowotnej lub zabezpieczenia społecznego na podstawie prawa Unii lub prawa państwa członkowskiego lub zgodnie z umową z pracownikiem służby zdrowia i z zastrzeżeniem warunków i zabezpieczeń, o których mowa w ust. 3 tego artykułu. Podkreślić należy, że udostępnieniu podlega dokumentacja medyczna tj. dotycząca stanu zdrowia i udzielonych świadczeń zdrowotnych. Tym samym nie podlegają udostępnieniu dane osobowe, które nie dotyczą stanu zdrowia i udzielonych wnioskodawcy świadczeń zdrowotnych. Jako uzasadniony uznać należy zarzut naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. wobec błędnego uznania, iż w toku postępowania organ nie ustalił w sposób wyczerpujący stanu faktycznego w zakresie udostępnienia dokumentacji medycznej. Jak wynika ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego R. K. udostępniono dokumentację medyczną, zawartą w jej odrębnej teczce. Nie wykazano, aby otrzymała ona dokumentację zawartą w teczce męża. W konsekwencji należało uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. (o czym orzeczono jak w pkt l sentencji wyroku). O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art.203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. (punkt II sentencji wyroku).