III OSK 344/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Artur Kuś po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 16 października 2025 r. sygn. akt I SA/Sz 364/25 w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 13 maja 2025 r. nr SKO Ma 500/291/25 w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: dopuścić Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] do udziału w niniejszej sprawie w charakterze uczestnika postępowania.

Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] (dalej: "Stowarzyszenie") pismem z 17 kwietnia 2025 r., na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), zwróciło się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 16 października 2025 r. sygn. akt I SA/Sz 364/25. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wskazało, że jego misją jest działalność na rzecz upowszechniania i realizacji idei dobrego rządzenia, poprzez doprowadzenie do przejrzystości i rozliczalności instytucji publicznych oraz wzmocnienie obywatelskiej świadomości własnych praw. Jednym z podstawowych elementów zapewniających rozliczalność działania władz jest jawność życia publicznego. Jednym z głównych celów Stowarzyszenia jest nadzór obywatelski nad realizacją art. 61 Konstytucji i art. 74 ust. 3 Konstytucji oraz przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 902, dalej: "u.d.i.p."). Stowarzyszenie prowadzi ponadto poradnictwo w zakresie spraw związanych z prawem do informacji publicznej oraz jest wielokrotnie stroną postępowań administracyjnych i sądowoadmnistracyjnych, jak również uczestnikiem takich postępowań, jako organizacja społeczna. Działalność Stowarzyszenia związana z dostępem do informacji publicznej, rozciąga się także na ograniczenia prawa do rozpowszechniania informacji, w tym za pośrednictwem mediów elektronicznych. Za zasadnością wzięcia udziału w przedmiotowym postępowaniu przemawia wiedza, fachowość i wieloletnie doświadczenie w obszarze prawa dostępu do informacji publicznej. Niniejsza sprawa dotyczy skargi na decyzję wydaną w zakresie dostępu do informacji publicznej, a zatem jej przedmiot jest wprost związany ze statutową działalnością Stowarzyszenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 33 § 2 p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego może zgłosić organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 p.p.s.a., w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Przepis art. 25 § 4 p.p.s.a. przyznaje zatem zdolność sądową organizacjom społecznym, choćby nie posiadały one osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Ustawodawca, dopuszczając organizacje społeczne, a więc i stowarzyszenia, do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, postawił je w szczególnej pozycji ustrojowej. W sprawach sądowoadministracyjnych mogą one bowiem występować w interesie własnym jako skarżący (art. 50 § 1 p.p.s.a.), mogą jednak również występować w obronie interesu publicznego. Zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 2261), stowarzyszenia mają prawo wypowiadania się w sprawach publicznych, co jest formą realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji wolności zrzeszania się oraz prawa czynnego uczestniczenia w życiu publicznym. Decydujące dla oceny wniosku o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w sprawie sądowoadministracyjnej jest wykazanie, czy sprawa ta dotyczy zakresu jej statutowej działalności oraz czy realizuje w ten sposób interes społeczny. Te dwie przesłanki winny stanowić podstawę rozstrzygnięcia sądu, bowiem nie jest dopuszczalna taka wykładnia art. 33 § 2 p.p.s.a., według której sąd administracyjny byłby zobowiązany do uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że jest ona formalnie organizacją społeczną, a charakter rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności (por. np. postanowienie NSA z 28 września 2009 r. sygn. akt II GZ 55/09). Jak wynika z Rozdziału II § 8 Statutu Stowarzyszenia, jak również z wypisu z Krajowego Rejestru Sądowego (Dział 3 Rubryka 3), celem Stowarzyszenia jest upowszechnianie i ochrona wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także działań wspomagających rozwój demokracji oraz wspieranie działań monitorujących i edukacyjnych, w szczególności podejmowanych przez członków i członkinie Stowarzyszenia i osoby z nimi współpracujące, na rzecz zwiększenia przejrzystości i uczciwości życia publicznego, w tym: 1. działanie na rzecz swobodnego dostępu do informacji publicznej; 2. działanie na rzecz efektywnego, praworządnego, przejrzystego i otwartego na kontrolę obywatelską gospodarowania majątkiem publicznym i zarządzania politykami publicznymi; 3. wspieranie merytoryczne i finansowe osób i organizacji w sprawowaniu kontroli obywatelskiej; 4. podejmowanie działań na rzecz propagowania etyki życia publicznego i aktywności służących przeciwdziałaniu korupcji. Zgodnie z § 9 Statutu, Stowarzyszenie realizuje swoje cele poprzez działalność statutową polegającą m.in. na: doradztwie, wspieraniu oraz pomocy instytucjom lub osobom działającym w obszarze celów statutowych Stowarzyszenia (pkt 4), czy udzielaniu pomocy prawnej w zakresie realizacji celów statutowych Stowarzyszenia w postaci zapewnienia zastępstwa procesowego uprawnionych pełnomocników w postępowaniach sądowych i administracyjnych oraz doradztwa prawnego uprawnionych do tego osób (pkt 10). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie pierwsza z omawianych przesłanek została spełniona, bowiem postępowanie sądowoadministracyjne zainicjowane zostało skargą D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 13 maja 2025 r. nr SKOMa500/291/25 w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Rozpoznawana sprawa dotyczy zatem statutowej działalności Stowarzyszenia. Odnosząc się natomiast do drugiej przesłanki, tj. interesu społecznego, wyjaśnić należy, że interes ten nie jest synonimem interesu prawnego, a zatem nie jest konieczne, aby organizacja społeczna lub jej członkowie posiadali interes prawny do uznania, że za udziałem w sprawie przemawia interes społeczny. Jak wskazano w wyroku NSA z 14 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1512/11, interes społeczny to nie tylko interes społeczności lokalnej, ale również interes państwa, obywateli jako całej zbiorowości oraz ich poszczególnych grup. W interesie społecznym jest, aby organizacje społeczne czuwały nad legalnym przebiegiem postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych dotyczących kwestii przejrzystości działań instytucji publicznych oraz zapewnienia mieszkańcom /obywatelom rzetelnych informacji o działalności organów Gminy w sprawach ważnych dla społeczności Gminy. Zasada wyrażona w art. 61 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którą obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, a także organów samorządu gospodarczego i zawodowego i innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa – należy do podstawowych zasad prawnych determinujących państwo prawne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Stowarzyszenie spełnia ww. przesłankę, bowiem jego udział w niniejszym postępowaniu sprzyjać może sądowej kontroli w zakresie badania prawidłowości decyzji organu administracji w przedmiocie dostępu do informacji publicznej, przy uwzględnieniu argumentacji czynnika społecznego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.