III OSK 357/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 2153/17 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] czerwca 2017 r. znak [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania oraz odmowy wstrzymania wykonania postanowienia I. oddala skargę kasacyjną, II. oddala wniosek o zasądzenie od A. sp. z o.o. z siedzibą w K. na rzecz Ministra Infrastruktury zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 marca 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 2153/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] czerwca 2017 r. znak [...], którym utrzymano w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania o wydanie pozwolenia na wznoszenie i wykorzystywanie sztucznych wysp, konstrukcji i urządzeń w polskich obszarach morskich dla przedsięwzięcia pn. "Zespół morskich farm wiatrowych o maksymalnej łącznej zainstalowanej mocy 550 MW oraz infrastruktura techniczna, pomiarowo-badawcza i serwisowa związana z etapem przygotowawczym, realizacyjnym i eksploatacyjnym", i odmówiono wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia. W motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podniósł, że stosownie do art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2145 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie u.o.m., w przypadku nieprzyjęcia planu zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej, gdy znajduje się on na etapie opracowywania, postępowanie o wydanie pozwolenia może zostać zawieszone do czasu przyjęcia planu. W przedmiotowej sprawie Dyrektor Urzędu Morskiego w G. wraz z Dyrektorem Urzędu Morskiego w S. oraz Dyrektorem Urzędu Morskiego w S. przystąpili do opracowywania projektu planu zagospodarowania przestrzennego polskich obszarów morskich. Fakt ten, zgodnie z art. 37e ust. 1 pkt 1 u.o.m. Dyrektor Urzędu Morskiego w G., działając również w imieniu Dyrektora Urzędu Morskiego w S. i Dyrektora Urzędu Morskiego w S., ogłosił m.in. w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie urzędu. Organ wskazał, że wniosek Spółki dotyczy przedsięwzięcia, które ma być realizowane w wyłącznej strefie ekonomicznej, a więc obszarze, w stosunku do którego przystąpiono do sporządzania planu. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że rozstrzygnięcie organu zostało oparte o obwiązujące przepisy prawa. Podkreślono, że orzeczenie o zawieszeniu na podstawie art. 23 ust. 8 u.o.m. jest orzeczeniem fakultatywnym. W przedmiotowej sprawie organ w sposób szczegółowy umotywował zasadność takiej decyzji powołując się na konieczność utrzymania w wyłącznej strefie ekonomicznej ładu przestrzennego, niezbędnego do zachowania aktualności ustaleń sporządzanych przez właściwych dyrektorów urzędów morskich projektów planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. Słusznie wskazano na ważny interes społeczny związany z koniecznością zapewnienia ładu przestrzennego, który to interes społeczny winien mieć pierwszeństwo nad ekonomicznym interesem prywatnej Spółki. Nie zasługiwały zatem na uwzględnienie zarzuty zawarte w skardze. W ocenie Sądu organ prawidłowo powołał się na dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/89/UE z dnia 23 lipca 2014 r. ustanawiającą ramy planowania przestrzennego obszarów morskich (Dz. U. UE. L. 2014.257.135). W art. 15 ust. 3 dyrektywy wskazano, że plany należy opracować jak najszybciej, a najpóźniej do dnia 31 marca 2021 r. Jest to zobowiązanie nałożone na Państwo. Tak więc zarzut bezterminowego zawieszenia postępowania jest niezasadny. Za nietrafne oceniono zarzuty naruszenia zasad praworządności (art. 7 Konstytucji RP), demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) zwanej dalej w skrócie K.p.a. Wbrew twierdzeniom strony art. 37e u.o.m. umożliwia stronie wywieranie wpływy na proces opracowywania planów poprzez możliwość składania uwag i wniosków dotyczących projektu planu, udział w dyskusji publicznej nad przyjętymi rozwiązaniami planu. Ponadto przepisy zobowiązują organ do dokonywania ogłoszeń na poszczególnych etapach przygotowywania planu, a wykaz wniosków i uwag jest dostępny publicznie. Ekonomiczny interes strony nie może mieć pierwszeństwa nad interesem społecznym w kontekście zapewnienia ładu przestrzennego na obszarach morskich RP. Fakt, że strona poniosła koszty związane z przygotowywaniem inwestycji nie stanowi argumentu uzasadniającego niezasadność rozstrzygnięcia. Spółka nie dysponuje ani decyzją środowiskową, ani pozwoleniem na budowę, które to decyzje są konieczne do realizacji przedsięwzięcia. Samo pozwolenie inicjuje jedynie proces uzyskiwania niezbędnych decyzji. Poniesienie kosztów związanych z przygotowywaniem inwestycji jest normalnym następstwem związanym ze strategią rozwoju Spółki i zamierzeniami inwestycyjnymi i nieodzownie łączy się z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., oddalił ją. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. sp. z o.o. z siedzibą w K., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 23 ust. 8 u.o.m. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że ww. przepis nie przewiduje bezterminowego zawieszenia postępowania w sprawie o wydanie pozwolenia, a w konsekwencji nastąpiło naruszenie art. 2 oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że przepisy ustawy nie naruszają konstytucyjnych zasad praworządności, demokratycznego państwa prawa, a także sprawiedliwości społecznej oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. W oparciu o wskazany zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W tej sprawie Sąd nie stwierdza wystąpienia jakiejkolwiek przesłanki nieważności postępowania, a tym samym rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżąca kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną. Sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych zasadach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) rozpoznanie sprawy jest konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli w tej sprawie jest wyrok Sądu pierwszej instancji wydany w sprawie rozpoznania skargi na postanowienie zawieszające postępowanie administracyjne. Istota sporu sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w okolicznościach tej sprawy zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania narusza prawo, czy też jest zgodne z prawem. Strona skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 23 ust. 8 u.o.m. polegające na jego błędnej wykładni zgodnie z którą przepis ten nie przewiduje bezterminowego zawieszenia postępowania w sprawie wydania pozwolenia, mimo że w ocenie strony skarżącej kasacyjnie prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje, że przepis ten pozwala na bezterminowe zawieszenie postępowania. Zgodnie z art. 23 ust. 8 u.o.m. w przypadku przystąpienia do opracowywania planu zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej, ale jeszcze przed jego przyjęciem, może zostać zawieszone postępowanie w przedmiocie wydania pozwolenia na wznoszenie lub wykorzystywanie sztucznych wysp, konstrukcji i urządzeń w polskich obszarach morskich do czasu przyjęcia ww. planu. Jak wynika z akty sprawy, na datę wydania zaskarżonego postanowienia zostało wszczęte postępowanie planistyczne zmierzające do przyjęcia planu zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej. Nie budzi wątpliwości, że prawidłowo wydane postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania na podstawie art. 23 ust. 8 u.o.m. powinno w szczególności zawierać uzasadnienie wskazujące na zasadność zawieszenia postępowania administracyjnego rozumianego jako zależność między treścią planu zagospodarowania przestrzennego wyłącznej strefy ekonomicznej (w której planowany jest przez stronę skarżącą kasacyjnie zespół morskich ferm wiatrowych) a przedmiotem postępowania w sprawie wydania pozwolenia na realizację takiego zespołu elektrowni morskich. Ponadto postanowienie to powinno określać termin zawieszenia postępowania, do którego nawiązuje art. 23 ust. 8 u.o.m., tj. do chwili przyjęcia tego planu. Jak wynika z treści skargi kasacyjnej, strona skarżąca kasacyjnie zarzuca brak wskazania terminu zawieszenia postępowania. Tak sformułowany zarzut nie jest zasadny, ponieważ zaskarżone postanowienie zawiera, aczkolwiek w swoim uzasadnieniu, wyraźnie wskazanie, że okres zawieszenia obejmuje czas do przyjęcia planu zagospodarowania przestrzennego obszaru morza obejmującego wyłączną strefę ekonomiczną Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to więc przedział czasowy ograniczony przyjęciem przez właściwego ministra ww. planu zagospodarowania przestrzennego. Strona skarżąca kasacyjnie podnosi w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że powoływanie się na termin przyjęcia ww. planu zagospodarowania przestrzennego obszaru morza wywodzony z art. 15 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/89/UE z dnia 23 lipca 2014 r. ustanawiającej ramy planowania przestrzennego obszarów morskich (Dz. U. UE. L. 2014.257.135), zwanej dalej w skrócie "dyrektywą nr 214/89/UE" jest niezasadne, ponieważ termin ten zawarty w dyrektywie powinien być implementowany w polskim systemie prawnym, aby stał się obowiązujący. Ustosunkowując się do takiej argumentacji należy wskazać, że zgodnie z art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90. poz. 864/2, z późn. zm.) dyrektywa wiąże każde Państwo Członkowskie, do którego jest kierowana w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swobodę wyboru formy i środków. Rola, charakter i moc wiążąca dyrektyw jest przedmiotem licznych orzeczeń sądów europejskich i krajowych oraz poglądów przedstawicieli doktryny. Jak wynika z niebudzącej wątpliwości treści art. 15 ust. 3 dyrektywy nr 2014/89/UE plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich, o których mowa w art. 4 tej dyrektywy (tzn. dotyczących m.in. morskiego obszaru wyłącznej strefy ekonomicznej), należy opracować jak najszybciej, najpóźniej do dnia 31 marca 2021 r. Powołany przepis zawiera określony termin uchwalenia przez każde Państwo Członkowskie UE planów zagospodarowania obszarów morskich. Stanowisko strony skarżącej kasacyjnie, jakoby żadna dyrektywa nie obowiązywała bezpośrednio w krajowym porządku prawnym, a tym samym jej treść nie mogła być wprost stosowana przez organy krajowe, nie jest zasadne. Nie budzi wątpliwości, że dyrektywa tak jak i rozporządzenie jest w rozumieniu art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej aktem obowiązującym i wiążącym. To, czy dana dyrektywa obowiązuje bezpośrednio zależy przede wszystkim od tego, co rozumie się przez pojęcie "bezpośrednie obowiązywanie". W doktrynie przyjęto, że skutek dyrektywy w postaci bezpośredniego stosowania zależy przede wszystkich do charakteru regulacji zawartej w samej dyrektywie. Jeżeli nie ma potrzeby osobnej inkorporacji dyrektywy (lub jakieś normy prawnej zawartej w dyrektywie) do krajowego porządku prawnego, to wtedy należy uznać taką dyrektywę lub zawartą w tej dyrektywie normę prawną za bezpośrednio obowiązującą (por. A. Wróbel, [w:] Wprowadzenie do prawa Wspólnot Europejskich (Unii Europejskiej) pod red. A. Wróbla, Kraków 2002, s. 123; A. Wróbel, B. Kurcz, Komentarz do art. 288, [w:] Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz. Tom III, pod red. D. Kornobis-Romanowskiej, J. Łacny i A. Wróbla, WKP 2012, pkt 288.6.5.2 "Bezpośrednie obowiązywanie dyrektyw i jego skutki"). Dyrektywy od ich wejścia w życie stają się częścią porządków prawnych obowiązujących w państwach członkowskich i wywołują, zgodnie z zamierzeniem instytucji je stanowiących, różnego rodzaju skutki. Normy dyrektywy, tak jak inne normy unijnego prawa pierwotnego i wtórnego, obowiązują od momentu ich wejścia w życie. Także Europejski Trybunał Sprawiedliwości uznał, że dyrektywa ma bezpośredni skutek, jeśli jej przepisy są bezwarunkowe oraz wystarczająco jasne i precyzyjne oraz w momencie, gdy kraj Unii Europejskiej nie transponował dyrektywy w wyznaczonym terminie (por. wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z 4 grudnia 1974 r., Yvonne van Duyn przeciwko Home Office, sprawa 41/74; wyrok ETS z 19 stycznia 1982 r. w sprawie Ursuli Becker przeciwko Finanzamt Münster-Innenstadt, sprawa OTS 8/81; wyrok ETS z 15 maja 1986 r. w sprawie Marguerite Johnston przeciwko Chief Constable of the Royal Ulster Constabulary, spraw 222/84). Także NSA w wyroku z dnia 10 marca 2006 r. sygn. akt I FSK 705/05, opubl. w LEX nr 250409 stwierdził, że – powołując się na ww. wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (obecnie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej) - orzecznictwo ETS nie dopuszcza bezpośredniego stosowania dyrektyw bezwarunkowo, ale uzależnia zastosowanie norm dyrektywy od spełnienia co najmniej dwóch przesłanek: po pierwsze dyrektywa, której normy mają być stosowane bezpośrednio, nie została - mimo upływu terminu do implementacji - przetworzona do prawa krajowego; po drugie normy dyrektywy muszą być na tyle precyzyjne i bezwarunkowe, że nadają się do zastosowania w konkretnym przypadku. Art. 15 ust. 1 dyrektywy nr 2014/89/UE wyraźnie stanowi, że państwa członkowskie wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy do dnia 18 września 2016 r. i niezwłocznie powiadamiają o tym Komisję Europejską. Polska implementowała przepisy ww. dyrektywy w kilku zmianach legislacyjnych: w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1642); w ustawie z dnia 24 lutego 2017 r. o zmianie ustawy o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 785) oraz poprzez wydanie przez Ministra Gospodarski Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Infrastruktury i Budownictwa w dniu 17 maja 2017 r. rozporządzenia w sprawie wymaganego zakresu planów zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1025). Żadna z ww. implementacji dyrektywy nr 2014/89/UE nie wprowadziła do polskiego krajowego porządku prawnego końcowej daty opracowania planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich do dnia 31 marca 2021 r. Tym samym skoro datą implementacji tej dyrektywy był dzień 18 września 2016 r. i polski prawodawca daty uchwalenia planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich nie wprowadził bezpośrednio do krajowego porządku prawnego, a zarazem norma prawna zawierająca tę datę została w sposób precyzyjny i nadający się do bezpośrednio zastosowania wyrażona w art. 15 ust. 3 ww. dyrektywy, to nie budzi wątpliwości, że data ta wynikająca z ww. dyrektywy w okolicznościach tej sprawy miała bezpośrednie zastosowanie. Tym samym powoływanie się przez organ odwoławczy (Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej) w uzasadnieniu zaskarżonego do Sądu pierwszej instancji postanowienia na datę 31 marca 2021 r. jako maksymalną datę przyjęcia planu zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich znajduje uzasadnienie w art. 15 ust. 3 ww. dyrektywy. W związku z tym należy uznać, że prawidłowa wykładnia art. 23 ust. 8 u.o.m. co do terminu zawieszenia postępowania powinna uwzględniać także treść art. 15 ust. 3 dyrektywy nr 2014/89/UE i dopiero oba te przepisy wyznaczają maksymalny termin zawieszenia postępowania w sprawie wydania pozwolenia na wznoszenie i wykorzystywanie sztucznych wysp, konstrukcji i urządzeń w polskich obszarach morskich do chwili przyjęcia planu zagospodarowania przestrzennego morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej, jeżeli znajduje się on na etapie opracowywania. Takie stanowisko zajął w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny i jest ono prawidłowe. Nie jest także zasadny zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 2 oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że art. 23 ust. 8 u.o.m. nie narusza konstytucyjnych zasad praworządności, demokratycznego państwa prawa, a także sprawiedliwości społecznej oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Naruszenia art. 2 Konstytucji RP oraz art. 7 Konstytucji RP błędnie upatruje strona skarżąca kasacyjnie w tym, że art. 23 ust. 8 u.o.m. nie zawiera maksymalnego okresu zawieszenia postępowania. Skoro powołany przepis ustawy o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej powinien być interpretowany łącznie z art. 15 ust. 3 dyrektywy nr 2014/89/UE i dopiero taka interpretacja wskazuje na maksymalny termin zawieszenia, to zarzut naruszenia powołanych przepisów konstytucyjnych nie jest uzasadniony. Określenie maksymalnego terminu na dzień 31 marca 2021 r. ani nie narusza konstytucyjnej zasady praworządności, ani też konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego oraz sprawiedliwości społecznej i nie narusza zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Mając powyższe należy stwierdzić, że skoro wyrok Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, a w związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. W tej sprawie odpowiedź na skargę kasacyjną została wniesiona przez stronę nie reprezentowaną przez adwokata lub radcę prawnego. Zgodnie z art. 205 § 1 P.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. W tej sprawie żadnych ww. kosztów strona przeciwna do strony skarżącej kasacyjnie nie poniosła.