III OSK 343/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2018 r. IV SA/Wa 807/17 w sprawie ze skargi S.C. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...]stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionej kopii akt sprawy postanawia: umorzyć postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 807/17, po rozpoznaniu skargi S.C. (dalej: skarżący) na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...]stycznia 2017 r. nr [...]w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionej kopii akt sprawy, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...]grudnia 2016 r. nr [...]. Od powyższego wyroku organ wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z akt sprawy wynika, iż skarżący zmarł. Przy piśmie z dnia 22 marca 2021 r., Urząd Stanu Cywilnego w [...]nadesłał odpis skrócony aktu zgonu skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie śmierci strony w toku postępowania sądowoadmnistracyjnego ustawodawca określił dwa możliwe kierunki procedowania przez sąd, o których stanowi art. 124 § 1 pkt 1 i art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) W obu przypadkach działanie sądu następuje z urzędu. Uregulowanie to ma także zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (zob. art. 193 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego. Wyjątek od tej zasady określa art. 124 § 3 P.p.s.a. wskazujący, że nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje bowiem art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a., który stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Z powyższego wynika, że kierunek procedowania przez sąd administracyjny po powzięciu informacji o śmierci strony zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, czy też nie. Pierwsza z omawianych sytuacji ma miejsce w niniejszym postępowaniu, ponieważ przedmiotem oceny legalności Sądu I instancji było postanowienie, którym organ odmówił wydania skarżącemu uwierzytelnionej kopii dokumentacji zebranej w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez Prezesa Instytutu Pamięci na wniosek S.C. o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693, ze zm.). Zgodnie natomiast z art. 30 ust. 1 ustawy o IPN, każdy ma prawo wystąpić z wnioskiem do Instytutu Pamięci o udostępnienie do wglądu dotyczących go dokumentów będących w zasobach Instytutu Pamięci. Z uwagi na kategoryczną treść w/w przepisu, tylko skarżący mógł wystąpić o udostępnienie dokumentów dotyczących jego osoby z zasobów IPN. Sporne postanowienie jest ściśle związane z uprawnieniami skarżącego. Zatem, wobec śmierci skarżącego - skoro wskazany wyżej przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego - skarga kasacyjna nie mogła być rozpoznana, a postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 w zw. z art. 193 P.p.s.a., należało umorzyć.